امری که طی سال‌های گذشته نیز وعده داده‌شده ولی درعمل باتوجه به مشکلاتی که وجود دارد به نظر می‌رسد به‌سختی حاصل شود. البته بازار 150 میلیارد دلاری این کشور، آن‌قدر جذاب است که با همکاری هر دو کشور، امکان رسیدن به این میزان تجارت وجود دارد.مخصوصا که این کشور از سال ۲۰۱۹ تاکنون سالانه بیش از ۹۰ میلیارد دلار درآمد نفتی داشته که ۹۵ درصد این درآمد را صرف واردات کرده است. سال 1399 میزان تجارت ایران و عراق 15 میلیون و 285 هزار تن به ارزش پنج میلیارد و 112 میلیون دلار، سال 1400 این میزان 32 میلیون و 583 هزار تن به ارزش 10 میلیارد و 97 میلیون دلار و سال 1401 این میزان 27 میلیون و 429 هزار تن به ارزش 10 میلیارد و 441 میلیون دلار بود، این در حالی است که در سال 1402 میزان تجارت ایران و عراق به 26 میلیون و 611 هزار تن به ارزش 9 میلیارد و 796 میلیون دلار رسید.دلیل اصلی کاهش صادرات کلی به عراق، افت صادرات گاز طبیعی به این کشور بوده که در سال‌جاری با افزایش کالا و با ارزش افزوده بیشتر، قابل جبران است.از این رو می‌توان گفت در سال گذشته نسبت به سال 1399 تجارت خارجی ایران با عراق به لحاظ وزنی با افزایشی 43 درصدی و به لحاظ ارزشی، رشدی 48 درصدی را تجربه کرده است.ضمن آن‌که در سال گذشته تراز تجاری مابین دو کشور حدودا هشت میلیارد و 632 میلیون دلار مثبت برای ایران بوده، این در حالی است که این میزان در سال 1399 حدود چهار میلیارد و 844 میلیون دلار به نفع ایران بوده، بنابراین تراز تجاری نیز رشدی سه میلیارد و 788 میلیون دلاری به نفع ایران داشته است.
   
میزان تجارت ایران و عراق در سال جاری
آمارهای گمرک حاکی از آن است که در هشت ماهه سال جاری 23 میلیون و 677 هزار تن کالای ایرانی به ارزش هشت میلیارد و 302 میلیون دلار روانه عراق شده، این در حالی است که در همین بازه زمانی در سال گذشته 17 میلیون و 288 هزار تن کالای ایرانی به ارزش شش میلیارد و 51 میلیون دلار روانه این همسایه غربی کشورمان شده بود.به همین دلیل می‌توان گفت صادرات کالاهای ایرانی به عراق به لحاظ وزنی 59 درصد و به لحاظ ارزشی رشدی 61 درصدی داشته است.همچنین طی این مدت 76 هزار و 119 تن کالای عراقی به ارزش 411 میلیون و 620 هزار دلار نیز وارد کشورمان شده، این در حالی است که در این بازه زمانی تنها 114 هزار تن کالا به ارزش 338 میلیون دلار وارد کشورمان شده است.به همین دلیل می‌توان گفت واردات کالا از این همسایه غربی، به لحاظ وزنی کاهش 50 درصدی داشته ولی به لحاظ ارزشی رشد 18 درصدی را تجربه کرده است.
از سوی دیگر مجموع تجارت ایران با عراق در هشت‌ماهه سال جاری به 23 میلیون و 753 هزار تن کالا به ارزش هشت میلیارد و 714 میلیون دلار می‌رسد، این در حالی است که در همین بازه زمانی در سال گذشته میزان تجارت دو کشور تنها 17 هزار و 402 تن کالا به ارزش شش میلیارد و 714 میلیون دلار بوده است. این امر نشان می‌دهد که در سال جاری مجموع تجارت ایران با عراق به لحاظ وزنی 59درصد وبه لحاظ ارزشی62درصدرشد را تجربه کرده است.در همین خصوص عبدالامیر ربیهاوی، مدیرکل دفتر غرب آسیای سازمان توسعه تجارت گفت: ایران، مجموع صادرات غیرنفتی خود به این کشور همسایه را به هشت میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار افزایش داده است.
مدیرکل دفتر غرب آسیای سازمان توسعه تجارت گفت: بالاترین حجم کالای با ارزش افزوده ایران، به عراق صادر می‌شود که ازجمله آنها می‌توان به انواع مقاطع اولادی، انواع کاشی سرامیک، انواع مواد غذایی، انواع محصولات شیمیایی و پتروشیمی و انواع پلاستیک اشاره کرد.
   
الزامات تحقق تجارت 20 میلیارد دلاری 
سیدحمید حسینی، عضو هیات‌رئیسه اتاق مشترک ایران و عراق درخصوص الزامات دستیابی به تجارت ۲۰ میلیارد دلاری دو کشور گفت: عراق سال گذشته ۷۵ میلیارد دلار واردات داشته؛ بنابراین این کشور از ظرفیت بسیار زیادی برای صادرات کالاهای ایرانی برخوردار است اما درحال حاضر مارتبه چهارم صادرات به این کشوررا داریم و کشورهای امارات، چین و ترکیه صادرات بیشتری به عراق دارند. 
حسینی همچنین به صادرات خدمات فنی و مهندسی اشاره کرد و گفت: چندسال پیش تعداد زیادی شرکت‌های فنی ومهندسی ایرانی در عراق حضور داشتند و پروژه‌های عمرانی این کشور را انجام می‌دادند اما با حضور داعش در این کشور، این پروژه‌ها متوقف شد. وی با تاکید بر لزوم فعالسازی شرکت‌های فنی و مهندسی در عراق بیان کرد:حضورشرکت‌های خدمات فنی و مهندسی در عراق و به عبارتی صادرات خدمات فنی و مهندسی به این کشور، تا حدود زیادی می‌تواند در افزایش صادرات ما به عراق موثر باشد.

کالاهای مورد پسند تجار
درشرایط حاضربه طورمتوسط ایران حدود۱۳درصد ازبازار عراق رابه خود اختصاص داده درحالی که این عدددرسال۲۰۲۱، 6.14 درصد و در سال ۲۰۱۸، 7.16بوده است.تجار دو کشور علاقه‌مند هستند تا صنایع دارویی، محصولات کشاورزی، مصالح ساختمانی و صنایع غذایی، حوزه‌های پولی، حمل‌ و‌ نقل و گاز را با هم معامله کنند. به طوری که عمده کالاهای صادراتی ایران به این کشور گاز طبیعی، کاشی و سرامیک، شمش آهن و فولاد، میله‌های آهنی و فولادی، کامپاند پلی‌اتیلن، سیب درختی، قطعات توربین‌های بخار، تخم خوراکی، کلینکر سیمان، گوجه‌فرنگی و سایر صیفی‌جات و جالیزی‌ها بوده است اما درعوض ایران از عراق سنگ و فلزات گرانبها، محصولات پلمیری، لوازم خانگی، صنایع برقی والکترونیکی،محصولات سلولزی، ماشین‌سازی و تجهیزات، روغن‌های نفتی، کفش و پوشاک و محصولات شیمیایی وارد کرده است.با این حال این نکته را نیز نباید فراموش کرد که طی سالیان اخیر، عراقی‌ها به دنبال توسعه اقتصادی و خودکفایی درتولید بسیاری از محصولات هستندوبه همین دلیل حوزه صادرات خدمات فنی و مهندسی می‌تواند بیشترین نوع همکاری باشد.

زینب صفری - گروه اقتصاد