شهید چمران را درست بشناسیم
معلم متعهد، جنگجوی پرهیزكار
یونس فردوس / روزنامه نگار
حقیقتا چمران كیست؟ این سؤالی است كه با گذشت 35 سال از شهادت این انسان بزرگ همچنان جواب دادن به آن دشوار است، دشوار از آن جهت كه چمران انسانی یك بُعدی نبود و در ابعاد مختلفی حرف برای گفتن داشت. انسانی كه امروز در سی‌و هشتمین سالگرد شهادتش هنوز ناشناس است. ناشناس از این جهت كه حقش بیش از اینهاست و كسی او را نمی‌شناسد. این حرف هم ادعا نیست و با یك مرور در اطراف خود می‌توانیم آن را ثابت كنیم!
طی این سال‌ها كتاب‌های مختلفی درباره چمران منتشر شده و هركدام بخشی از شخصیت او را نشان می‌دهد. كتاب‌هایی كه برای مخاطبان گوناگون نوشته شده و می‌تواند هركسی را به سمت خود جذب كند تا بابی باشد برای عمیق شدن در شخصیت این چهره تاریخ معاصر. از عاشقانه‌ها تا روایت‌هایی از حضور او در لبنان و آمریكا! كتاب «بینش و نیایش» یكی از كتاب‌هایی است كه دو چهره متفاوت از شهید دكتر مصطفی چمران را به خواننده یا بهتر است گفته شود به آنهایی كه می‌خواهند چمران را بهتر بشناسند، نشان می‌دهد. این كتاب از دو بخش «بینش» كه شامل سخنرانی‌های این معلم متعهد(1) و «نیایش» كه نیایش‌های دستنویس این جنگجوی پرهیزكار(2) است، تشكیل شده و همین سبب می‌شود خواننده با دو وجه از اندیشه شهید چمران روبه‌رو شود.
«ﻣﺎ ﻣﺨﺎﻟﻒ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﻨﺎﻗﻀﺎت اﺑﺮ ﻗﺪرت‌ها ﻧﯿﺴﺘﯿﻢ. وﻟﯽ ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻢ ﺗﺎ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺎ اﺳﺘﻘﻼل ذاﺗﯽ و ﺧﻮد ﮐﻔﺎﯾﯽ ﺧﻮد را ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻧﮑﻨﯿﻢ، ﺑﺎزﯾﭽﻪ ﻗﺪرت‌های ﺧﺎرﺟﯽ و سیاست‌های ﺷﻮم اﺳﺘﻌﻤﺎری ﺑﺎﻗﯽ ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﻣﺎﻧﺪ.» این برشی از بخش بینش این كتاب است كه می‌بینیم این شهید چگونه بر آنهایی كه دم از سازش با ابرقدرت‌ها می‌زنند می‌تازد و آنها را سرزنش می‌كند و توجه‌ها را به سوی رشد و پیشرفت داخلی جلب می‌كند و پاسخی است بر بسیاری از اما و اگرهای این روزها كه اگر شهدا در روزگار كنونی بودند چه موضعی اتخاذ می‌كردند كه با خواندن بخش «بینش» می‌توان از مواضع روشنگرانه این یار صدیق امام(ره) و انقلاب مطلع شد. مواضعی كه در اثر گذر زمان صداقت و راستی آنها بیشتر به چشم می‌آید به خصوص این‌كه چمران در شرایطی چنین مواضعی را می‌گرفته كه گاهی نظرات از تعقل و تعمق بی‌بهره بودند و به دلیل شور انقلابی كمتر در آنها راهبرد و نظر مبنایی دیده می‌شده است.
در بخش نیایش نیز خواننده تصویری از دكتر مصطفی چمران می‌بیند كه گویی عارفی واصل در مسیر تقرب به بارگاه باریتعالی در حال مناجات كردن است. باورپذیر نیست كه این نیایش‌ها را به مرد جنگ‌های نامنظم نسبت دهیم، زیرا لطافت و زاویه نگاه چمران به‌قدری بدیع است كه خواننده‌ای كه این فرمانده روزهای نبرد را نشناسد باور نخواهد كرد. در این فصل خواننده عباراتی را می‌خواند كه موجب حیرت است. یكی از این نیایش‌ها بنا به ادعایی كه در پاورقی كتاب آمده آخرین دست‌نوشته شهید چمران پیش از شهادت است.
چمران، از سویی با موقعیت‌های اجتماعی و سیاسی ایران و جهان آشنا بود و در هر موقعیتی می‌دانست چه باید بكند و از سویی در رابطه با خدا، چنان به ریسمان توكل و عشق او چنگ زده بود و با او چنان پیمانی داشت كه لحظه لحظه‌های عمرش شاهد این پیوند ناگسستنی بود.
این كتاب كه حجم زیادی ندارد خواننده را در نشستی كوتاه با دریای بیكران معرفت راوی آن روبه‌رو می‌كند. دریایی كه در آن خواننده خود را بی‌پرده در برابر مناجات یك مبارز می‌بیند و این موضوعی است كه در كتاب‌های دیگر كمتر به چشم می‌آید، به همین خاطر «بینش و نیایش» می‌تواند كتاب خوبی برای آغاز یك دوره مطالعاتی با محوریت چمران باشد، زیرا تصویری در ذهن خواننده حك می‌كند كه می‌تواند در باقی مسیر تمام مواضع و روایت‌های موجود درباره این شهید را توجیه كند و از آن دریچه به چمران بنگرد. كتاب بینش و نیایش كه انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی آن را تاكنون چند بار تجدید چاپ كرده، بر آن است كه شخصیت شهید دكتر مصطفی چمران را از این دو بُعد، مورد كنكاش و بررسی قرار دهد. ابعادی كه مورد غفلت بوده و زندگی این شهید را در پرتو این دو كتاب می‌توان به تماشا نشست. ابعادی كه نه نشان داده شده و نه به‌فرض نشان داده شدن به چشم آمده است.
پی نوشت‌ها: 1 و 2 - اشاره به توصیف امام خمینی(ره) در پیام تسلیت به مناسبت شهادت شهید چمران دارد.
طی این سال‌ها كتاب‌های مختلفی درباره چمران منتشر شده و هركدام بخشی از شخصیت او را نشان می‌دهد. كتاب‌هایی كه برای مخاطبان گوناگون نوشته شده و می‌تواند هركسی را به سمت خود جذب كند تا بابی باشد برای عمیق شدن در شخصیت این چهره تاریخ معاصر. از عاشقانه‌ها تا روایت‌هایی از حضور او در لبنان و آمریكا! كتاب «بینش و نیایش» یكی از كتاب‌هایی است كه دو چهره متفاوت از شهید دكتر مصطفی چمران را به خواننده یا بهتر است گفته شود به آنهایی كه می‌خواهند چمران را بهتر بشناسند، نشان می‌دهد. این كتاب از دو بخش «بینش» كه شامل سخنرانی‌های این معلم متعهد(1) و «نیایش» كه نیایش‌های دستنویس این جنگجوی پرهیزكار(2) است، تشكیل شده و همین سبب می‌شود خواننده با دو وجه از اندیشه شهید چمران روبه‌رو شود.
«ﻣﺎ ﻣﺨﺎﻟﻒ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﻨﺎﻗﻀﺎت اﺑﺮ ﻗﺪرت‌ها ﻧﯿﺴﺘﯿﻢ. وﻟﯽ ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻢ ﺗﺎ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺎ اﺳﺘﻘﻼل ذاﺗﯽ و ﺧﻮد ﮐﻔﺎﯾﯽ ﺧﻮد را ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻧﮑﻨﯿﻢ، ﺑﺎزﯾﭽﻪ ﻗﺪرت‌های ﺧﺎرﺟﯽ و سیاست‌های ﺷﻮم اﺳﺘﻌﻤﺎری ﺑﺎﻗﯽ ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﻣﺎﻧﺪ.» این برشی از بخش بینش این كتاب است كه می‌بینیم این شهید چگونه بر آنهایی كه دم از سازش با ابرقدرت‌ها می‌زنند می‌تازد و آنها را سرزنش می‌كند و توجه‌ها را به سوی رشد و پیشرفت داخلی جلب می‌كند و پاسخی است بر بسیاری از اما و اگرهای این روزها كه اگر شهدا در روزگار كنونی بودند چه موضعی اتخاذ می‌كردند كه با خواندن بخش «بینش» می‌توان از مواضع روشنگرانه این یار صدیق امام(ره) و انقلاب مطلع شد. مواضعی كه در اثر گذر زمان صداقت و راستی آنها بیشتر به چشم می‌آید به خصوص این‌كه چمران در شرایطی چنین مواضعی را می‌گرفته كه گاهی نظرات از تعقل و تعمق بی‌بهره بودند و به دلیل شور انقلابی كمتر در آنها راهبرد و نظر مبنایی دیده می‌شده است.
در بخش نیایش نیز خواننده تصویری از دكتر مصطفی چمران می‌بیند كه گویی عارفی واصل در مسیر تقرب به بارگاه باریتعالی در حال مناجات كردن است. باورپذیر نیست كه این نیایش‌ها را به مرد جنگ‌های نامنظم نسبت دهیم، زیرا لطافت و زاویه نگاه چمران به‌قدری بدیع است كه خواننده‌ای كه این فرمانده روزهای نبرد را نشناسد باور نخواهد كرد. در این فصل خواننده عباراتی را می‌خواند كه موجب حیرت است. یكی از این نیایش‌ها بنا به ادعایی كه در پاورقی كتاب آمده آخرین دست‌نوشته شهید چمران پیش از شهادت است.
چمران، از سویی با موقعیت‌های اجتماعی و سیاسی ایران و جهان آشنا بود و در هر موقعیتی می‌دانست چه باید بكند و از سویی در رابطه با خدا، چنان به ریسمان توكل و عشق او چنگ زده بود و با او چنان پیمانی داشت كه لحظه لحظه‌های عمرش شاهد این پیوند ناگسستنی بود.
این كتاب كه حجم زیادی ندارد خواننده را در نشستی كوتاه با دریای بیكران معرفت راوی آن روبه‌رو می‌كند. دریایی كه در آن خواننده خود را بی‌پرده در برابر مناجات یك مبارز می‌بیند و این موضوعی است كه در كتاب‌های دیگر كمتر به چشم می‌آید، به همین خاطر «بینش و نیایش» می‌تواند كتاب خوبی برای آغاز یك دوره مطالعاتی با محوریت چمران باشد، زیرا تصویری در ذهن خواننده حك می‌كند كه می‌تواند در باقی مسیر تمام مواضع و روایت‌های موجود درباره این شهید را توجیه كند و از آن دریچه به چمران بنگرد. كتاب بینش و نیایش كه انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی آن را تاكنون چند بار تجدید چاپ كرده، بر آن است كه شخصیت شهید دكتر مصطفی چمران را از این دو بُعد، مورد كنكاش و بررسی قرار دهد. ابعادی كه مورد غفلت بوده و زندگی این شهید را در پرتو این دو كتاب می‌توان به تماشا نشست. ابعادی كه نه نشان داده شده و نه به‌فرض نشان داده شدن به چشم آمده است.
پی نوشت‌ها: 1 و 2 - اشاره به توصیف امام خمینی(ره) در پیام تسلیت به مناسبت شهادت شهید چمران دارد.