نابسامانی مدیریتی در بازار نهادهها
نهادهها در فرآیند تولید محصولات کشاورزی، به‌عنوان عوامل اصلی و ملموس، نقشی تعیین‌کننده در میزان بهره‌وری، کیفیت محصول و پایداری اقتصادی دارند. با این حال امنیت غذایی کشور بیش از هر زمان دیگری به پایداری زنجیره تأمین نهادههای دامی و طیور وابسته است اما بازار این نهادهها در ماه‌های اخیر دوباره ملتهب شده و فعالان حوزه دام و طیور می‌گویند مشکل اصلی نه در محدودیت‌های خارجی بلکه در نبود مدیریت در تولید داخلی، تأخیر در تخصیص ارز، نبود شفافیت در اولویت‌بندی‌ها و تصمیمات غیرکارشناسی دستگاه‌های متولی است.
زینب صفری - گروه اقتصاد
این عوامل باعث شده ثبات نسبی سه سال گذشته در تولید از بین برود و تولیدکنندگان در مسیر تأمین نهادهها با مشکل مواجه شوند. به اعتقاد کارشناسان این موضوع میتواند در افزایش قیمت محصولات پروتئینی مانند گوشت قرمز و گوشت مرغ اثرگذار باشد که معیشت و سفره مردم را با چالش مواجه خواهد کرد.
بر‌اساس این گزارش، طی یک دهه اخیر همواره بیشترین ارز اختصاص‌یافته توسط دولتها برای واردات کالاهای اساسی به نهادههای دامی صورت گرفته است به‌طوری که همواره 75درصدازمیزان مورد نیازمصرف کشوربه نهادهها از طریق واردات تأمین شده و خوداتکایی در این بخش تنها 25درصد است. البته بد نیست بدانیم نهاده دامی به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین عوامل تأثیر‌گذار در قیمت گوشت قرمز، گوشت مرغ، تخم مرغ، شیر و سایر لبنیات محسوب می‌شود که هرگونه نوسان و کمبود آن بازار را دچار اختلال می‌کند. هم‌اکنون بازار لبنیات، گوشت قرمزوگوشت مرغ همواره باافزایش قیمت روبه‌روبوده که همین امر زمینه‌ساز نارضایتی مردم شده است. این امر علاوه برعدم نظارت بر فروشندگان، درکاهش شدید واردات نهاده های دامی دارد.
کارشناسان و فعالان بازار دام معتقدند کمبود ارز، بدقولی بانک مرکزی در بازپرداخت مطالبات واردکنندگان، رسوب کالا در بنادر و قوانین پیچیده گمرکی، همه دست به دست هم داده‌اند تا روند واردات این کالای استراتژیک با اختلال جدی مواجه شود؛ بحرانی که هم واردکنندگان را از میدان خارج می‌کند وهم کشاورزان و دامداران رابا گرانی وکمبود نهادهها زمینگیرکرده است.
نهاده دامی در بازار نیست
مجتبی عالی مدیرعامل اتحادیه مرکزی تعاونی کشاورزی دامداران ایران در گفت‌وگو باخبرنگار جام‌جم گفت: متأسفانه نهادههای دامی در بازار نیست و همین امر سبب افزایش قیمت محصولات پروتئینی مانند گوشت قرمز شده است. وی با انتقاد از افزایش قیمت نهادههای دامی گفت: اواخر دولت سیزدهم جو با قیمت هر کیلوگرم 7000تومان تا 9000تومان به‌دست دامدار می‌رسید، این در حالی است که قیمت این نهاده دامی هم‌اکنون به 25هزار تومان رسیده است.
داوود رنگی نایب‌رئیس کمیسیون مدیریت واردات اتاق بازرگانی ایران،درباره چالش‌های واردات نهادههای کشاورزی می‌گوید: در واردات نهادههای کشاورزی نظیر بذر، کود، سم و...مشکل تأمین ارز وجود دارد.زیرا بانک مرکزی ارز مورد نیاز واردات را تأمین نمی‌کند و اقدامی در‌راستای پرداخت بدهی ارزی خود به واردکنندگان انجام نداده است. وی توضیح داد: واردکنندگان از 8 تا ۹ماه گذشته تاکنون مطالبات خود را از بانک مرکزی دریافت نکرده‌اند. به دلیل شرایط ایجاد شده، بسیاری از واردکنندگان از چرخه واردات نهادههای کشاورزی و دامی خارج شده‌اند.
تحقیق و تفحص مجلس از واردات نهادهها
نمایندگان مجلس شورای اسلامی در جلسه روز سه‌شنبه هفته گذشته مجلس با ۱۹۲رأی موافق با تحقیق و تفحص از عملکرد وزارت جهاد کشاورزی در واردات نهادههای دامی موافقت کردند. رضا حاجی‌پور سخنگوی کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس گفت: بررسی دلیل و چرایی گران شدن واردات نهادههای دامی در مقایسه با قیمت بازارهای جهانی، چرایی عدم استفاده از نهادههای دامی جایگزین متناسب با اقلیم کشور و گزارش اقدامات صورت گرفته در این خصوص و چرایی عدم نقش‌آفرینی شرکت‌های پشتیبانی امور دام، بازرگانی دولتی، سازمان تعاونی روستایی واتحادیه‌های حوزه دام درواردات نهادههای دامی برای انحصارشکنی از محورهای این تحقیق و تفحص است. وی شناسایی گلوگاه‌های سامانه بازارگاه و رفع فسادهای احتمالی در توزیع نهادهها و احصا و اصلاح فرآیندهای موجود و شناسایی واردکنندگان نهادههای دامی توسط معاونت بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی و اهلیت‌سنجی آنها را از دیگر محورهای این تحقیق و تفحص دانست.
وضعیت تأمین گوشت سخت شد
هادی قوامی نایب رئیس کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس می‌گوید: امروز وضعیت تأمین گوشت قرمز در کشور شرایط سختی دارد که یکی از الزامات آن تأمین نهادهای دامی است. از ابتدای سال مشخص بود مشکل تأمین نهادههای دامی را داریم و نهادههای مرغداری‌ها با چالش مواجه می‌شوند. از وزارت جهاد کشاورزی درخواست داریم تدابیر لازم را اتخاذ کند تا با چالش تأمین جو و سایر نهادههای دامی مواجه نشود.
واردات نهاده کاهش یافت
آمارهای گمرک نیز نشان می‌دهد در پنج ماهه نخست سال جاری 7میلیون و 272هزار و و 403تن انواع نهاده دامی به ارزش 2میلیارد و 613میلیون و 647هزار دلار وارد گمرکات و بنادر شمال و جنوب کشورمان شده، این در حالی است که در همین بازه زمانی در سال گذشته 7میلیون و 737هزار و 650تن انواع نهاده دامی به ارزش 3میلیارد و 38میلیون و 750هزار دلار وارد کشورمان شده بود. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که واردات نهادههای دامی در این بازه زمانی به‌لحاظ وزنی با کاهش 6درصدی و به‌لحاظ ارزشی با کاهشی حدودا 15درصدی روبه‌رو شده است. این امر خود مهر تاییدی بر اعتراض دامداران و مرغداران مبنی بر کاهش شدید عرضه نهاده دامی در بازار کشورمان، سامانه بازارگاه وزارت جهاد کشاورزی و گران شدن این محصولات در بازار آزاد است.
با همه این اوصاف در پنج ماهه نخست سال جاری 3میلیون و 981هزار و 557تن ذرت دامی به ارزش یک میلیارد و 230میلیون و 159هزار دلار وارد کشورمان شده، این در حالی است که در همین بازه زمانی در سال گذشته 4میلیون و 548هزار و 659تن ذرت دامی به ارزش یک میلیارد و 411میلیون و 76هزار دلار وارد کشورمان شده بود. بدین ترتیب می‌توان گفت واردات ذرت دامی در سال جاری کاهشی 12درصدی به‌لحاظ وزنی و کاهشی 13درصدی به‌لحاظ ارزشی داشته است. از سوی دیگر 637هزار و 689تن کنجاله سویا به ارزش 306میلیون و 509هزار دلار در پنج ماهه نخست سال جاری وارد کشورمان شده، این در حالی است که در همین بازه زمانی در سال گذشته یک میلیون و 298هزار و 780تن کنجاله سویا به ارزش 773میلیون و 312هزار دلار وارد کشورمان شده بود. بدین ترتیب می‌توان گفت واردات کنجاله سویا در سال جاری کاهشی 51درصدی به‌لحاظ وزنی و به‌لحاظ ارزشی کاهشی 60درصدی داشته است.
رشد 51 درصدی واردات جو
این دو محصول در سبد غذایی دام و طیور کشورمان به‌شدت مهم هستند و کمبود واردات آنها منجر به گرانی محصولات پروتئینی شده است اما ازسوی دیگر یک میلیون و241هزارو603تن جو به ارزش 335میلیون و65هزار دلار وارد کشورمان شده که در همین بازه زمانی در سال گذشته 825هزار تن جو به ارزش 196میلیون و 92هزار دلار وارد کشورمان شده بود که حاکی از رشد 51درصدی وزن واردات و رشد 71درصدی ارزبری این محصول دارد.
تا پایان مرداد ماه سال جاری نیز یک میلیون و 411هزار و 555تن دانه سویا به ارزش 742میلیون دلار وارد کشورمان شده، در حالی که در همین بازه زمانی در سال گذشته یک میلیون و 65هزار تن دانه سویا به ارزش 658میلیون دلار وارد کشورمان شده بود که حاکی از رشد 32درصدی وزن واردات و رشد 13درصدی ارزبری این محصول دارد. برآورد می‌شود میزان استحصال کنجاله سویا از دانه سویای وارداتی در این بازه زمانی یک میلیون و 129هزار تن باشد، در حالی که این میزان در پنج ماهه سال گذشته 852هزار تن بود.
رنج بازار نهادههای دامی از نبود مدیریت
محمدعلی ضیغمی نایب‌رئیس هیأت مدیره اتحادیه واردکنندگان نهادههای دام و طیور ایران در این باره می‌گوید: زنجیره تأمین نهادههای دام و طیور بیش از آن‌که نگران اسنپ‌بک باشد، نگران عدم همراهی و توجه مدیران دستگاه‌های متولی و به‌خصوص وزارت جهاد کشاورزی به پالس‌های مخابره شده از کف بازاروفعالان اقتصادی است؛ اتفاقی که امسال باعث شد بازار نهادههای دام و طیور به‌عنوان پیش‌نیاز تولید سبد کالایی پروتئینی پس از بیش از دو سال تجربه آرامش و ثبات دچار التهاب شود.
او افزود: این التهاب بیش از آن‌که ناشی از اتفاقات بیرونی باشد، معلول کمبود منابع ارزی و از آن بدتر عدم شفافیت در فهرست اولویت‌های تخصیص ارز از سوی وزارت جهادکشاورزی وهمچنین اعلام نکردن فهرست دریافت کنندگان تخصیص ارز است.
عضو اتحادیه واردکنندگان نهادههای دام و طیور ادامه داد: میزان واردات مجموع نهادههای دام و طیور در شش ماهه اول سال جاری تقریبا با مدت مشابه سال گذشته برابری می‌کند اما علت نابسامانی ماه‌های اخیر بازار نهاده، علاوه بر مشکلات عدم تخصیص به موقع ارز، مجموعه‌ای از عوامل از جمله بی‌انضباطی در تخصیص و توزیع ناعادلانه ارز، ثبت سفارش‌ها، ترخیص کالا و در کل عدم هماهنگی دستگاه‌های متولی از جمله بانک مرکزی و وزارت جهاد کشاورزی است.
او تصریح کرد: مطابق آمار میزان خرید موفق سال گذشته نهادههای دام و طیور در سامانه بازارگاه، به‌طور متوسط ماهانه ۹۰۰هزار تن ذرت، ۲۳۲هزار تن جو و ۳۷۵هزار تن کنجاله سویا جذب شده است. یعنی نیاز صنایع دام و طیور کشور برای شش ماه به ۵میلیون و ۴۰۰هزار تن ذرت، یک میلیون و ۴۰۰هزار تن جو و ۲میلیون و ۲۵۰هزار تن کنجاله سویاست. این فعال اقتصادی تأکید کرد: با تداوم شرایط کنونی آینده خوبی پیش روی سبد کالاهای اساسی و به‌خصوص اقلام پروتئینی از جمله گوشت، مرغ، تخم مرغ و لبنیات نخواهیم داشت.
همان‌طور که تأکید شد نهادههای دامی به‌خصوص خوراک دام، ستون فقرات زنجیره تولید محصولات پروتئینی کشور هستند که کیفیت و دسترسی پایدار به این نهادهها بر میزان تولید و تأمین نیاز کشور، کیفیت و قیمت محصولات پروتئینی اثرگذار است. بنابراین افزایش قیمت نهادهها و کمبود آن در بازار به‌سرعت در قیمت گوشت، شیر و سایر فرآورده‌ها بازتاب پیدا می‌کند، فشار تورمی را بالا می‌برد و توان خرید مصرف‌کننده را کاهش می‌دهد.
بر‌اساس این گزارش، طی یک دهه اخیر همواره بیشترین ارز اختصاص‌یافته توسط دولتها برای واردات کالاهای اساسی به نهادههای دامی صورت گرفته است به‌طوری که همواره 75درصدازمیزان مورد نیازمصرف کشوربه نهادهها از طریق واردات تأمین شده و خوداتکایی در این بخش تنها 25درصد است. البته بد نیست بدانیم نهاده دامی به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین عوامل تأثیر‌گذار در قیمت گوشت قرمز، گوشت مرغ، تخم مرغ، شیر و سایر لبنیات محسوب می‌شود که هرگونه نوسان و کمبود آن بازار را دچار اختلال می‌کند. هم‌اکنون بازار لبنیات، گوشت قرمزوگوشت مرغ همواره باافزایش قیمت روبه‌روبوده که همین امر زمینه‌ساز نارضایتی مردم شده است. این امر علاوه برعدم نظارت بر فروشندگان، درکاهش شدید واردات نهاده های دامی دارد.
کارشناسان و فعالان بازار دام معتقدند کمبود ارز، بدقولی بانک مرکزی در بازپرداخت مطالبات واردکنندگان، رسوب کالا در بنادر و قوانین پیچیده گمرکی، همه دست به دست هم داده‌اند تا روند واردات این کالای استراتژیک با اختلال جدی مواجه شود؛ بحرانی که هم واردکنندگان را از میدان خارج می‌کند وهم کشاورزان و دامداران رابا گرانی وکمبود نهادهها زمینگیرکرده است.
نهاده دامی در بازار نیست
مجتبی عالی مدیرعامل اتحادیه مرکزی تعاونی کشاورزی دامداران ایران در گفت‌وگو باخبرنگار جام‌جم گفت: متأسفانه نهادههای دامی در بازار نیست و همین امر سبب افزایش قیمت محصولات پروتئینی مانند گوشت قرمز شده است. وی با انتقاد از افزایش قیمت نهادههای دامی گفت: اواخر دولت سیزدهم جو با قیمت هر کیلوگرم 7000تومان تا 9000تومان به‌دست دامدار می‌رسید، این در حالی است که قیمت این نهاده دامی هم‌اکنون به 25هزار تومان رسیده است.
داوود رنگی نایب‌رئیس کمیسیون مدیریت واردات اتاق بازرگانی ایران،درباره چالش‌های واردات نهادههای کشاورزی می‌گوید: در واردات نهادههای کشاورزی نظیر بذر، کود، سم و...مشکل تأمین ارز وجود دارد.زیرا بانک مرکزی ارز مورد نیاز واردات را تأمین نمی‌کند و اقدامی در‌راستای پرداخت بدهی ارزی خود به واردکنندگان انجام نداده است. وی توضیح داد: واردکنندگان از 8 تا ۹ماه گذشته تاکنون مطالبات خود را از بانک مرکزی دریافت نکرده‌اند. به دلیل شرایط ایجاد شده، بسیاری از واردکنندگان از چرخه واردات نهادههای کشاورزی و دامی خارج شده‌اند.
تحقیق و تفحص مجلس از واردات نهادهها
نمایندگان مجلس شورای اسلامی در جلسه روز سه‌شنبه هفته گذشته مجلس با ۱۹۲رأی موافق با تحقیق و تفحص از عملکرد وزارت جهاد کشاورزی در واردات نهادههای دامی موافقت کردند. رضا حاجی‌پور سخنگوی کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس گفت: بررسی دلیل و چرایی گران شدن واردات نهادههای دامی در مقایسه با قیمت بازارهای جهانی، چرایی عدم استفاده از نهادههای دامی جایگزین متناسب با اقلیم کشور و گزارش اقدامات صورت گرفته در این خصوص و چرایی عدم نقش‌آفرینی شرکت‌های پشتیبانی امور دام، بازرگانی دولتی، سازمان تعاونی روستایی واتحادیه‌های حوزه دام درواردات نهادههای دامی برای انحصارشکنی از محورهای این تحقیق و تفحص است. وی شناسایی گلوگاه‌های سامانه بازارگاه و رفع فسادهای احتمالی در توزیع نهادهها و احصا و اصلاح فرآیندهای موجود و شناسایی واردکنندگان نهادههای دامی توسط معاونت بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی و اهلیت‌سنجی آنها را از دیگر محورهای این تحقیق و تفحص دانست.
وضعیت تأمین گوشت سخت شد
هادی قوامی نایب رئیس کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس می‌گوید: امروز وضعیت تأمین گوشت قرمز در کشور شرایط سختی دارد که یکی از الزامات آن تأمین نهادهای دامی است. از ابتدای سال مشخص بود مشکل تأمین نهادههای دامی را داریم و نهادههای مرغداری‌ها با چالش مواجه می‌شوند. از وزارت جهاد کشاورزی درخواست داریم تدابیر لازم را اتخاذ کند تا با چالش تأمین جو و سایر نهادههای دامی مواجه نشود.
واردات نهاده کاهش یافت
آمارهای گمرک نیز نشان می‌دهد در پنج ماهه نخست سال جاری 7میلیون و 272هزار و و 403تن انواع نهاده دامی به ارزش 2میلیارد و 613میلیون و 647هزار دلار وارد گمرکات و بنادر شمال و جنوب کشورمان شده، این در حالی است که در همین بازه زمانی در سال گذشته 7میلیون و 737هزار و 650تن انواع نهاده دامی به ارزش 3میلیارد و 38میلیون و 750هزار دلار وارد کشورمان شده بود. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که واردات نهادههای دامی در این بازه زمانی به‌لحاظ وزنی با کاهش 6درصدی و به‌لحاظ ارزشی با کاهشی حدودا 15درصدی روبه‌رو شده است. این امر خود مهر تاییدی بر اعتراض دامداران و مرغداران مبنی بر کاهش شدید عرضه نهاده دامی در بازار کشورمان، سامانه بازارگاه وزارت جهاد کشاورزی و گران شدن این محصولات در بازار آزاد است.
با همه این اوصاف در پنج ماهه نخست سال جاری 3میلیون و 981هزار و 557تن ذرت دامی به ارزش یک میلیارد و 230میلیون و 159هزار دلار وارد کشورمان شده، این در حالی است که در همین بازه زمانی در سال گذشته 4میلیون و 548هزار و 659تن ذرت دامی به ارزش یک میلیارد و 411میلیون و 76هزار دلار وارد کشورمان شده بود. بدین ترتیب می‌توان گفت واردات ذرت دامی در سال جاری کاهشی 12درصدی به‌لحاظ وزنی و کاهشی 13درصدی به‌لحاظ ارزشی داشته است. از سوی دیگر 637هزار و 689تن کنجاله سویا به ارزش 306میلیون و 509هزار دلار در پنج ماهه نخست سال جاری وارد کشورمان شده، این در حالی است که در همین بازه زمانی در سال گذشته یک میلیون و 298هزار و 780تن کنجاله سویا به ارزش 773میلیون و 312هزار دلار وارد کشورمان شده بود. بدین ترتیب می‌توان گفت واردات کنجاله سویا در سال جاری کاهشی 51درصدی به‌لحاظ وزنی و به‌لحاظ ارزشی کاهشی 60درصدی داشته است.
رشد 51 درصدی واردات جو
این دو محصول در سبد غذایی دام و طیور کشورمان به‌شدت مهم هستند و کمبود واردات آنها منجر به گرانی محصولات پروتئینی شده است اما ازسوی دیگر یک میلیون و241هزارو603تن جو به ارزش 335میلیون و65هزار دلار وارد کشورمان شده که در همین بازه زمانی در سال گذشته 825هزار تن جو به ارزش 196میلیون و 92هزار دلار وارد کشورمان شده بود که حاکی از رشد 51درصدی وزن واردات و رشد 71درصدی ارزبری این محصول دارد.
تا پایان مرداد ماه سال جاری نیز یک میلیون و 411هزار و 555تن دانه سویا به ارزش 742میلیون دلار وارد کشورمان شده، در حالی که در همین بازه زمانی در سال گذشته یک میلیون و 65هزار تن دانه سویا به ارزش 658میلیون دلار وارد کشورمان شده بود که حاکی از رشد 32درصدی وزن واردات و رشد 13درصدی ارزبری این محصول دارد. برآورد می‌شود میزان استحصال کنجاله سویا از دانه سویای وارداتی در این بازه زمانی یک میلیون و 129هزار تن باشد، در حالی که این میزان در پنج ماهه سال گذشته 852هزار تن بود.
رنج بازار نهادههای دامی از نبود مدیریت
محمدعلی ضیغمی نایب‌رئیس هیأت مدیره اتحادیه واردکنندگان نهادههای دام و طیور ایران در این باره می‌گوید: زنجیره تأمین نهادههای دام و طیور بیش از آن‌که نگران اسنپ‌بک باشد، نگران عدم همراهی و توجه مدیران دستگاه‌های متولی و به‌خصوص وزارت جهاد کشاورزی به پالس‌های مخابره شده از کف بازاروفعالان اقتصادی است؛ اتفاقی که امسال باعث شد بازار نهادههای دام و طیور به‌عنوان پیش‌نیاز تولید سبد کالایی پروتئینی پس از بیش از دو سال تجربه آرامش و ثبات دچار التهاب شود.
او افزود: این التهاب بیش از آن‌که ناشی از اتفاقات بیرونی باشد، معلول کمبود منابع ارزی و از آن بدتر عدم شفافیت در فهرست اولویت‌های تخصیص ارز از سوی وزارت جهادکشاورزی وهمچنین اعلام نکردن فهرست دریافت کنندگان تخصیص ارز است.
عضو اتحادیه واردکنندگان نهادههای دام و طیور ادامه داد: میزان واردات مجموع نهادههای دام و طیور در شش ماهه اول سال جاری تقریبا با مدت مشابه سال گذشته برابری می‌کند اما علت نابسامانی ماه‌های اخیر بازار نهاده، علاوه بر مشکلات عدم تخصیص به موقع ارز، مجموعه‌ای از عوامل از جمله بی‌انضباطی در تخصیص و توزیع ناعادلانه ارز، ثبت سفارش‌ها، ترخیص کالا و در کل عدم هماهنگی دستگاه‌های متولی از جمله بانک مرکزی و وزارت جهاد کشاورزی است.
او تصریح کرد: مطابق آمار میزان خرید موفق سال گذشته نهادههای دام و طیور در سامانه بازارگاه، به‌طور متوسط ماهانه ۹۰۰هزار تن ذرت، ۲۳۲هزار تن جو و ۳۷۵هزار تن کنجاله سویا جذب شده است. یعنی نیاز صنایع دام و طیور کشور برای شش ماه به ۵میلیون و ۴۰۰هزار تن ذرت، یک میلیون و ۴۰۰هزار تن جو و ۲میلیون و ۲۵۰هزار تن کنجاله سویاست. این فعال اقتصادی تأکید کرد: با تداوم شرایط کنونی آینده خوبی پیش روی سبد کالاهای اساسی و به‌خصوص اقلام پروتئینی از جمله گوشت، مرغ، تخم مرغ و لبنیات نخواهیم داشت.
همان‌طور که تأکید شد نهادههای دامی به‌خصوص خوراک دام، ستون فقرات زنجیره تولید محصولات پروتئینی کشور هستند که کیفیت و دسترسی پایدار به این نهادهها بر میزان تولید و تأمین نیاز کشور، کیفیت و قیمت محصولات پروتئینی اثرگذار است. بنابراین افزایش قیمت نهادهها و کمبود آن در بازار به‌سرعت در قیمت گوشت، شیر و سایر فرآورده‌ها بازتاب پیدا می‌کند، فشار تورمی را بالا می‌برد و توان خرید مصرف‌کننده را کاهش می‌دهد.