کارائیب در مسیر یک بحران چندلایه
اظهارنظر اخیر رئیس‌جمهور ایالات متحده مبنی بر بسته تلقی شدن حریم هوایی ونزوئلا و همزمانی آن با تقویت ظرفیت‌های دریایی و هوایی آمریکا در دریای کارائیب، نشانه‌ای از تغییر سطح تنش دریکی از حساس‌ترین نقاط جغرافیای سیاسی نیم‌کره غربی است.
مانی محرابی | تحلیلگر مسائل بین‌الملل
این اقدام، به‌جای آن‌که صرفا یک هشدار عملیاتی تلقی شود، درحال تبدیل شدن به بخشی ازیک الگوی فشرده فشارمستقیم است که شامل محدودیت‌های پروازی، حضور نظامی و فشار اقتصادی بر ونزوئلا می‌شود؛ الگویی که پیامدهای حقوقی، امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیک آن فراتر از مرزهای ونزوئلا قابل تصور است.
چارچوب حقوق بین‌الملل و محدودیت‌های اقدام یک‌جانبه
مطابق ماده ۱ کنوانسیون شیکاگو ۱۹۴۴، دولت‌ها بر فضای هوایی قلمرو خود حاکمیت انحصاری دارند. از این منظر، اعلام یک منطقه «پرخطر» یا «ممنوعه» از سوی یک دولت خارجی، بدون تکیه بر قطعنامه شورای امنیت یا استناد معتبر به دفاع مشروع، می‌تواند نوعی اقدام یک‌جانبه تلقی شود که جایگاه آن در حقوق بین‌الملل بحث‌برانگیز است. در مقابل، واشنگتن تلاش دارداقدام اخیر رابرپایه سه استدلال توجیه کند:۱.مقابله با جرائم فراملی درحوزه موادمخدروقاچاق انسان؛۲. حفاظت پیشگیرانه از مرزهای جنوبی آمریکا در برابر بازیگران غیردولتی؛ ۳. اختیار اجرایی رئیس‌جمهور بر اساس قوانین داخلی آمریکا.
با این حال، دیدگاه‌های حقوقی نهادهایی مانند سازمان کشورهای آمریکایی (OAS) یا گزارش‌های دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل (UNODC) نشان می‌دهد که این نوع استدلال‌ها، به‌ویژه هنگامی که ابعاد نظامی پیدا می‌کند، معمولا توان مشروعیت‌سازی بین‌المللی محدودی دارند. به همین دلیل، اقدام اخیربیشتر درمحدوده‌ای نامشخص میان حقوق بین‌الملل و امنیت قرار می‌گیرد که امکان بروز تنش را افزایش می‌دهد.
نقش انتخابات و تأثیر رأی لاتین‌تباران
تبیین اقدام آمریکا بدون توجه به زمینه سیاست داخلی این کشور کامل نیست. تجربه انتخابات ۲۰۰۸، ۲۰۱۲، ۲۰۱۶ و ۲۰۲۰ نشان می‌دهد که سیاستمداران آمریکایی، چه جمهوریخواه و چه دموکرات، معمولا در آستانه انتخابات با اتخاذ مواضع سختگیرانه علیه دولت‌های کوبا، ونزوئلا و نیکاراگوئه تلاش می‌کنند رأی لاتین‌تباران مخالف این حکومت‌ها را به‌ویژه در ایالت کلیدی فلوریدا به‌سوی خود جلب کنند. /متن کامل یادداشت را در «جام‌جم‌آنلاین» بخوانید.
چارچوب حقوق بین‌الملل و محدودیت‌های اقدام یک‌جانبه
مطابق ماده ۱ کنوانسیون شیکاگو ۱۹۴۴، دولت‌ها بر فضای هوایی قلمرو خود حاکمیت انحصاری دارند. از این منظر، اعلام یک منطقه «پرخطر» یا «ممنوعه» از سوی یک دولت خارجی، بدون تکیه بر قطعنامه شورای امنیت یا استناد معتبر به دفاع مشروع، می‌تواند نوعی اقدام یک‌جانبه تلقی شود که جایگاه آن در حقوق بین‌الملل بحث‌برانگیز است. در مقابل، واشنگتن تلاش دارداقدام اخیر رابرپایه سه استدلال توجیه کند:۱.مقابله با جرائم فراملی درحوزه موادمخدروقاچاق انسان؛۲. حفاظت پیشگیرانه از مرزهای جنوبی آمریکا در برابر بازیگران غیردولتی؛ ۳. اختیار اجرایی رئیس‌جمهور بر اساس قوانین داخلی آمریکا.
با این حال، دیدگاه‌های حقوقی نهادهایی مانند سازمان کشورهای آمریکایی (OAS) یا گزارش‌های دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل (UNODC) نشان می‌دهد که این نوع استدلال‌ها، به‌ویژه هنگامی که ابعاد نظامی پیدا می‌کند، معمولا توان مشروعیت‌سازی بین‌المللی محدودی دارند. به همین دلیل، اقدام اخیربیشتر درمحدوده‌ای نامشخص میان حقوق بین‌الملل و امنیت قرار می‌گیرد که امکان بروز تنش را افزایش می‌دهد.
نقش انتخابات و تأثیر رأی لاتین‌تباران
تبیین اقدام آمریکا بدون توجه به زمینه سیاست داخلی این کشور کامل نیست. تجربه انتخابات ۲۰۰۸، ۲۰۱۲، ۲۰۱۶ و ۲۰۲۰ نشان می‌دهد که سیاستمداران آمریکایی، چه جمهوریخواه و چه دموکرات، معمولا در آستانه انتخابات با اتخاذ مواضع سختگیرانه علیه دولت‌های کوبا، ونزوئلا و نیکاراگوئه تلاش می‌کنند رأی لاتین‌تباران مخالف این حکومت‌ها را به‌ویژه در ایالت کلیدی فلوریدا به‌سوی خود جلب کنند. /متن کامل یادداشت را در «جام‌جم‌آنلاین» بخوانید.