چرا سریال «امام علی(ع)» پس از گذشت 28 سال از ساختش هنوز هم دیدنی است؟
در ستایش اهمیت دادن به جزئیات
این روزها كمتر شاهد سریال‌های پرطرفدار یا به اصطلاح خودمانی‌تر «خیابان خلوت كن» هستیم. سریال‌هایی كه از دست دادن یك قسمت‌شان آه از نهادمان درمی‌آورد و در‌به‌در دنبال چند و چون این اتفاق از دست رفته باشیم. دهه 70 اما پر بوده از این سریال‌ها و یكی از ماندگارترین‌هایش سریال «امام علی(ع)» بود. شاید اصلی‌ترین و مهم‌ترین علت این ماندگاری این بوده كه عوامل پشت صحنه به اندازه بازیگران كاربلد بودند. از نویسنده و كارگردان بگیرید تا گریمور و فیلمبردار و تدوینگر. اما سریال اولین‌هایی هم در این سریال اتفاق افتاد. چیزهایی كه تا قبل از ساخت این سریال در تلویزیون متداول نبود یا خیلی جدی گرفته نمی‌شد. این اولین‌ها كدام‌ها بودند؟
تحولی عظیم در سریال‌های مذهبی
تا قبل از آغاز ساخت و پخش این سریال، تلویزیون مجموعه‌ای به این گستردگی و با این وسعت تولید نكرده بود. از طرفی هم تقریبا تمام عوامل پشت و مقابل دوربین از میزان حساسیت نسبت به این سریال باخبر بودند. سریال امام علی(ع) را شاید بتوان اولین پروژه عظیم تلویزیون دانست كه راه را برای بسیاری از فیلم‌های مذهبی دیگر باز كرد.
كل صُبحٍ وَ كلِّ اِشراق
كمتر كسی است كه با شنیدن تیتراژ این سریال هیجان زده نشود. موسیقی متن و تیتراژ ابتدایی و پایانی این سریال همه كار فرهاد فخرالدینی است كه به تیتراژ ابتدایی با دو زبان عربی و فارسی اجرا شده است. متن عربی تیتراژ سروده عبدالقادر مراغه‌ای است. فرهاد فخرالدینی در مصاحبه‌ای گفته «عبدالقادر آهنگی دارد در دو كتاب مقاصدالالحان و جامع‌الالحان كه با حروف ابجد نوشته شده و تاكنون شمار زیادی از پژوهشگران خارجی و خودی روی آن كار كرده‌اند؛ ولی هیچ كدامشان موفق نشده‌اند شعر و آهنگ این قطعه را با هم تطبیق بدهند، توفیق كشف این كار به من رسید كه نزدیك ۳۰ سال روی آن كار كرده‌ام». تصنیف این اثر را هم خواننده توانای ایرانی صدیق تعریف خوانده كه پس از پخش سریال مدت‌ها مردم زیر لب زمزمه‌اش می‌كردند.
آرشیو عكس پر و پیمان
بسیاری از سریال‌هایی كه قبل از سریال امام علی(ع) ساخته شده بودند مستندات زیادی در آرشیو نداشتند. اما این سریال به دلیل وجود دو عكاس حرفه‌ای یعنی منصور نعیمی و محمدرضا شریفی‌نیا آرشیو عكس درست و درمانی دارد. محمدرضا شریفی‌نیا كه معرف حضورتان هست، اما از منصور نعیمی بد نیست بدانید كه یكی از عكاسان بزرگ حال حاضر كشورمان و بازنشسته صدا و سیماست و ساخت چندین مستند حرفه‌ای را در كارنامه هنری‌اش دارد و هم اكنون ساكن هرمزگان است.
مکان فیلمبرداری: كوفه ایران!
دكورهای این سریال در شهرك غزالی ساخته شد و بعدها به نام شهر كوفه در شهرك سینمایی غزالی معروف شد. طراح دكور مجید میرفخرایی و مجری دكور حمزه مقدم بوده و خیلی حرفه‌ای كار ساخت دكور پتینه را انجام داده بودند. تا قبل از این سریال ساخت دكور آن هم به این وسعت و دقت در مجموعه‌ها و سریال‌های تلویزیونی باب نبود. شاید بتوان دكور این سریال را جزو اولین دكورهای سریال‌های تلویزیونی دانست. این محل با مساحتی در حدود ۶۲ هزار مترمربع و با معماری عربی دوران بعد از اسلام در سال ۱۳۷۱ ساخته شد. این مجموعه بعدها مورد استفاده سریال‌های دیگری مانند ولایت عشق، تنهاترین سردار، طفلان مسلم، آخرین دعوت، ناسپاس و برنامه‌های مناسبتی قرار گرفت.
گریم حرفه‌ای
عبدا... اسكندری، محسن موسوی، بابك شعاعی، خاطره خاشعی، مهدی حبیب‌پور و منیره حاتم‌آبادی گریمورهای این سریال بودند كه انصافا هنوز هم بعد از 28 سال گریم‌هایشان یكی بهترین گریم‌های مجموعه‌های تلویزیونی است. تا قبل از اجرای این گریم‌ها هیچ سریال دیگری گریمی تا این حد حرفه‌ای روی بازیگرانش انجام نداده بود. هرچند بسیاری از منتقدان این نقد را به گریم سریال وارد كردند كه چرا چهره‌های شخصیت‌های پلید همچون معاویه یا ولید به زیبایی چهره آنان كمك كرده، اما شخصیت‌های مثبت چون ابوذر غفاری، عمار یاسر، سلمان فارسی و... چهره شادابی ندارند.
اولین طراحی لوگو
این سریال اولین سریالی بود كه به صورت جدی برای طراحی لوگو وقت گذاشت. البته قبل‌تر سریال سربداران و بوعلی سینا لوگویی برای خودشان طراحی كرده بودند، ولی لوگوی‌شان طراحی ساده‌ای داشت، اما طراحی لوگوی این سریال‌ها ماه‌ها فكر و زمان برد و در نهایت كار خوشنویسی لوگو و تیتراژ را حمید غبرانژاد و طراحی آنها را محمدرضا شریفی‌نیا انجام داد.
تماما ایرانی
شاید یكی از قسمت‌هایی كه از ویژگی‌های مهم این سریال بوده ولی كمتر به آن پرداخته شده است، استفاده از نیروی ایرانی برای ساخت این سریال است. قبل‌تر و بعدتر از این سریال خیلی از سریال‌های دیگر قسمتی از كار را به نیروهای خارجی سپردند اما سرسال امام علی(ع) از صفر تا صدش كاملا ایرانی است.
دوبله‌های به یاد ماندنی
28 سال پیش برای ساخت سریال مخصوصا سریال‌های تاریخی - مذهبی كه دشواری‌های خاص خودشان را داشتند صدابرداری سر صحنه رایج نبود و گویندگان خوش‌صدا و مطرح به جای بازیگران سریال را دوبله می‌كردند. با این حال مرحوم فتحی، بهزاد فراهانی و پرویز پرستویی تنها بازیگرانی بودند كه با مدیریت بهرام زند، منوچهر اسماعیلی و پرویز بهرام به جای خودشان صحبت كردند.
تا قبل از آغاز ساخت و پخش این سریال، تلویزیون مجموعه‌ای به این گستردگی و با این وسعت تولید نكرده بود. از طرفی هم تقریبا تمام عوامل پشت و مقابل دوربین از میزان حساسیت نسبت به این سریال باخبر بودند. سریال امام علی(ع) را شاید بتوان اولین پروژه عظیم تلویزیون دانست كه راه را برای بسیاری از فیلم‌های مذهبی دیگر باز كرد.
كل صُبحٍ وَ كلِّ اِشراق
كمتر كسی است كه با شنیدن تیتراژ این سریال هیجان زده نشود. موسیقی متن و تیتراژ ابتدایی و پایانی این سریال همه كار فرهاد فخرالدینی است كه به تیتراژ ابتدایی با دو زبان عربی و فارسی اجرا شده است. متن عربی تیتراژ سروده عبدالقادر مراغه‌ای است. فرهاد فخرالدینی در مصاحبه‌ای گفته «عبدالقادر آهنگی دارد در دو كتاب مقاصدالالحان و جامع‌الالحان كه با حروف ابجد نوشته شده و تاكنون شمار زیادی از پژوهشگران خارجی و خودی روی آن كار كرده‌اند؛ ولی هیچ كدامشان موفق نشده‌اند شعر و آهنگ این قطعه را با هم تطبیق بدهند، توفیق كشف این كار به من رسید كه نزدیك ۳۰ سال روی آن كار كرده‌ام». تصنیف این اثر را هم خواننده توانای ایرانی صدیق تعریف خوانده كه پس از پخش سریال مدت‌ها مردم زیر لب زمزمه‌اش می‌كردند.
آرشیو عكس پر و پیمان
بسیاری از سریال‌هایی كه قبل از سریال امام علی(ع) ساخته شده بودند مستندات زیادی در آرشیو نداشتند. اما این سریال به دلیل وجود دو عكاس حرفه‌ای یعنی منصور نعیمی و محمدرضا شریفی‌نیا آرشیو عكس درست و درمانی دارد. محمدرضا شریفی‌نیا كه معرف حضورتان هست، اما از منصور نعیمی بد نیست بدانید كه یكی از عكاسان بزرگ حال حاضر كشورمان و بازنشسته صدا و سیماست و ساخت چندین مستند حرفه‌ای را در كارنامه هنری‌اش دارد و هم اكنون ساكن هرمزگان است.
مکان فیلمبرداری: كوفه ایران!
دكورهای این سریال در شهرك غزالی ساخته شد و بعدها به نام شهر كوفه در شهرك سینمایی غزالی معروف شد. طراح دكور مجید میرفخرایی و مجری دكور حمزه مقدم بوده و خیلی حرفه‌ای كار ساخت دكور پتینه را انجام داده بودند. تا قبل از این سریال ساخت دكور آن هم به این وسعت و دقت در مجموعه‌ها و سریال‌های تلویزیونی باب نبود. شاید بتوان دكور این سریال را جزو اولین دكورهای سریال‌های تلویزیونی دانست. این محل با مساحتی در حدود ۶۲ هزار مترمربع و با معماری عربی دوران بعد از اسلام در سال ۱۳۷۱ ساخته شد. این مجموعه بعدها مورد استفاده سریال‌های دیگری مانند ولایت عشق، تنهاترین سردار، طفلان مسلم، آخرین دعوت، ناسپاس و برنامه‌های مناسبتی قرار گرفت.
گریم حرفه‌ای
عبدا... اسكندری، محسن موسوی، بابك شعاعی، خاطره خاشعی، مهدی حبیب‌پور و منیره حاتم‌آبادی گریمورهای این سریال بودند كه انصافا هنوز هم بعد از 28 سال گریم‌هایشان یكی بهترین گریم‌های مجموعه‌های تلویزیونی است. تا قبل از اجرای این گریم‌ها هیچ سریال دیگری گریمی تا این حد حرفه‌ای روی بازیگرانش انجام نداده بود. هرچند بسیاری از منتقدان این نقد را به گریم سریال وارد كردند كه چرا چهره‌های شخصیت‌های پلید همچون معاویه یا ولید به زیبایی چهره آنان كمك كرده، اما شخصیت‌های مثبت چون ابوذر غفاری، عمار یاسر، سلمان فارسی و... چهره شادابی ندارند.
اولین طراحی لوگو
این سریال اولین سریالی بود كه به صورت جدی برای طراحی لوگو وقت گذاشت. البته قبل‌تر سریال سربداران و بوعلی سینا لوگویی برای خودشان طراحی كرده بودند، ولی لوگوی‌شان طراحی ساده‌ای داشت، اما طراحی لوگوی این سریال‌ها ماه‌ها فكر و زمان برد و در نهایت كار خوشنویسی لوگو و تیتراژ را حمید غبرانژاد و طراحی آنها را محمدرضا شریفی‌نیا انجام داد.
تماما ایرانی
شاید یكی از قسمت‌هایی كه از ویژگی‌های مهم این سریال بوده ولی كمتر به آن پرداخته شده است، استفاده از نیروی ایرانی برای ساخت این سریال است. قبل‌تر و بعدتر از این سریال خیلی از سریال‌های دیگر قسمتی از كار را به نیروهای خارجی سپردند اما سرسال امام علی(ع) از صفر تا صدش كاملا ایرانی است.
دوبله‌های به یاد ماندنی
28 سال پیش برای ساخت سریال مخصوصا سریال‌های تاریخی - مذهبی كه دشواری‌های خاص خودشان را داشتند صدابرداری سر صحنه رایج نبود و گویندگان خوش‌صدا و مطرح به جای بازیگران سریال را دوبله می‌كردند. با این حال مرحوم فتحی، بهزاد فراهانی و پرویز پرستویی تنها بازیگرانی بودند كه با مدیریت بهرام زند، منوچهر اسماعیلی و پرویز بهرام به جای خودشان صحبت كردند.