تغییر معادلات امنیتی و ژئوپلتیک منطقه می‌تواند ضامن منافع ملی ایران در شرایط پساجنگ باشد
شروط ایران برای پایان جنگ
پس از دو دوره مذاکرات ایران و آمریکا که با وقوع دو جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان در میانه آن همراه شد، کم کم پیشنهادهایی برای آتش‌بس و پایان جنگ از سوی کشورهای واسطه در فضای رسانه ای و دیپلماتیک مطرح می‌شود. به نظر می‌رسد در مقابل نیز ایران شروط مهمی برای پایان جنگ داشته باشد.
حسین نادیان - کارشناس مسائل راهبردی
با این حال، با توجه به سوابق گذشته و رویکرد آمریکا در پیگیری تسلیم بی‌قید و شرط و اعطای حداقل امتیازات در ازای دریافت حداکثری، دستیابی به یک توافق مکتوب و قابل اتکا بعید به نظر می‌رسد. دیوار بی‌اعتمادی عمیق میان مسئولان و مردم ایران با دولتمردان آمریکا، به حدی رسیده که امضاهای مقامات آمریکا دیگر تضمین‌کننده نیست و نیازمند تضمین‌های بسیار قوی‌تر هستیم.
تحمیل اراده ها برای دستیابی به شروط پایان جنگ
ایران احساس می‌کند که دستیابی به اهداف و خواسته‌های خود، از جمله لغو تحریم ها، بیشتر با اتکا به زیرساخت‌های نظامی و امنیتی خود و تغییر معادلات پس از جنگ محقق خواهد شد تا از طریق یک توافق رسمی.سناریوی محتمل برای پایان جنگ، نه از طریق قطعنامه‌های شورای امنیت یا توافقات دو یا چندجانبه، بلکه صرفاً از طریق تغییر معادلات امنیتی و ژئوپلیتیک منطقه قابل تحلیل است. این امر مستلزم آن است که پایان جنگ با تحمیل خسارت‌ها و هزینه‌های سنگین به آمریکا و کشورهای همسایه همراه باشد. چنین وضعیتی تنها در صورتی رخ خواهد داد که:۱. بحران انرژی تشدید شود: با توجه به بستن تنگه هرمز و انهدام زیرساخت های انرژی با انفجار خط لوله حبشان - فجیره که نفت را از خلیج فارس به دریای عمان می رساند و انسداد باب المندب افزایش قیمت نفت و گاز و بحران انرژی دوچندان می شود و پریمیوم ریسک جنگ را دوچندان می کند.۲. تلفات نظامی قابل توجه باشد: تلفات نیروهای نظامی دشمن چه به لحاظ کمی و چه به لحاظ کیفی به حدی خسارت بار باشد که در یاد جهانیان بماند و قابل کتمان و سانسور نباشد3. هزینه‌های اقتصادی برای کشورهای همسایه افزایش یابد: کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی با آینده‌ای تیره مواجه شوند، به گونه‌ای که اقتصاد مبتنی بر نفت و تجارت آن‌ها به تضمین امنیت تنگه هرمز توسط ایران گره بخورد و رفتارهای مغایر با منافع ملی ایران، هزینه‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی سنگینی را به این کشورها تحمیل کند.
در واقع، پایان جنگ و تحمیل شروط ایران، زمانی میسر خواهد شد که بازدارندگی لازم ایجاد شود؛ به نحوی که آمریکا، اسرائیل و کشورهای میزبان آن‌ها، هزینه گزافی در جنگ پرداخته باشند و از حملات مجدد به ایران پرهیز کنند. این مهم، مخرج مشترک خواسته‌های مسئولان نظامی و دیپلماتیک کشور است و تحقق آن نیازمند گذر زمان و فرسایشی شدن جنگ خواهد بود تا یک معادله امنیتی جدید میان طرفین شکل گیرد.
پیامدهای خروج آمریکا از منظر ایران
تأمین منافع ملی ایران و پایان دادن به مناقشات منطقه‌ای، مشروط به تغییرات اساسی در موازنه قدرت و معادلات امنیتی است. یکی از کلیدی‌ترین شروط ایران برای برقراری ثبات و امنیت پایدار، خروج نیروهای نظامی آمریکا از منطقه است. این خروج نه لزوما از طریق یک توافق دو یا چندجانبه یا قطعنامه های شورای امنیت، بلکه در نتیجه یک توازن قوا و تحول استراتژیک در منطقه قابل تصور است. ایران در چنین شرایطی، با هرگونه حضور نظامی آمریکا مقابله کرده و زمینه را برای تحقق منافع خود فراهم خواهد کرد.
1- تأمین امنیت تنگه هرمز و بازسازی اقتصادی:
در دوران پساجنگ، ایران با اتخاذ رویکردی نوین در تنگه هرمز، نظام رگولاتوری جدیدی را با همکاری عمان پی ریزی خواهد کرد که بر پایه عبور مشروط استوار است و به دنبال تأمین منافع اقتصادی و امنیتی ایران در مقابل تهدیدات، و ایجاد نظم منطقه‌ای پایدار می‌باشد. این موضوع ممکن است با دریافت حق عبور از کشتیرانی‌ها، منافع اقتصادی قابل توجهی را برای بازسازی و توسعه کشور به ارمغان خواهد آورد.
2- کاهش تهدیدات اسرائیل و تقویت مقاومت:
با تعطیلی پایگاه های آمریکا در منطقه، توان پدافندی و اطلاعاتی اسرائیل در برابر حملات آفندی و امنیتی ایران و گروه‌های مقاومت، به شدت تضعیف خواهد بود. این امر، امکان حملات گسترده اسرائیل به کشورهای منطقه و گروه‌های مقاومت را به طور قابل ملاحظه‌ای کاهش می‌دهد
3- تضعیف عادی‌سازی روابط با اسرائیل و رفع محاصره فلسطین:
معاهده صلح ابراهیم و عادی‌سازی روابط با اسرائیل، عملاً اعتبار خود را از دست داده و کمرنگ خواهد شد. این تحول، رفع محاصره و ارسال کمک‌های بشردوستانه به فلسطینیان را تسهیل خواهد کرد.
4- پایان ادعاهای ارضی امارات:
ادعاهای ارضی امارات بر جزایر سه‌گانه ایرانی، با تغییر موازنه قدرت و تثبیت حاکمیت ایران بر منطقه، برای همیشه پایان خواهد یافت.
5- تسهیل تجارت و دور زدن تحریم‌ها:
با توجه به تسلط ایران بر کشورهای خلیج فارس با اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز و تعیین ژئوپلتیک منطقه، تجارت تراستی ایران در کشورهای امارات و دیگر کشورهای همسایه با مشکلات کمتری همراه خواهدشدو مسیر برگشت ارزی نیز تسهیل خواهد شد.همچنین،نیروی دریایی آمریکاودیگر کشورها برعلیه محموله های تجاری ایران به خصوص صادرات نفت ایران به چین مشکلات کمتری ایجاد کرده و در نتیجه ایران نیاز چندانی به لغو ساختارمند وحقوقی نظام تحریم ها پیدانخواهد کرد.
6- تامین حقوق هسته‌ای ایران:
ایران هیچ محدودیتی را در خارج چارچوب معاهده NPT برای تأمین حقوق هسته‌ای خود نخواهد پذیرفت. همچنین، در صورت لزوم، با توجه به تحولات جهانی و فتاوای رهبری جدید، دکترین هسته‌ای خود را تغییر خواهد داد.
7- کاهش دخالت خارجی در امور داخلی ایران:
با خروج آمریکا و تغییر موازنه قدرت، دخالت کشورهای خارجی،به ویژه کشورهای همسایه، در امورداخلی ایران به طور قابل توجهی کاهش خواهد یافت. گرانیگاه اصلی تحقق شروط ایران برای پایان دادن به جنگ و مناقشات، خروج آمریکا از منطقه است. این امر، نه لزوما از طریق توافق، بلکه به واسطه ایجاد یک توازن قوا و تحول در معادلات امنیتی منطقه، به نفع ایران می‌تواند رقم بخورد.
تحمیل اراده ها برای دستیابی به شروط پایان جنگ
ایران احساس می‌کند که دستیابی به اهداف و خواسته‌های خود، از جمله لغو تحریم ها، بیشتر با اتکا به زیرساخت‌های نظامی و امنیتی خود و تغییر معادلات پس از جنگ محقق خواهد شد تا از طریق یک توافق رسمی.سناریوی محتمل برای پایان جنگ، نه از طریق قطعنامه‌های شورای امنیت یا توافقات دو یا چندجانبه، بلکه صرفاً از طریق تغییر معادلات امنیتی و ژئوپلیتیک منطقه قابل تحلیل است. این امر مستلزم آن است که پایان جنگ با تحمیل خسارت‌ها و هزینه‌های سنگین به آمریکا و کشورهای همسایه همراه باشد. چنین وضعیتی تنها در صورتی رخ خواهد داد که:۱. بحران انرژی تشدید شود: با توجه به بستن تنگه هرمز و انهدام زیرساخت های انرژی با انفجار خط لوله حبشان - فجیره که نفت را از خلیج فارس به دریای عمان می رساند و انسداد باب المندب افزایش قیمت نفت و گاز و بحران انرژی دوچندان می شود و پریمیوم ریسک جنگ را دوچندان می کند.۲. تلفات نظامی قابل توجه باشد: تلفات نیروهای نظامی دشمن چه به لحاظ کمی و چه به لحاظ کیفی به حدی خسارت بار باشد که در یاد جهانیان بماند و قابل کتمان و سانسور نباشد3. هزینه‌های اقتصادی برای کشورهای همسایه افزایش یابد: کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی با آینده‌ای تیره مواجه شوند، به گونه‌ای که اقتصاد مبتنی بر نفت و تجارت آن‌ها به تضمین امنیت تنگه هرمز توسط ایران گره بخورد و رفتارهای مغایر با منافع ملی ایران، هزینه‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی سنگینی را به این کشورها تحمیل کند.
در واقع، پایان جنگ و تحمیل شروط ایران، زمانی میسر خواهد شد که بازدارندگی لازم ایجاد شود؛ به نحوی که آمریکا، اسرائیل و کشورهای میزبان آن‌ها، هزینه گزافی در جنگ پرداخته باشند و از حملات مجدد به ایران پرهیز کنند. این مهم، مخرج مشترک خواسته‌های مسئولان نظامی و دیپلماتیک کشور است و تحقق آن نیازمند گذر زمان و فرسایشی شدن جنگ خواهد بود تا یک معادله امنیتی جدید میان طرفین شکل گیرد.
پیامدهای خروج آمریکا از منظر ایران
تأمین منافع ملی ایران و پایان دادن به مناقشات منطقه‌ای، مشروط به تغییرات اساسی در موازنه قدرت و معادلات امنیتی است. یکی از کلیدی‌ترین شروط ایران برای برقراری ثبات و امنیت پایدار، خروج نیروهای نظامی آمریکا از منطقه است. این خروج نه لزوما از طریق یک توافق دو یا چندجانبه یا قطعنامه های شورای امنیت، بلکه در نتیجه یک توازن قوا و تحول استراتژیک در منطقه قابل تصور است. ایران در چنین شرایطی، با هرگونه حضور نظامی آمریکا مقابله کرده و زمینه را برای تحقق منافع خود فراهم خواهد کرد.
1- تأمین امنیت تنگه هرمز و بازسازی اقتصادی:
در دوران پساجنگ، ایران با اتخاذ رویکردی نوین در تنگه هرمز، نظام رگولاتوری جدیدی را با همکاری عمان پی ریزی خواهد کرد که بر پایه عبور مشروط استوار است و به دنبال تأمین منافع اقتصادی و امنیتی ایران در مقابل تهدیدات، و ایجاد نظم منطقه‌ای پایدار می‌باشد. این موضوع ممکن است با دریافت حق عبور از کشتیرانی‌ها، منافع اقتصادی قابل توجهی را برای بازسازی و توسعه کشور به ارمغان خواهد آورد.
2- کاهش تهدیدات اسرائیل و تقویت مقاومت:
با تعطیلی پایگاه های آمریکا در منطقه، توان پدافندی و اطلاعاتی اسرائیل در برابر حملات آفندی و امنیتی ایران و گروه‌های مقاومت، به شدت تضعیف خواهد بود. این امر، امکان حملات گسترده اسرائیل به کشورهای منطقه و گروه‌های مقاومت را به طور قابل ملاحظه‌ای کاهش می‌دهد
3- تضعیف عادی‌سازی روابط با اسرائیل و رفع محاصره فلسطین:
معاهده صلح ابراهیم و عادی‌سازی روابط با اسرائیل، عملاً اعتبار خود را از دست داده و کمرنگ خواهد شد. این تحول، رفع محاصره و ارسال کمک‌های بشردوستانه به فلسطینیان را تسهیل خواهد کرد.
4- پایان ادعاهای ارضی امارات:
ادعاهای ارضی امارات بر جزایر سه‌گانه ایرانی، با تغییر موازنه قدرت و تثبیت حاکمیت ایران بر منطقه، برای همیشه پایان خواهد یافت.
5- تسهیل تجارت و دور زدن تحریم‌ها:
با توجه به تسلط ایران بر کشورهای خلیج فارس با اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز و تعیین ژئوپلتیک منطقه، تجارت تراستی ایران در کشورهای امارات و دیگر کشورهای همسایه با مشکلات کمتری همراه خواهدشدو مسیر برگشت ارزی نیز تسهیل خواهد شد.همچنین،نیروی دریایی آمریکاودیگر کشورها برعلیه محموله های تجاری ایران به خصوص صادرات نفت ایران به چین مشکلات کمتری ایجاد کرده و در نتیجه ایران نیاز چندانی به لغو ساختارمند وحقوقی نظام تحریم ها پیدانخواهد کرد.
6- تامین حقوق هسته‌ای ایران:
ایران هیچ محدودیتی را در خارج چارچوب معاهده NPT برای تأمین حقوق هسته‌ای خود نخواهد پذیرفت. همچنین، در صورت لزوم، با توجه به تحولات جهانی و فتاوای رهبری جدید، دکترین هسته‌ای خود را تغییر خواهد داد.
7- کاهش دخالت خارجی در امور داخلی ایران:
با خروج آمریکا و تغییر موازنه قدرت، دخالت کشورهای خارجی،به ویژه کشورهای همسایه، در امورداخلی ایران به طور قابل توجهی کاهش خواهد یافت. گرانیگاه اصلی تحقق شروط ایران برای پایان دادن به جنگ و مناقشات، خروج آمریکا از منطقه است. این امر، نه لزوما از طریق توافق، بلکه به واسطه ایجاد یک توازن قوا و تحول در معادلات امنیتی منطقه، به نفع ایران می‌تواند رقم بخورد.