​​​​​​​اسباب و عوامل زیادی موجب بروز این رخداد دردناک شد که بخشی از این عوامل داخلی و بخشی از آن منطقه‌ای و بین‌المللی است.اما صرف‌نظر از چرایی سقوط دولت علوی سوریه پس از نیم‌قرن حاکمیت مطلق، یک نکته کلیدی توجه ناظران سیاسی را بر انگیخت و آن عقلانیت سیاسی جمهوری اسلامی در تعامل با این رخداد دراماتیکی است.جمهوری اسلامی در طول 45 سال گذشته با وجود تفاوت اساسی و اعتقادی با حزب بعث حاکم در سوریه توانست پایدارترین مناسبات راهبردی را با دمشق بر قرار کند.حلقه محکم ارتباط تهران ــ دمشق، شخص مرحوم حافظ اسد، رئیس‌جمهور اسبق سوریه بود که شدیدا اعتقاد داشت جمهوری اسلامی عمق استراتژیک سوریه است. 
مرحوم حافظ اسد در طول دوران حاکمیت خود بر سوریه همواره به‌دلیل این رابطه تحت فشار آمریکا و برخی کشورهای عرب منطقه قرار داشت اما هرگز تحت تأثیر مشوق‌های فریبنده کشورهای عربی و غربی قرار نگرفت.توطئه مشترک کشورهای عرب منطقه مانند عراق، اردن دوران ملک حسین و برخی کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس نتوانست موضع مرحوم حافظ اسد را نسبت به جمهوری اسلامی تغییر دهد.جمهوری اسلامی ایران نیز با تمام توان در سخت‌ترین و توفانی‌ترین شرایط ناشی از متغیرات جهانی و منطقه‌ای در کنار دولت حافظ اسد و در مرحله بعد دولت بشار اسد قرار گرفت.سقوط ناگهانی دولت بشاراسدپس از13سال مقاومت دربرابرگروهک‌های تروریستی شرایط رابرای محور مقاومت و از جمله ایران دشوار ساخت  اما جمهوری اسلامی ایران در برابر رخدادهای ناگهانی سوریه سیاستی کاملا منطقی و مبتنی بر منافع ملی و در چهارچوب تلاش برای حفظ جایگاه محور مقاومت، اتخاذ کرد.از مدت‌ها پیش جمهوری اسلامی سیاستی کاملا معقول و غیرتهاجمی در برابر مخالفان مشروع و غیرمسلح سوریه در پیش گرفت و حتی تهران نیز در مواردی میزبان دولت سوریه و معارضین مشروع بود.سقوط ناگهانی دولت بشار اسد به مفهوم پایان جهان برای ایران و محور مقاومت نیست، بلکه در میدان سیاست هر تغییری و هر اتفاقی محتمل است.ایران در برابر این تغییر مهم می‌توانست شیوه‌های تقابل با مجموعه‌های غیرمنضبط مسلح سوریه را با استفاده از قوه قهریه در پیش بگیرد. 
ایران می‌توانست از وجود مدافعان حرم که تنها وظیفه آنان حفظ مراقد مقدسه در سوریه است و از توانمندی نظامی و میدانی بالایی برخوردار هستند، برای تقابل میدانی با گروه‌های مسلح سوریه استفاده کند.اما هوشمندی سیاسی مقامات جمهوری اسلامی و تعامل منطقی ایران با رخدادهای سوریه موجب شد تا رفتار گروه‌های مسلح در برابر ایران در مقایسه با گذشته تغییر کند. گروه‌های مسلح سوریه از طریق برخی کشورهای منطقه تضمین‌های لازم را به ایران دادند که منافع ایران را محترم بشمارند. سفرهای دوره‌ای وزیر خارجه جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه و تشریح دیدگاه‌های منطقی و معقول ایران در برابر رخدادهای منطقه و سوریه این اطمینان را به گروه‌های مسلح در دمشق داد که ایران همواره خواهان حفظ تمامیت ارضی و انسجام ملی سوریه است.اگر چه برخی از افراد غیرمنضبط در سوریه در یک حرکت نمایشی از پیش طراحی شده به ساختمان سفارت ایران حمله کردند اما ایران با خویشتنداری و صبر و شکیبایی توأم با تدبیر، موفق به مهار حرکت‌های احساسی این گروه‌ها شد؛ بنابراین ایران خود را برای مرحله پسااسد آماده کرده و سازوکارهای لازم برای حفظ انسجام محور مقاومت و منع سوریه از ورود به جنگ‌های طایفه‌ای و قومیتی را تعریف کرده است. 

حسن هانی‌‌زاده / کارشناس جهان عرب