تنگه هرمز، کلید گشایش اقتصادی
عملیات روز صفر آمریکا علیه ایران با درایت و آگاهی مردم و همچنین قدرت نیروهای مسلح کشورمان خنثی شد. عملیاتی که قرار بود زیرساخت‌های حیاتی کشورمان را هدف قرار دهد اما مردم غیور ایران جانانه در کنار نیروهای مسلح در خیابان ایستادند و از کشور دفاع کردند.
پس ازچهل روز مقاومت ایران در مقابل استکبار جهانی، روز گذشته آمریکا شروط 10 گانه ایران را پذیرفت و آتش‌بس دو هفته‌ای اجرا شد. ایران در این جنگ اثبات کرد از اقداماتی که تاکنون می‌توانسته برای فلج کردن جهان استفاده کند استفاده نکرده و تنگه هرمز از روز اول جنگ بسته شد. همین موضوع باعث افزایش شدید قیمت نفت در جهان و همچنین قیمت گاز در اروپا، قیمت کود کشاورزی و اقلام دیگر شد.ایران در این جنگ اثبات کرد می‌تواند در چند جبهه و در چند میدان قدرت جنگی خود را اثبات کند اما نکته قابل توجه اینجاست که برخی کشورها که سرزمین خود را در اختیار دشمن قرار داده بودند اکنون باید از تنگه هرمز عبور کنند. همانطور که نیروهای مسلح ایران اعلام کرده‌اند تنگه هرمز به شرایط پیش از آغاز جنگ برنمی‌گردد و کنترل کشورمان در این تنگه ادامه خواهد داشت.ایران اعلام کرده عبور کشتی‌ها با اجازه ایران و همچنین پرداخت مبلغی انجام خواهد شد. از آنجایی که این مبالغ دلاری دریافت نمی‌شود و با ارز دیگری انجام خواهد شد به پترودلار ضربه زیادی وارد می‌شود.عامنه بکر، تحلیلگر ارشد موسسه بین‌المللی کپلر در پستی در شبکه اجتماعی خود نوشت:172 میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی در182 کشتی در خلیج فارس در انتظار مجوز عبور از تنگه هرمز هستند. با احتساب 2 میلیون دلار عوارض هر کشتی برای عبور از تنگه، ایران 364 میلیون دلار درآمد خواهد داشت.
اخذ عوارض در تنگه هرمز منطقی و لازم‌الاجرا است
مسعود پل‌مه، دبیرکل انجمن کشتیرانی و خدمات وابسته با بیان اینکه موضوع انسداد تنگه هرمز، اخذ عوارض از تردد در این تنگه یا تغییر رژیم حقوقی و لجستیکی آن در دوره جنگ امری طبیعی است، گفت: اخذ هرگونه عوارض اعم از تردد ایمن کنترل و نظارت بر اجرای کنوانسیون‌های الزام‌آور در تنگه هرمز، صحیح، منطقی و لازم‌الاجرا است. وی خاطرنشان کرد: تنگه هرمز بین دو کشور، از شمال به جمهوری اسلامی ایران و از جنوب به عمان به اشتراک گذاشته شده است، به طوری که کریدور ورودی به خلیج فارس به صورت رگولار از فضای سرزمینی جمهوری اسلامی ایران و بخشی هم از آب میانی تردد می‌کند و کریدور جنوبی؛ بخشی از آب سرزمینی ایران، بخش دیگر از آب میانی و همچنین آب سرزمینی عمان عبور می‌کند.
پل‌مه با اشاره به اینکه ما با الزامات سازمان بین‌المللی دریانوردی مبنی بر کنترل خسارات زیست‌محیطی و زیست‌بومی مواجه هستیم، گفت: وقتی قرار باشد ما و کشور عمان در کنترل آب توازن کشتی‌ها، جلوگیری از تخلیه نخاله و زباله، جلوگیری از آلودگی‌های آبی و غیره فعالیت کنیم، هزینه‌هایی در بر دارد که این هزینه‌ها توسط همین دو کشور باید تامین شود و متقابلاً باید عوارض تردد که منتهی به این آلودگی‌ها می‌شود، اخذ شود و این یک قاعده عرفی و بین‌المللی است.
وی با اشاره به تنگه "بسفر" در ترکیه یادآور شد: با اینکه این تنگه به صورت عمومی در میانه خاک این کشور قرار گرفته، اما صرفاً با توجه به همین قواعد حقوقی اخذ عوارض را در دستور کار قرار داده است.
عدم رعایت کنوانسیون‌های بین‌المللی از سوی کشورهای حاشیه خلیج فارس
دبیرکل انجمن کشتیرانی خاطرنشان کرد: کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس به اذعان مستندات و گزارش‌هایی که حتی گزارشگران سازمان بین‌المللی دریانوردی آن را منعکس کرده‌اند، اصول الزام‌آوری که جزو کنوانسیون‌های این سازمان است را رعایت نمی‌کنند؛ در حالی که ۲۰ درصد سهم تجارت جهانی (بالغ بر ۱۶۰۰ میلیارد دلار) و بیش از ۱۷ میلیارد دلار هزینه تبادلات لجستیکی در خلیج فارس است.
وی با بیان اینکه بی‌شک عدم رعایت این قواعد عواقبی را به دنبال خواهد داشت، گفت: بخشی از عواقب این موضوع به کنترل و نظارتی که مرتبط با آب توازن کشتی‌ها است، بازمی‌گردد؛ به‌طور مثال در گذشته نه چندان دور یک ویروس دریایی با نام "کشند قرمز" به سواحل شمالی خلیج فارس و ایران هجوم آورد که سبب شد گله‌ها و زیستبوم ماهی‌ها که همان مرجان‌ها بودند، از بین بروند. به عبارتی مرجان که در طول یک قرن به ثمر می‌رسد و هر سانتی‌متر آن ده‌ها سال طول می‌کشد تا به وجود آید، به راحتی با هجوم این ویروس در اثر تخلیه آب توازن کشتی‌ها در منطقه جنوبی خلیج فارس آسیب دید و زیان آن را ما به عنوان همسایه شمالی خلیج فارس که بیشترین ساحل را در اختیار داریم، دیدیم.
وی بیان داشت: بخش دیگری از خسارت‌ها که در خلیج‌فارس اتفاق می‌افتد به دلیل تخلیه زباله‌ها حاصل از حضور گسترده کشتی‌ها در بنادر جنوبی و به‌ویژه هاب منطقه (یعنی بندر جبل علی) و کنترل نشدن آلودگی آب است که سبب می‌شود محیط‌زیست، زیستبوم و اکوسیستم خلیج فارس آسیب ببیند.
دبیرکل انجمن کشتیرانی و خدمات وابسته تصریح کرد: بر اساس معاهدات بین‌المللی، همه کشورهایی که دارای مجموعه‌ای تحت عنوان سازمان دریانوردی هستند، مکلفند این موضوعات را رصد، با متخلفان برخورد و جرائم سخت بین‌المللی به آنها اعمال کنند. در بسیاری موارد اعداد و ارقام خسارت و جرائم مربوطه به چند میلیون دلار می‌رسد.وی ادامه داد: موضوع دیگر در حوزه خلیج فارس آبراه‌های زیردریایی است که فرآیند گردش آب را در خلیج فارس به وجود می‌آورند، اما امروز این مهم دچار اخلال شده است.
استمرار کنترل ایران بر تنگه هرمز
خبرگزاری بین‌المللی آسوشیتدپرس درباره کنترل ایران در تنگه هرمز گزارش داده، قیمت نفت در بازارهای جهانی با استمرار مدیریت ایران بر تنگه هرمز در بشکه‌ای ۹۵ دلار تثبیت می‌شود، این در حالی است که پیش از آغاز تنش‌های نظامی میان آمریکا و اسرائیل علیه ایران، قیمت نفت به طور متوسط زیر ۷۰ دلار بود.
افزایش تنش‌ها و نگرانی‌ها از تأمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز، که حدود ۲۰ درصد از نفت خام جهان از آن عبور می‌کند، موجب شد تا قیمت نفت به شدت افزایش یابد و حتی به مرز ۱۲۰ دلار در برخی از دوره‌ها برسد. اما با مطرح شدن بحث آتش‌بس و کاهش تنش‌ها، قیمت نفت به حدود ۹۰ دلار کاهش یافت.
امکان بهره‌مندی از ظرفیت تنگه هرمز
در همین زمینه، حاکم ممکان، سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس گفت: با توجه به ارائه طرح‌های مختلف از سوی برخی از نمایندگان در مورد رژیم حقوقی تنگه هرمز، کمیسیون اقتصادی بر ضرورت بازتعریف و تقویت اعمال حاکمیت راهبردی جمهوری اسلامی ایران بر تنگه هرمز به ملاحظات اقتصادی و رویکرد توسعه دیپلماسی اقتصادی در راستای اقتصاد مقاومتی و برنامه هفتم توسعه پیشرفت تاکید دارد.
وی افزود: کمیسیون اقتصادی، ضرورت رعایت اصول محاسبه بهینه هزینه خدمات به منظور بهره‌مندی از تنگه هرمز را با توجه به ابعاد موضوع و کنوانسیون‌های بین‌المللی خواستار شده و لزوم طرح و رسیدگی در کمیسیون مشترک (اقتصادی، امنیت ملی، عمران و حقوقی و قضایی) را تصریح کرده است.
مدیریت و درآمدزایی از تنگه هرمز حق ایران است
منوچهر متکی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، هم گفت: نباید بحث تنگه هرمز را خیلی امنیتی یا مربوط به جنگ بدانیم زیرا حقی است که وجود دارد و باید برای رسیدن به آن اقدام شود. فکر می‌کنم ما از خواب بیدار و متوجه حقی شدیم که بعضاً غفلتاً و بعضاً عامداً از آن غفلت کرده بودیم.
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی اظهار کرد: کشورهایی که در معرض تنگه‌های آبی قرار می‌گیرند، عمدتاً خدمات و سرویس‌هایی را می‌دهند یا در حوزه امنیتی امکاناتی را فراهم می‌کنند؛ همچنین کشورهای مختلف به دلیل عبور از حوزه آبراهی که در این کشورها قرار دارد، حقوقی را پرداخت می‌کند لذا ما می‌توانیم موضوع مدیریت تنگه هرمز را خارج از بحث جنگ پیگیری کنیم.
وی با اشاره به دلایل عدم توجه به این موضوع طی سالیان گذشته، افزود: تجارت طی یکصد سال گذشته به شکل امروز درآمد و این موضوع همزمان شد با بحث اکتشاف و استخراج نفت در کشورهای مختلف از جمله ایران؛ بنابراین ما صاحب نفت شدیم اما در آن زمان فکر می‌شد که کسر شأن است اگر بخواهیم بدین‌وسیله درآمدزایی داشته باشیم.
کارشناسان اقتصادی بین‌المللی بر این باورند که تسلط ایران بر تنگه هرمز و قدرت این کشور در کنترل مسیرهای حیاتی انرژی، نقشی کلیدی در تعیین قیمت‌های جهانی نفت ایفا می‌کند. این وضعیت نه تنها بر بازارهای جهانی تأثیر می‌گذارد بلکه به شکل‌گیری استراتژی‌های جدید در حوزه انرژی کشورهای مصرف‌کننده و تولیدکننده نفت نیز منجر خواهد شد.
اخذ عوارض در تنگه هرمز منطقی و لازم‌الاجرا است
مسعود پل‌مه، دبیرکل انجمن کشتیرانی و خدمات وابسته با بیان اینکه موضوع انسداد تنگه هرمز، اخذ عوارض از تردد در این تنگه یا تغییر رژیم حقوقی و لجستیکی آن در دوره جنگ امری طبیعی است، گفت: اخذ هرگونه عوارض اعم از تردد ایمن کنترل و نظارت بر اجرای کنوانسیون‌های الزام‌آور در تنگه هرمز، صحیح، منطقی و لازم‌الاجرا است. وی خاطرنشان کرد: تنگه هرمز بین دو کشور، از شمال به جمهوری اسلامی ایران و از جنوب به عمان به اشتراک گذاشته شده است، به طوری که کریدور ورودی به خلیج فارس به صورت رگولار از فضای سرزمینی جمهوری اسلامی ایران و بخشی هم از آب میانی تردد می‌کند و کریدور جنوبی؛ بخشی از آب سرزمینی ایران، بخش دیگر از آب میانی و همچنین آب سرزمینی عمان عبور می‌کند.
پل‌مه با اشاره به اینکه ما با الزامات سازمان بین‌المللی دریانوردی مبنی بر کنترل خسارات زیست‌محیطی و زیست‌بومی مواجه هستیم، گفت: وقتی قرار باشد ما و کشور عمان در کنترل آب توازن کشتی‌ها، جلوگیری از تخلیه نخاله و زباله، جلوگیری از آلودگی‌های آبی و غیره فعالیت کنیم، هزینه‌هایی در بر دارد که این هزینه‌ها توسط همین دو کشور باید تامین شود و متقابلاً باید عوارض تردد که منتهی به این آلودگی‌ها می‌شود، اخذ شود و این یک قاعده عرفی و بین‌المللی است.
وی با اشاره به تنگه "بسفر" در ترکیه یادآور شد: با اینکه این تنگه به صورت عمومی در میانه خاک این کشور قرار گرفته، اما صرفاً با توجه به همین قواعد حقوقی اخذ عوارض را در دستور کار قرار داده است.
عدم رعایت کنوانسیون‌های بین‌المللی از سوی کشورهای حاشیه خلیج فارس
دبیرکل انجمن کشتیرانی خاطرنشان کرد: کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس به اذعان مستندات و گزارش‌هایی که حتی گزارشگران سازمان بین‌المللی دریانوردی آن را منعکس کرده‌اند، اصول الزام‌آوری که جزو کنوانسیون‌های این سازمان است را رعایت نمی‌کنند؛ در حالی که ۲۰ درصد سهم تجارت جهانی (بالغ بر ۱۶۰۰ میلیارد دلار) و بیش از ۱۷ میلیارد دلار هزینه تبادلات لجستیکی در خلیج فارس است.
وی با بیان اینکه بی‌شک عدم رعایت این قواعد عواقبی را به دنبال خواهد داشت، گفت: بخشی از عواقب این موضوع به کنترل و نظارتی که مرتبط با آب توازن کشتی‌ها است، بازمی‌گردد؛ به‌طور مثال در گذشته نه چندان دور یک ویروس دریایی با نام "کشند قرمز" به سواحل شمالی خلیج فارس و ایران هجوم آورد که سبب شد گله‌ها و زیستبوم ماهی‌ها که همان مرجان‌ها بودند، از بین بروند. به عبارتی مرجان که در طول یک قرن به ثمر می‌رسد و هر سانتی‌متر آن ده‌ها سال طول می‌کشد تا به وجود آید، به راحتی با هجوم این ویروس در اثر تخلیه آب توازن کشتی‌ها در منطقه جنوبی خلیج فارس آسیب دید و زیان آن را ما به عنوان همسایه شمالی خلیج فارس که بیشترین ساحل را در اختیار داریم، دیدیم.
وی بیان داشت: بخش دیگری از خسارت‌ها که در خلیج‌فارس اتفاق می‌افتد به دلیل تخلیه زباله‌ها حاصل از حضور گسترده کشتی‌ها در بنادر جنوبی و به‌ویژه هاب منطقه (یعنی بندر جبل علی) و کنترل نشدن آلودگی آب است که سبب می‌شود محیط‌زیست، زیستبوم و اکوسیستم خلیج فارس آسیب ببیند.
دبیرکل انجمن کشتیرانی و خدمات وابسته تصریح کرد: بر اساس معاهدات بین‌المللی، همه کشورهایی که دارای مجموعه‌ای تحت عنوان سازمان دریانوردی هستند، مکلفند این موضوعات را رصد، با متخلفان برخورد و جرائم سخت بین‌المللی به آنها اعمال کنند. در بسیاری موارد اعداد و ارقام خسارت و جرائم مربوطه به چند میلیون دلار می‌رسد.وی ادامه داد: موضوع دیگر در حوزه خلیج فارس آبراه‌های زیردریایی است که فرآیند گردش آب را در خلیج فارس به وجود می‌آورند، اما امروز این مهم دچار اخلال شده است.
استمرار کنترل ایران بر تنگه هرمز
خبرگزاری بین‌المللی آسوشیتدپرس درباره کنترل ایران در تنگه هرمز گزارش داده، قیمت نفت در بازارهای جهانی با استمرار مدیریت ایران بر تنگه هرمز در بشکه‌ای ۹۵ دلار تثبیت می‌شود، این در حالی است که پیش از آغاز تنش‌های نظامی میان آمریکا و اسرائیل علیه ایران، قیمت نفت به طور متوسط زیر ۷۰ دلار بود.
افزایش تنش‌ها و نگرانی‌ها از تأمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز، که حدود ۲۰ درصد از نفت خام جهان از آن عبور می‌کند، موجب شد تا قیمت نفت به شدت افزایش یابد و حتی به مرز ۱۲۰ دلار در برخی از دوره‌ها برسد. اما با مطرح شدن بحث آتش‌بس و کاهش تنش‌ها، قیمت نفت به حدود ۹۰ دلار کاهش یافت.
امکان بهره‌مندی از ظرفیت تنگه هرمز
در همین زمینه، حاکم ممکان، سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس گفت: با توجه به ارائه طرح‌های مختلف از سوی برخی از نمایندگان در مورد رژیم حقوقی تنگه هرمز، کمیسیون اقتصادی بر ضرورت بازتعریف و تقویت اعمال حاکمیت راهبردی جمهوری اسلامی ایران بر تنگه هرمز به ملاحظات اقتصادی و رویکرد توسعه دیپلماسی اقتصادی در راستای اقتصاد مقاومتی و برنامه هفتم توسعه پیشرفت تاکید دارد.
وی افزود: کمیسیون اقتصادی، ضرورت رعایت اصول محاسبه بهینه هزینه خدمات به منظور بهره‌مندی از تنگه هرمز را با توجه به ابعاد موضوع و کنوانسیون‌های بین‌المللی خواستار شده و لزوم طرح و رسیدگی در کمیسیون مشترک (اقتصادی، امنیت ملی، عمران و حقوقی و قضایی) را تصریح کرده است.
مدیریت و درآمدزایی از تنگه هرمز حق ایران است
منوچهر متکی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، هم گفت: نباید بحث تنگه هرمز را خیلی امنیتی یا مربوط به جنگ بدانیم زیرا حقی است که وجود دارد و باید برای رسیدن به آن اقدام شود. فکر می‌کنم ما از خواب بیدار و متوجه حقی شدیم که بعضاً غفلتاً و بعضاً عامداً از آن غفلت کرده بودیم.
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی اظهار کرد: کشورهایی که در معرض تنگه‌های آبی قرار می‌گیرند، عمدتاً خدمات و سرویس‌هایی را می‌دهند یا در حوزه امنیتی امکاناتی را فراهم می‌کنند؛ همچنین کشورهای مختلف به دلیل عبور از حوزه آبراهی که در این کشورها قرار دارد، حقوقی را پرداخت می‌کند لذا ما می‌توانیم موضوع مدیریت تنگه هرمز را خارج از بحث جنگ پیگیری کنیم.
وی با اشاره به دلایل عدم توجه به این موضوع طی سالیان گذشته، افزود: تجارت طی یکصد سال گذشته به شکل امروز درآمد و این موضوع همزمان شد با بحث اکتشاف و استخراج نفت در کشورهای مختلف از جمله ایران؛ بنابراین ما صاحب نفت شدیم اما در آن زمان فکر می‌شد که کسر شأن است اگر بخواهیم بدین‌وسیله درآمدزایی داشته باشیم.
کارشناسان اقتصادی بین‌المللی بر این باورند که تسلط ایران بر تنگه هرمز و قدرت این کشور در کنترل مسیرهای حیاتی انرژی، نقشی کلیدی در تعیین قیمت‌های جهانی نفت ایفا می‌کند. این وضعیت نه تنها بر بازارهای جهانی تأثیر می‌گذارد بلکه به شکل‌گیری استراتژی‌های جدید در حوزه انرژی کشورهای مصرف‌کننده و تولیدکننده نفت نیز منجر خواهد شد.