تنگه هرمز؛ از گذرگاه جهانی انرژی تا اهرم قدرت ایران
تنگه هرمز تنها یک گذرگاه دریایی نیست؛ نقطه‌ای است که در آن ژئوپلیتیک، انرژی و امنیت جهانی به‌هم گره خورده‌اند. روزانه حدود یک‌پنجم تجارت جهانی نفت و بخش مهمی از گاز طبیعی مایع از این آبراه عبور می‌کند؛ رقمی که آن را به یکی از حساس‌ترین نقاط اقتصاد جهانی تبدیل کرده است.
بابک اسماعیلی | کارشناس اقتصادی
برای ایران، تنگه هرمز نه فقط یک موقعیت جغرافیایی بلکه یک سرمایه راهبردی است؛ سرمایه‌ای که می‌تواند در صورت مدیریت هوشمندانه، به اهرمی برای افزایش قدرت اقتصادی و سیاسی کشور تبدیل شود. تنگه هرمز از جهاتی چند برای جهان حیاتی است. این تنگه مسیر اصلی انتقال انرژی از خلیج فارس به بازارهای آسیایی و اروپایی است و هر اختلال در آن، بلافاصله قیمت جهانی نفت و گاز را دستخوش نوسان می‌کند. امنیت این گذرگاه به‌طور مستقیم بر زنجیره تأمین جهانی و ثبات اقتصادی کشورها اثر می‌گذارد. با وجود موقعیت ممتاز، تاکنون سهم ایران از منافع اقتصادی و سیاسی این گذرگاه کمتر از آن چیزی است که می‌تواند باشد. دلیل این موضوع، نبود چارچوب‌های پایدار برای همکاری منطقه‌ای، تحریم‌ها و محدودیت‌های بانکی و انرژی، ضعف در تبدیل موقعیت ژئوپلیتیک به منافع اقتصادی پایدار و نبود راهبرد مشخص برای مدیریت تنگه در شرایط بحران و صلح بوده است. ایران برای این‌که بتواند پس از جنگ تحمیلی از منافع تنگه هرمز استفاده حداکثری ببرد، می‌بایست این اقدامات را صورت دهد:
۱. تبدیل تنگه هرمز به یک «دارایی اقتصادی» نه فقط امنیتی: ایران می‌تواند با توسعه خدمات بندری، لجستیکی، تعمیرات دریایی و بیمه‌ای، سهم خود را از اقتصاد عبوری افزایش دهد. امروز بخش عمده این درآمدها نصیب کشورهای دیگر می‌شود.
۲. ایجاد یک رژیم همکاری مشترک اخذ عوارض با عمان برای امنیت تنگه: مدل‌های موفقی مانند «رژیم دریای بالتیک» نشان می‌دهد همکاری چندجانبه، هم به افزایش امنیت منجر می‌شود و هم هزینه‌های تنش را کاهش می‌دهد. ایران می‌تواند ابتکار عمل چنین سازوکاری را با وضع عوارض به‌همراه عمان در منطقه به‌دست بگیرد.
۳. تقویت دیپلماسی انرژی: هرچه صادرات انرژی ایران متنوع‌تر و پایدارتر باشد، نقش ایران در معادلات تنگه نیز پررنگ‌تر می‌شود.
ادامه یادداشت را در «جا‌م‌جم‌آنلاین» بخوانید.
۱. تبدیل تنگه هرمز به یک «دارایی اقتصادی» نه فقط امنیتی: ایران می‌تواند با توسعه خدمات بندری، لجستیکی، تعمیرات دریایی و بیمه‌ای، سهم خود را از اقتصاد عبوری افزایش دهد. امروز بخش عمده این درآمدها نصیب کشورهای دیگر می‌شود.
۲. ایجاد یک رژیم همکاری مشترک اخذ عوارض با عمان برای امنیت تنگه: مدل‌های موفقی مانند «رژیم دریای بالتیک» نشان می‌دهد همکاری چندجانبه، هم به افزایش امنیت منجر می‌شود و هم هزینه‌های تنش را کاهش می‌دهد. ایران می‌تواند ابتکار عمل چنین سازوکاری را با وضع عوارض به‌همراه عمان در منطقه به‌دست بگیرد.
۳. تقویت دیپلماسی انرژی: هرچه صادرات انرژی ایران متنوع‌تر و پایدارتر باشد، نقش ایران در معادلات تنگه نیز پررنگ‌تر می‌شود.
ادامه یادداشت را در «جا‌م‌جم‌آنلاین» بخوانید.