محققان ایرانی برای اولین بار در خاورمیانه موفق به پیوند مغز استخوان به بیمار آلوده به ویروس اچ.آی.وی مثبت مبتلا به سرطان خون شدند
نسخه ایرانی درمان سرطان خون
وقتی در اوایل دهه 80 میلادی، دنیا با اپیدمی بیماری ایدز روبه‌رو شد فقط می‌شد عاقبتی تلخ و مرگبار را به‌دلیل نقص ایمنی ناشی از این ویروس، ابتلا به عفونت‌های شدید و نیز بدخیمی‌های مرتبط با اچ.آی.وی در مبتلایان انتظار داشت .
اما امروزه به كمك پیشرفت‌های علمی در زمینه تشخیص و درمان عفونت اچ.آی.وی به ویژه با استفاده از درمان‌های تركیبی داروهای ضد‌ویروسی از اواسط دهه 90 میلادی، طول عمر و كیفیت زندگی بیماران مبتلا به ایدز در بسیاری از جوامع دنیا در حدی نزدیك به طبیعی شده است. در واقع با استفاده از داروهای مؤثر در كنترل تكثیر ویروس، نقص ایمنی بیماران بهبود یافته و عفونت‌های فرصت‌طلب و بدخیمی‌های ناشی از نقص ایمنی در این بیماران نسبت به گذشته بروز كمتری دارند.
اما همچنان بیماران مبتلا به عفونت ایدز در معرض ابتلا به بدخیمی‌های مختلف به ویژه بدخیمی‌های خونی نظیر انواع لنفوم‌ها هستند كه با استفاده از داروهای ضد‌ویروسی، انجام شیمی‌درمانی و همچنین پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز، درمان بدخیمی‌های خونی در بیماران مبتلا به عفونت ایدز نیز به‌طور موثر امكان‌پذیر شده است.
بر همین اساس با همكاری مركز تحقیقات ایدز ایران و بخش عفونی و بخش هماتولوژی و پیوند مغز استخوان مجتمع بیمارستانی امام خمینی در اردیبهشت 1398 اولین مورد پیوند مغز استخوان (HSCT)، پیوند مغز استخوان برای نخستین‌بار در كشور و نیز خاورمیانه، به بیمار مبتلا به نوعی بدخیمی خونی با موفقیت انجام شد.
به همین منظور با دكتر سیدعلی دهقان منشادی، متخصص بیماری‌های عفونی و استادیار گروه عفونی دانشگاه علوم پزشكی تهران و عضو شورای پژوهشی مركز تحقیقات ایدز ایران گفت‌وگویی انجام داده‌ایم .
طی دو هفته اخیر، پیوند مغز استخوان در یك بیمار اچ.آی.وی مثبت 44 ساله مبتلا به نوعی بدخیمی خونی با موفقیت انجام گرفت و بیمار مذكور با حال عمومی خوب و برنامه پیگیری مستمر ترخیص شد.
سرطان خون با پیوند مغز استخوان درمان می‌شود؟
پزشكان در مورد بیماری‌های بدخیم و غیربدخیم خونی ممكن است پیوند مغز استخوان را تجویز كنند. از بیماری‌های بدخیم به سرطان‌های خون حاد و مزمن می‌توان اشاره كرد. همین‌طور بیماری‌هایی مثل بیماری میلوم متعدد كه مغز استخوان را گرفتار می‌كند، بدون این‌كه بر خون اثری بگذارد. همین‌طور انواع بیماری‌های لنفوم كه به درمان‌های اولیه پاسخ نداده‌اند یا این‌كه عود می‌كنند، ممكن است با پیوند مغز استخوان درمان شوند. از بیماری‌های خوش‌خیم نیز می‌توان به انواع بیماری‌های تالاسمی كه نیاز به تزریق مكرر خون دارند، اشاره كرد و همین‌طور بیماری‌های نقص ایمنی در اطفال كه ممكن است به پیوند مغز استخوان نیاز پیدا كنند.
موفقیت این پیوندها در نوع بیماری، سن بیمار، نوع پیوند مغز استخوان و نیز مرحله بیماری متفاوت است. بنابراین زمان ارجاع بیمار برای انجام این عمل به مراكز پیوند مغز استخوان در بهبودی كامل بیمار بسیار موثر است.
پیوند مغز استخوان
در مبتلایان به ایدز
پیشینه انجام پیوند مغز استخوان در بیماران مبتلا به عفونت اچ.آی.وی در دنیا به بیش از دو دهه قبل برمی‌گردد و در مراكز مختلف در دنیا انجام پیوند مغز استخوان برای درمان بیماران مبتلا به بدخیمی‌های خونی در زمینه اچ.آی.وی به شكل معمول انجام می‌شود گرچه این اقدام در كشور ما تا پیش از موفقیت اخیر انجام نشده بود.
دستیابی به این موفقیت، نویدبخش آن است كه بیماران مبتلا به اچ.آی.وی می‌توانند با همكاری منسجم گروهی از خدمات متعدد درمانی مورد نیاز به‌خوبی بهره‌مند شوند.
در كشور ما باوجود اقدامات بسیار خوب انجام شده توسط وزارت بهداشت و زیرمجموعه‌های مرتبط در بهبود كیفیت مراقبت و درمان بیماران مبتلا به اچ.آی.وی، متاسفانه همچنان شاهد محدودیت‌هایی در ارائه خدمات درمانی مناسب به این بیماران از طرف پرسنل بهداشتی درمانی به دلایل مختلفی نظیر انگ اجتماعی بیماری و نیز عدم آگاهی كافی افراد در ارتباط با حقایق مرتبط با بیماری هستیم. امید است با انجام چنین اقداماتی، فرصت‌های ارائه خدمات تشخیص و درمانی پزشكی مطلوب به این بیماران هرچه بیشتر فراهم شود.
سرطان خون با پیوند مغز استخوان درمان می‌شود؟
پزشكان در مورد بیماری‌های بدخیم و غیربدخیم خونی ممكن است پیوند مغز استخوان را تجویز كنند. از بیماری‌های بدخیم به سرطان‌های خون حاد و مزمن می‌توان اشاره كرد. همین‌طور بیماری‌هایی مثل بیماری میلوم متعدد كه مغز استخوان را گرفتار می‌كند، بدون این‌كه بر خون اثری بگذارد. همین‌طور انواع بیماری‌های لنفوم كه به درمان‌های اولیه پاسخ نداده‌اند یا این‌كه عود می‌كنند، ممكن است با پیوند مغز استخوان درمان شوند. از بیماری‌های خوش‌خیم نیز می‌توان به انواع بیماری‌های تالاسمی كه نیاز به تزریق مكرر خون دارند، اشاره كرد و همین‌طور بیماری‌های نقص ایمنی در اطفال كه ممكن است به پیوند مغز استخوان نیاز پیدا كنند.
موفقیت این پیوندها در نوع بیماری، سن بیمار، نوع پیوند مغز استخوان و نیز مرحله بیماری متفاوت است. بنابراین زمان ارجاع بیمار برای انجام این عمل به مراكز پیوند مغز استخوان در بهبودی كامل بیمار بسیار موثر است.
پیوند مغز استخوان
در مبتلایان به ایدز
پیشینه انجام پیوند مغز استخوان در بیماران مبتلا به عفونت اچ.آی.وی در دنیا به بیش از دو دهه قبل برمی‌گردد و در مراكز مختلف در دنیا انجام پیوند مغز استخوان برای درمان بیماران مبتلا به بدخیمی‌های خونی در زمینه اچ.آی.وی به شكل معمول انجام می‌شود گرچه این اقدام در كشور ما تا پیش از موفقیت اخیر انجام نشده بود.
دستیابی به این موفقیت، نویدبخش آن است كه بیماران مبتلا به اچ.آی.وی می‌توانند با همكاری منسجم گروهی از خدمات متعدد درمانی مورد نیاز به‌خوبی بهره‌مند شوند.
در كشور ما باوجود اقدامات بسیار خوب انجام شده توسط وزارت بهداشت و زیرمجموعه‌های مرتبط در بهبود كیفیت مراقبت و درمان بیماران مبتلا به اچ.آی.وی، متاسفانه همچنان شاهد محدودیت‌هایی در ارائه خدمات درمانی مناسب به این بیماران از طرف پرسنل بهداشتی درمانی به دلایل مختلفی نظیر انگ اجتماعی بیماری و نیز عدم آگاهی كافی افراد در ارتباط با حقایق مرتبط با بیماری هستیم. امید است با انجام چنین اقداماتی، فرصت‌های ارائه خدمات تشخیص و درمانی پزشكی مطلوب به این بیماران هرچه بیشتر فراهم شود.