ضرورت مراجعه به روانپزشك در آغاز دوران یائسگی
مایوس نباش!
كاملیا تجریشی
خانم‌ها تحت تاثیر هورمون‌ها در سال‌های مختلف عمر خود، تغییرات زیادی را در بدنشان تجربه می‌كنند. قاعدگی و یائسگی، مهم‌ترین تغییراتی هستند كه تحت تاثیر هورمون‌ها اتفاق می‌افتند كه هر یك علاوه بر تاثیراتی كه بر جسم می‌گذارند، روان فرد را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهند. دكتر محمدرضا شالبافان، روانپزشك و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشكی ایران، نكات مهمی را در رابطه با یائسگی به شما می‌گوید.
یائسگی پدیده‌ای طبیعی در روند زندگی هر خانمی است. در واقع این مساله عملكرد طبیعی بدن را نشان می‌دهد. یائسگی تحت تاثیر عوامل زیادی مثل وراثت و عملكرد غدد جنسی، می‌تواند در سنین مختلف رخ بدهد ولی معمولا در سنین 50 تا 60 سال بیشتر اتفاق می‌افتد. یائسگی با تغییرات زیادی در بدن همراه می‌شود كه یكی از آنها، مسائل روانی است. همزمان با بروز یائسگی، تغییراتی در ظاهر بدن ایجاد می‌شود و این برداشت را برای خانم‌ها به وجود می‌آورد كه دوران جوانی سپری شده و در آستانه پیری قرار گرفته‌اند. این مساله، فشار روانی خاصی را برای فرد به وجود می‌آورد. علاوه بر این، مسؤولیت‌های اجتماعی و خانوادگی فرد تغییر می‌كند؛ برای مثال، فرزندان ممكن است ازدواج كنند و ایام بازنشستگی فرد نیز آغاز شود كه این موارد نیز می‌تواند احتمال بروز فشار روانی را در خانم‌ها افزایش بدهد.
وقتی شرایط عادی نیست
شدت تغییراتی كه تحت تاثیر یائسگی در بدن به وجود می‌آید، می‌تواند بسیار متفاوت باشد ولی در اغلب خانم‌ها گرگرفتگی و اختلالات خواب، آزاردهنده است كه می‌تواند در عملكرد اجتماعی خانم‌ها، اختلالاتی را ایجاد كند. با توجه به تمامی موارد یاد شده، در چنین شرایطی احتمال وقوع مشكلات روانپزشكی مانند افسردگی و اضطراب بالاست. با وجود طبیعی بودن یائسگی، بروز افسردگی و اضطراب ناشی از این پدیده، طبیعی نیست و بیماری روانپزشكی محسوب می‌شود و مستلزم مراجعه به روانپزشك است. بخش عمده مشكلات ناشی از یائسگی، هورمونی است و دارو درمانی نسبت به روان درمانی ارجحیت دارد.
اگر زودرس باشد!
یائسگی زودرس بنا بر دلایل زیادی می‌تواند اتفاق بیفتد و تشخیص این‌كه فردی به یائسگی زودرس مبتلا شده، به‌عهده پزشك است. یائسگی در شرایطی كه در سن مورد انتظار اتفاق بیفتد برای فرد راحت‌تر قابل پذیرش خواهد شد؛ چون از قبل تا حدود زیادی آمادگی چنین مساله‌ای را دارد. اما زمانی كه بروز یائسگی پیش از زمان موعد باشد و زودرس بودن آن تایید شود، استرس شدیدی را می‌تواند به فرد وارد كند. نقش خانواده و همسر فرد در زمان بروز یائسگی به ویژه یائسگی زودرس، انكارناپذیر است. اگر خانم متاهل باشد، همسر او در چنین شرایطی باید وقت بیشتری را برایش بگذارد. برنامه‌ریزی برای كارهای مفرح و شاد، می‌تواند بر بهبود وضعیت روانی فرد تاثیر بگذارد. چنانچه پیش از بروز یائسگی در هر سنی، روابط زوج با یكدیگر نامطلوب بوده باشد، احتمال بروز خیانت و مشكلات دیگر می‌تواند در چنین شرایطی افزایش یابد. به عبارتی، زندگی زناشویی افراد در آستانه بحران قرار می‌گیرد و باید از روانپزشك كمك گرفت.
تجربه به كمك افراد می‌آید
بروز یائسگی در سن طبیعی، باعث می‌شود به‌دلیل تجربه پشت سر گذاشتن سال‌ها زندگی، فرد بتواند خود را با موقعیت جدید، تطبیق بدهد. این دسته از خانم‌ها معمولا تحریك‌پذیری ناشی از یائسگی را مدیریت می‌كنند و كمتر آن را بروز می‌دهند. با وجود این، عملكرد همسر فرد باید به گونه‌ای باشد كه مانع بروز تنش بین مادر و فرزندان شود تا فشار مضاعف به وجود نیاید. توجه به خانمی كه دچار یائسگی شده، مساله مهمی است، در صورتی كه عملكرد او همراه با مشكل باشد، نباید این موضوع را نادیده گرفت. به عبارت روشن‌تر این‌كه بروز بی‌حوصلگی برای انجام كارها و داشتن اضطراب، مسائلی هستند كه نیاز به توجه و درمان دارند. یكی از مسائل مهمی كه خانواده‌ها در رابطه با خانم‌های یائسه باید مد نظر داشته باشند، بروز افكار خودكشی است. اگر بگوید كه «كاش بمیرم» یا دائما گریه كند، اشتهای خوبی نداشته باشد و نتواند به راحتی مثل قبل با دیگر اعضای خانوده ارتباط بگیرد، در چنین شرایطی باید بدون اتلاف وقت، به روانپزشك مراجعه كرد. خانواده‌ها باید توجه داشته باشند بروز افكار خودكشی در این سنین جدی است و اگر فردی اقدام به خودكشی كند، احتمال این‌كه آن اقدام كشنده باشد، بیشتر است چون خودكشی در سنین بالا، اغلب نمایشی یا تكانشی نیست.
ترس از مصرف دارو
خانم‌ها یا خانواده‌ها شاید این ترس را داشته باشند كه داروهای روانپزشكی به‌ویژه آن دسته از داروهایی كه برای افسردگی و اضطراب تجویز می‌شوند، عوارض زیادی به همراه دارند، در حالی‌كه این باور نادرست است. امروزه داروهای جدیدی برای این منظور در بازار وجود دارد كه عوارض آزاردهنده و دردسرسازی مانند خواب آلودگی را تقریبا ایجاد نمی‌كند، چون در این سن خواب آلودگی می‌تواند منجر به افتادن و شكستگی استخوان‌ها شود.
تغذیه را دریاب!
داشتن تغذیه و سبك زندگی سالم در همه دوران زندگی مساله بسیار مهمی است كه كمتر كسی به آن توجه دارد در حالی‌كه با داشتن تغذیه و سبك زندگی سالم، احتمال بروز بیماری‌ها، به حداقل ممكن می‌رسد. با داشتن تغذیه و سبك زندگی سالم، می‌توان علائم ناشی از یائسگی را تا حدود زیادی كاهش داد، با وجود این‌كه یائسگی یك مساله طبیعی به حساب می‌آید و بیماری نیست. دكتر پیمان لسان پزشكی، كارشناس پیشگیری از بیماری‌ها، در این رابطه به چند نكته مهم می‌پردازد كه دانستن آن برای خانم‌هایی كه یائسه شده‌اند یا در آستانه یائسگی قرار دارند، خالی از لطف نیست.
نوشیدن آب به میزان كافی
یكی از مهم‌ترین كارهایی كه در دوران یائسگی باید مورد توجه قرار بگیرد، نوشیدن آب و مایعات به میزان كافی است چون این مساله می‌تواند در پیشگیری از خشك شدن مخاط و پوست نقش به‌سزایی را ایفا كند. بسیاری از خانم‌هایی كه دچار یائسگی می‌شوند، از خشكی پوست و مخاط رنج می‌برند.
دور چربی را خط بكش
با افزایش سن، احتمال بروز بیماری‌های مختلف به‌ویژه بیماری‌های قلبی-عروقی بالا می‌رود. ضمن این‌كه عدم توجه به تغذیه و مصرف غذاهای پر كالری می‌تواند منجر به افزایش وزن شود. به همین دلیل خانم‌های یائسه باید از مصرف غذاهای پركالری به‌ویژه مصرف غذاهای چرب، اجتناب كنند. علاوه بر غذاهای چرب، نمك نیز می‌تواند مشكلاتی را برای خانم‌های یائسه ایجاد كند و باید مصرف نمك نیز محدود شود.
خوراكی‌های سالم
خانم‌هایی كه در دوران یائسگی به سر می‌برند باید به میزان كافی از لبنیات به دلیل داشتن كلسیم، استفاده كنند و از آن غافل نشوند. همچنین مصرف ویتامین D زیرنظر پزشك ضروری است و به جذب كلسیم كمك می‌كند. خانم‌هایی كه در دوران یائسگی به سر می‌برند باید به میزان كافی از سبزی‌ها و میوه‌های تازه، استفاده كنند. علاوه بر این، مصرف ماهی به میزان كافی می‌تواند برای این دسته از خانم‌ها مفید باشد.
آخرین نكته
توجه به تغذیه باید در كنار ورزش و فعالیت بدنی باشد. برای این منظور، خانم‌های یائسه باید یك برنامه منظم ورزشی را دنبال كنند. برای مثال، پیاده‌روی روزانه و راه رفتن در استخر، برای این دسته از خانم‌ها می‌تواند مفید باشد. داشتن خواب كافی، دوری از استرس و پرهیز از استعمال دخانیات (سیگار و قلیان)، مواردی هستند كه نباید از نظر دور بمانند.
یائسگی پدیده‌ای طبیعی در روند زندگی هر خانمی است. در واقع این مساله عملكرد طبیعی بدن را نشان می‌دهد. یائسگی تحت تاثیر عوامل زیادی مثل وراثت و عملكرد غدد جنسی، می‌تواند در سنین مختلف رخ بدهد ولی معمولا در سنین 50 تا 60 سال بیشتر اتفاق می‌افتد. یائسگی با تغییرات زیادی در بدن همراه می‌شود كه یكی از آنها، مسائل روانی است. همزمان با بروز یائسگی، تغییراتی در ظاهر بدن ایجاد می‌شود و این برداشت را برای خانم‌ها به وجود می‌آورد كه دوران جوانی سپری شده و در آستانه پیری قرار گرفته‌اند. این مساله، فشار روانی خاصی را برای فرد به وجود می‌آورد. علاوه بر این، مسؤولیت‌های اجتماعی و خانوادگی فرد تغییر می‌كند؛ برای مثال، فرزندان ممكن است ازدواج كنند و ایام بازنشستگی فرد نیز آغاز شود كه این موارد نیز می‌تواند احتمال بروز فشار روانی را در خانم‌ها افزایش بدهد.
وقتی شرایط عادی نیست
شدت تغییراتی كه تحت تاثیر یائسگی در بدن به وجود می‌آید، می‌تواند بسیار متفاوت باشد ولی در اغلب خانم‌ها گرگرفتگی و اختلالات خواب، آزاردهنده است كه می‌تواند در عملكرد اجتماعی خانم‌ها، اختلالاتی را ایجاد كند. با توجه به تمامی موارد یاد شده، در چنین شرایطی احتمال وقوع مشكلات روانپزشكی مانند افسردگی و اضطراب بالاست. با وجود طبیعی بودن یائسگی، بروز افسردگی و اضطراب ناشی از این پدیده، طبیعی نیست و بیماری روانپزشكی محسوب می‌شود و مستلزم مراجعه به روانپزشك است. بخش عمده مشكلات ناشی از یائسگی، هورمونی است و دارو درمانی نسبت به روان درمانی ارجحیت دارد.
اگر زودرس باشد!
یائسگی زودرس بنا بر دلایل زیادی می‌تواند اتفاق بیفتد و تشخیص این‌كه فردی به یائسگی زودرس مبتلا شده، به‌عهده پزشك است. یائسگی در شرایطی كه در سن مورد انتظار اتفاق بیفتد برای فرد راحت‌تر قابل پذیرش خواهد شد؛ چون از قبل تا حدود زیادی آمادگی چنین مساله‌ای را دارد. اما زمانی كه بروز یائسگی پیش از زمان موعد باشد و زودرس بودن آن تایید شود، استرس شدیدی را می‌تواند به فرد وارد كند. نقش خانواده و همسر فرد در زمان بروز یائسگی به ویژه یائسگی زودرس، انكارناپذیر است. اگر خانم متاهل باشد، همسر او در چنین شرایطی باید وقت بیشتری را برایش بگذارد. برنامه‌ریزی برای كارهای مفرح و شاد، می‌تواند بر بهبود وضعیت روانی فرد تاثیر بگذارد. چنانچه پیش از بروز یائسگی در هر سنی، روابط زوج با یكدیگر نامطلوب بوده باشد، احتمال بروز خیانت و مشكلات دیگر می‌تواند در چنین شرایطی افزایش یابد. به عبارتی، زندگی زناشویی افراد در آستانه بحران قرار می‌گیرد و باید از روانپزشك كمك گرفت.
تجربه به كمك افراد می‌آید
بروز یائسگی در سن طبیعی، باعث می‌شود به‌دلیل تجربه پشت سر گذاشتن سال‌ها زندگی، فرد بتواند خود را با موقعیت جدید، تطبیق بدهد. این دسته از خانم‌ها معمولا تحریك‌پذیری ناشی از یائسگی را مدیریت می‌كنند و كمتر آن را بروز می‌دهند. با وجود این، عملكرد همسر فرد باید به گونه‌ای باشد كه مانع بروز تنش بین مادر و فرزندان شود تا فشار مضاعف به وجود نیاید. توجه به خانمی كه دچار یائسگی شده، مساله مهمی است، در صورتی كه عملكرد او همراه با مشكل باشد، نباید این موضوع را نادیده گرفت. به عبارت روشن‌تر این‌كه بروز بی‌حوصلگی برای انجام كارها و داشتن اضطراب، مسائلی هستند كه نیاز به توجه و درمان دارند. یكی از مسائل مهمی كه خانواده‌ها در رابطه با خانم‌های یائسه باید مد نظر داشته باشند، بروز افكار خودكشی است. اگر بگوید كه «كاش بمیرم» یا دائما گریه كند، اشتهای خوبی نداشته باشد و نتواند به راحتی مثل قبل با دیگر اعضای خانوده ارتباط بگیرد، در چنین شرایطی باید بدون اتلاف وقت، به روانپزشك مراجعه كرد. خانواده‌ها باید توجه داشته باشند بروز افكار خودكشی در این سنین جدی است و اگر فردی اقدام به خودكشی كند، احتمال این‌كه آن اقدام كشنده باشد، بیشتر است چون خودكشی در سنین بالا، اغلب نمایشی یا تكانشی نیست.
ترس از مصرف دارو
خانم‌ها یا خانواده‌ها شاید این ترس را داشته باشند كه داروهای روانپزشكی به‌ویژه آن دسته از داروهایی كه برای افسردگی و اضطراب تجویز می‌شوند، عوارض زیادی به همراه دارند، در حالی‌كه این باور نادرست است. امروزه داروهای جدیدی برای این منظور در بازار وجود دارد كه عوارض آزاردهنده و دردسرسازی مانند خواب آلودگی را تقریبا ایجاد نمی‌كند، چون در این سن خواب آلودگی می‌تواند منجر به افتادن و شكستگی استخوان‌ها شود.
تغذیه را دریاب!
داشتن تغذیه و سبك زندگی سالم در همه دوران زندگی مساله بسیار مهمی است كه كمتر كسی به آن توجه دارد در حالی‌كه با داشتن تغذیه و سبك زندگی سالم، احتمال بروز بیماری‌ها، به حداقل ممكن می‌رسد. با داشتن تغذیه و سبك زندگی سالم، می‌توان علائم ناشی از یائسگی را تا حدود زیادی كاهش داد، با وجود این‌كه یائسگی یك مساله طبیعی به حساب می‌آید و بیماری نیست. دكتر پیمان لسان پزشكی، كارشناس پیشگیری از بیماری‌ها، در این رابطه به چند نكته مهم می‌پردازد كه دانستن آن برای خانم‌هایی كه یائسه شده‌اند یا در آستانه یائسگی قرار دارند، خالی از لطف نیست.
نوشیدن آب به میزان كافی
یكی از مهم‌ترین كارهایی كه در دوران یائسگی باید مورد توجه قرار بگیرد، نوشیدن آب و مایعات به میزان كافی است چون این مساله می‌تواند در پیشگیری از خشك شدن مخاط و پوست نقش به‌سزایی را ایفا كند. بسیاری از خانم‌هایی كه دچار یائسگی می‌شوند، از خشكی پوست و مخاط رنج می‌برند.
دور چربی را خط بكش
با افزایش سن، احتمال بروز بیماری‌های مختلف به‌ویژه بیماری‌های قلبی-عروقی بالا می‌رود. ضمن این‌كه عدم توجه به تغذیه و مصرف غذاهای پر كالری می‌تواند منجر به افزایش وزن شود. به همین دلیل خانم‌های یائسه باید از مصرف غذاهای پركالری به‌ویژه مصرف غذاهای چرب، اجتناب كنند. علاوه بر غذاهای چرب، نمك نیز می‌تواند مشكلاتی را برای خانم‌های یائسه ایجاد كند و باید مصرف نمك نیز محدود شود.
خوراكی‌های سالم
خانم‌هایی كه در دوران یائسگی به سر می‌برند باید به میزان كافی از لبنیات به دلیل داشتن كلسیم، استفاده كنند و از آن غافل نشوند. همچنین مصرف ویتامین D زیرنظر پزشك ضروری است و به جذب كلسیم كمك می‌كند. خانم‌هایی كه در دوران یائسگی به سر می‌برند باید به میزان كافی از سبزی‌ها و میوه‌های تازه، استفاده كنند. علاوه بر این، مصرف ماهی به میزان كافی می‌تواند برای این دسته از خانم‌ها مفید باشد.
آخرین نكته
توجه به تغذیه باید در كنار ورزش و فعالیت بدنی باشد. برای این منظور، خانم‌های یائسه باید یك برنامه منظم ورزشی را دنبال كنند. برای مثال، پیاده‌روی روزانه و راه رفتن در استخر، برای این دسته از خانم‌ها می‌تواند مفید باشد. داشتن خواب كافی، دوری از استرس و پرهیز از استعمال دخانیات (سیگار و قلیان)، مواردی هستند كه نباید از نظر دور بمانند.