اگر بوی گل‌محمدی حال شما را هم عوض می‌كند، همین حالا راهی كاشان شوید
بوی گل را از چه جوییم؟
فكرش را بكنید، گلاب، یعنی گل به‌علاوه آب. در دستور زبان فارسی اسم مركب است، اما در كاشان دستور زبان و هر چیزی دیگری یادت می‌رود، می‌ایستی و می‌بینی گل چگونه قطره قطره آب می‌شود، بوی گل‌محمدی یك شهر را می‌گیرد و بهار كاشان را بهاری متفاوت و جذاب می‌كند. كاشان شهر گل و گلاب است. هر سال از نیمه‌های اردیبهشت تا پایان خرداد خیلی‌ها راهی این شهر كهن می‌شوند و دل و دماغشان را به عطر و بوی گل‌هایی كه گلاب می‌شوند، می‌سپرند.
زینب مرتضایی‌فرد
فصلش كه برسد، یعنی همین بهار خانوم جذاب خودمان كه زمستان را دك كند و پیدایش شود، گل‌های محمدی به شهر می‌آیند، با شكفتن این گل‌ها هم كاشان زیباتر می‌شود و هم زن و مرد و بزرگ و كوچك صبح زود از خانه بیرون می‌زنند و مشغول چیدن گل می‌شوند.
به افرادی كه گل می‌چینند، گل‌چین می‌گویند. گل‌چین‌ها از اوایل صبح قبل از طلوع آفتاب شروع به گل‌چینی می‌كنند و سعی دارند تمام گل گلستان را تا قبل از طلوع آفتاب برداشت كنند. چون معتقدند گل قبل از طلوع خورشید عطر و بوی
بیشتری دارد.
معمولا گل را به كمك ناخن انگشت شست و ناخن انگشت سبابه از سرشاخه جدا می‌كنند و چون عصاره گل در قسمت ته گل كه به شاخه وصل است متراكم می‌شود، سعی می‌كنند گل را از بند جدا كنند تا بروند سراغ تدبیر گلاب سازی به عنوان صنعتی جذاب در ایران.
گلابگیری از اول كار
با توجه به مداركی كه در مورد گلابگیری در كتب تاریخی وجود دارد، نخستین افرادی كه به فكر اختراع دستگاهی به منظور تقطیر مایعات و گرفتن اسانس مایعات افتادند ایرانیان بوده‌اند. حكمای قدیم یونان از صنعت گلابگیری و تقطیر مایعات اطلاعی نداشتند و تنها از عصاره مایع گلبرگ‌های سرخ و جوشانده آن در روغن استفاده می‌كردند و سهم زیادی از علوم شیمیایی كه امروز وجود دارد وابسته به تقطیر است. به همین دلیل ایرانیان سهم بزرگی در راه پیشرفت این علم داشته‌اند و جابربن الحیان صوفی را به حق پدر شیمی در این زمینه می‌توان لقب داد. در زمان‌های گذشته از تقطیر آبی كه از گلبرگ‌های گل‌محمدی به دست می‌آمد برای معالجه درد‌هایی كه در معده و روده به وجود می‌آمد، استفاده می‌كردند كه البته هنوز هم از آن برای همین دلایل استفاده می‌شود.
برای پی بردن به تاریخچه گل و گلابگیری می‌توان مطالعه‌ای از آثار به دست آمده از حفاری‌های سیلك كه شكل گل هفت‌پر روی آن دیده می‌شود كه این خود گواه این مدعاست كه ساكنان این منطقه از هزاره‌های قبل از میلاد با گل‌ها و گیاهان آشنا بوده‌اند. با این حساب باید گفت گلاب در دوره‌های تاریخی در كاشان وجود داشته و برای اثبات این ادعا می‌توان از عید گلاب كه یكی از آداب و رسوم در كاشان قدیم بوده، یاد كرد.
در سال‌های ۵۲ و ۵۴ هجری شمسی كه كارشناسان بلغاری روی گل سرخ مطالعه می‌كردند به این نتیجه رسیدند كه گل سرخ محمدی قمصر كاشان در مقایسه با نمونه‌های مشابه در نقاط دیگر، كیفیت بهتر و برتری دارد. به همین دلیل بیشتر كارخانه‌های ادكلن‌سازی اروپا، برای تهیه عطر و ادكلن، از اسانس عطر گل قمصر استفاده می‌كنند. این موضوع سبب شده عطر و گلاب قمصر از دیرباز به‌صورت یك محصول نامی باقی بماند، در شهرت قمصر همین بس كه همه‌ساله خانه خدا با گلاب ناب محمدی این شهر شست‌وشو داده می‌شود.
شیوه سنتی گلابگیری
در شیوه سنتی گلابگیری وسایلی مثل دیگ، پارچ، قرابه، نی و شیشه به كار می‌آید. در این روش سنتی هر یك كیلو گلبرگ را با یك لیتر آب در دیگی مسی می‌ریزند و دیگ را روی هیزم می‌گذارند.
درپوش دیگ را می‌گذارند و با تعبیه واشر لاستیكی بین دیگ و درپوش از نشست بخارها جلوگیری می‌كنند. روی در دیگ سوراخی وجود دارد كه به لوله‌های استیل و آلومینیومی متصل بوده و سر دیگر لوله، به ظرف مسی كه پارچ است منتهی می‌شود. بخارهای به وجود آمده از تقطیر، بعد از رد شدن از این لوله در پارچ مسی كه داخلش آب سرد وجود دارد، گلاب به دست می‌آید. گلابی كه بعد از پنج تا هفت ساعت زحمت به دست آمده.
گلابگیری در كدام شهرانجام می‌شود؟
همان‌طور كه گفتیم كاشان شهری است كه در فصل بهار پر از شور و هیجان شده و میزبان هزاران گردشگر داخلی و خارجی است. از اواسط اردیبهشت تا انتهای خرداد كه فصل گلابگیری است، شهرهای قمصر، نیاسر و روستاهای اطراف آن تعداد زیادی بازدیدكننده را به‌طرف خود جذب می‌كند. عاشقان گل سرخ محمدی از هر فرصتی استفاده می‌كنند تا خودشان را به جشن گلابگیری برسانند.
قمصر در ۳۰ كیلومتری جنوب كاشان قرار گرفته و هرچند نام گلاب بیشتر با قمصر گره خورده، ولی در سایر شهرهای كاشان مثل نیاسر هم انجام می‌شود. نیاسر كه به كهن باغشهر ایران معروف است، در ۳۰ كیلومتری غربی كاشان واقع شده و جدا از مراسم تماشایی گلابگیری، آبشار نیاسر، بنای چهارطاقی روی تپه‌های غرب نیاسر و آتشكده نیاسر از جمله جاهای دیدنی‌اش هستند. جایی كه مختص كاشان است و نه هیج كجای دیگر.
به‌غیر از قمصر و نیاسر در مناطق دیگر مانند برزك، كامو، وادقان، ون، دره استحصال و در پاره‌ای از آبادی‌های كوهپایه‌ای و سردسیر، گل‌محمدی می‌كارند و اگر توان استحصال آن را نداشته باشند گل‌ها را به كارگاه‌هایی می‌دهند كه این كار را انجام دهند. به‌خصوص در وادقان و ون در ۵۰ كیلومتری شمال كاشان، جایی كه باغ‌های زیادی دارد و گلاب غلیظ‌تری نیز به دست می‌آید.
به افرادی كه گل می‌چینند، گل‌چین می‌گویند. گل‌چین‌ها از اوایل صبح قبل از طلوع آفتاب شروع به گل‌چینی می‌كنند و سعی دارند تمام گل گلستان را تا قبل از طلوع آفتاب برداشت كنند. چون معتقدند گل قبل از طلوع خورشید عطر و بوی
بیشتری دارد.
معمولا گل را به كمك ناخن انگشت شست و ناخن انگشت سبابه از سرشاخه جدا می‌كنند و چون عصاره گل در قسمت ته گل كه به شاخه وصل است متراكم می‌شود، سعی می‌كنند گل را از بند جدا كنند تا بروند سراغ تدبیر گلاب سازی به عنوان صنعتی جذاب در ایران.
گلابگیری از اول كار
با توجه به مداركی كه در مورد گلابگیری در كتب تاریخی وجود دارد، نخستین افرادی كه به فكر اختراع دستگاهی به منظور تقطیر مایعات و گرفتن اسانس مایعات افتادند ایرانیان بوده‌اند. حكمای قدیم یونان از صنعت گلابگیری و تقطیر مایعات اطلاعی نداشتند و تنها از عصاره مایع گلبرگ‌های سرخ و جوشانده آن در روغن استفاده می‌كردند و سهم زیادی از علوم شیمیایی كه امروز وجود دارد وابسته به تقطیر است. به همین دلیل ایرانیان سهم بزرگی در راه پیشرفت این علم داشته‌اند و جابربن الحیان صوفی را به حق پدر شیمی در این زمینه می‌توان لقب داد. در زمان‌های گذشته از تقطیر آبی كه از گلبرگ‌های گل‌محمدی به دست می‌آمد برای معالجه درد‌هایی كه در معده و روده به وجود می‌آمد، استفاده می‌كردند كه البته هنوز هم از آن برای همین دلایل استفاده می‌شود.
برای پی بردن به تاریخچه گل و گلابگیری می‌توان مطالعه‌ای از آثار به دست آمده از حفاری‌های سیلك كه شكل گل هفت‌پر روی آن دیده می‌شود كه این خود گواه این مدعاست كه ساكنان این منطقه از هزاره‌های قبل از میلاد با گل‌ها و گیاهان آشنا بوده‌اند. با این حساب باید گفت گلاب در دوره‌های تاریخی در كاشان وجود داشته و برای اثبات این ادعا می‌توان از عید گلاب كه یكی از آداب و رسوم در كاشان قدیم بوده، یاد كرد.
در سال‌های ۵۲ و ۵۴ هجری شمسی كه كارشناسان بلغاری روی گل سرخ مطالعه می‌كردند به این نتیجه رسیدند كه گل سرخ محمدی قمصر كاشان در مقایسه با نمونه‌های مشابه در نقاط دیگر، كیفیت بهتر و برتری دارد. به همین دلیل بیشتر كارخانه‌های ادكلن‌سازی اروپا، برای تهیه عطر و ادكلن، از اسانس عطر گل قمصر استفاده می‌كنند. این موضوع سبب شده عطر و گلاب قمصر از دیرباز به‌صورت یك محصول نامی باقی بماند، در شهرت قمصر همین بس كه همه‌ساله خانه خدا با گلاب ناب محمدی این شهر شست‌وشو داده می‌شود.
شیوه سنتی گلابگیری
در شیوه سنتی گلابگیری وسایلی مثل دیگ، پارچ، قرابه، نی و شیشه به كار می‌آید. در این روش سنتی هر یك كیلو گلبرگ را با یك لیتر آب در دیگی مسی می‌ریزند و دیگ را روی هیزم می‌گذارند.
درپوش دیگ را می‌گذارند و با تعبیه واشر لاستیكی بین دیگ و درپوش از نشست بخارها جلوگیری می‌كنند. روی در دیگ سوراخی وجود دارد كه به لوله‌های استیل و آلومینیومی متصل بوده و سر دیگر لوله، به ظرف مسی كه پارچ است منتهی می‌شود. بخارهای به وجود آمده از تقطیر، بعد از رد شدن از این لوله در پارچ مسی كه داخلش آب سرد وجود دارد، گلاب به دست می‌آید. گلابی كه بعد از پنج تا هفت ساعت زحمت به دست آمده.
گلابگیری در كدام شهرانجام می‌شود؟
همان‌طور كه گفتیم كاشان شهری است كه در فصل بهار پر از شور و هیجان شده و میزبان هزاران گردشگر داخلی و خارجی است. از اواسط اردیبهشت تا انتهای خرداد كه فصل گلابگیری است، شهرهای قمصر، نیاسر و روستاهای اطراف آن تعداد زیادی بازدیدكننده را به‌طرف خود جذب می‌كند. عاشقان گل سرخ محمدی از هر فرصتی استفاده می‌كنند تا خودشان را به جشن گلابگیری برسانند.
قمصر در ۳۰ كیلومتری جنوب كاشان قرار گرفته و هرچند نام گلاب بیشتر با قمصر گره خورده، ولی در سایر شهرهای كاشان مثل نیاسر هم انجام می‌شود. نیاسر كه به كهن باغشهر ایران معروف است، در ۳۰ كیلومتری غربی كاشان واقع شده و جدا از مراسم تماشایی گلابگیری، آبشار نیاسر، بنای چهارطاقی روی تپه‌های غرب نیاسر و آتشكده نیاسر از جمله جاهای دیدنی‌اش هستند. جایی كه مختص كاشان است و نه هیج كجای دیگر.
به‌غیر از قمصر و نیاسر در مناطق دیگر مانند برزك، كامو، وادقان، ون، دره استحصال و در پاره‌ای از آبادی‌های كوهپایه‌ای و سردسیر، گل‌محمدی می‌كارند و اگر توان استحصال آن را نداشته باشند گل‌ها را به كارگاه‌هایی می‌دهند كه این كار را انجام دهند. به‌خصوص در وادقان و ون در ۵۰ كیلومتری شمال كاشان، جایی كه باغ‌های زیادی دارد و گلاب غلیظ‌تری نیز به دست می‌آید.