نظارت به منظور شفافیت بازار ارز
سامانه ارز تجاری که اخیرا از سوی بانک مرکزی رونمایی شده است، مبنای قیمتگذاری ارز را براساس اصول عرضه و تقاضا قرار داده است. این درحالی است که در علم اقتصاد، برای آنکه یک بازار بهعنوان یک بازار کارا شناخته شود و نرخها بهطور واقعی کشف شود، باید شرایط رقابتی کامل در آن حاکم باشد.
در یک بازار رقابتی، نرخ ارز باید بهطور طبیعی و براساس تعاملات آزاد میان عرضهکنندگان و تقاضاکنندگان تعیین شود، بهطوریکه تخصیص منابع بهصورت بهینه صورت گیرد. اگرچه بانک مرکزی با هدف نظارت و تجمیع ارز، تلاش کرده تا شفافیت بیشتری را در بازار ارز ایجاد کند اما نکتهای که باید مدنظر قرار گیرد، این است که در بازار فعلی، ساختارهای انحصاری و محدودیتهای رقابتی همچنان حاکم است. این ساختارها میتواند تأثیر زیادی بر نحوه کشف نرخ ارز داشته باشد و موجب شود که نرخهای اعلامشده از سوی این سامانه بههیچعنوان به نرخهای بهینه و واقعی نزدیک نباشد.
سؤالی که در اینخصوص مطرح میشود، این است که چرا نرخ ارز در این سامانه بهطور معمول در محدودههای ۶۰، ۶۲ یا ۶۳ تومان ثابت میماند، در حالیکه هیچگاه نرخ ارز بهطور ناگهانی به ۴۰ یا ۳۰ تومان کاهش نمییابد؟ این مسأله نشاندهنده این است که در واقع، رقابت واقعی در بازار وجود ندارد و بازیگران اصلی با استفاده از ساختارهای انحصاری، نرخ ارز را بهگونهای تعیین میکنند که مطابق منافع آنها باشد.
درنهایت، اگرچه نظارت و تجمیع ارز میتواند به بهبود شفافیت و کنترل بازار کمک کند اما نبود رقابت آزاد و حاکمیت ساختارهای انحصاری، مانع از کشف واقعی و بهینه نرخ ارز در این سامانه میشود.دولت اگر قصد داشت سیاست ارزی خود را تغییر دهد، قطعا باید بهآرامی این کار را انجام میداد. اکنون هرچه نرخ بازار ارز تجاری به منظور نزدیککردن نرخ به بازار غیر رسمی افزایش یابد باز هم شاهد گرانی دلار خواهیم بود.
حسین صمصامی | عضو کمیسیون اقتصادی مجلس