گفت‌وگو با عباس جلالی‌یكتا، برنده جایزه ویژه جشنواره «انسی»
پویانمایی هنری ناشناخته در ایـران
جشنواره بین‌المللی «انسی» یكی از معتبرترین جشنواره‌های پویانمایی دنیاست كه جایگاه بالایی نزد پویانمایی‌‌سازان دارد، تاجایی كه حتی راهیابی به این جشنواره هم ارزشمند است، چون تعداد آثاری كه برای حضور در این جشنواره از تمام جهان ارسال می‌شود بسیار زیاد است، اما عباس جلالی‌یكتا، كارگردان پویانمایی ساز ایرانی بر تمام سختی‌های حضور در این جشنواره فائق آمده و به‌تازگی توانسته با پویانمایی «پسر دریا» جایزه ویژه این جشنواره را از آن خود كند و افتخار دیگری را برای سینمای ایران رقم بزند.
با جلالی‌یكتا كه كارگردانی مجموعه پویانمایی «شكرستان» را هم در كارنامه كاری خود دارد گفت‌وگویی انجام دادیم و او برایمان درباره ساخت پویانمایی پسر دریا و كلا پویانمایی‌‌سازی در ایران توضیحاتی داد كه در ادامه می‌خوانید.
مدیریت پویانمایی‌ای به بزرگی پسر دریا قطعا كار مشكلی بود. چطور از عهده آن برآمدید؟
من پیش از این در دو بخش پویانمایی و فیلم كوتاه كار می‌كردم و متعاقب آن با یكی از دوستانم فیلم - پویانمایی «آقای بنفش» را ساختیم، اما همیشه در این فكر بودم كار تاثیرگذاری بسازم كه در سطح بین‌المللی دیده شود و همین تفكر بود كه به ساخت پسر دریا منجر شد. در پسر دریا با وجود این‌كه فیلم - پویانمایی است، اما بخش پویانمایی‌‌اش تاثیرگذاری بیشتری نسبت به فیلم دارد، تا حدی كه بازیگران فیلم هم خودشان اذعان داشتند كه شخصیت پویانمایی در«پسر دریا» بهتر از ما بازی كرده است.
درباره داستان این پویانمایی كمی توضیح بفرمایید؟
داستان پسر دریا در مورد زن و شوهری است كه با طرحی از یك بچه روی دیوار زندگی می‌كنند. در واقع مرد داستان از بچه‌ای كه از دست داده تصوری دارد كه آن را روی دیوار می‌بیند. ما فضای فیلم را به شكلی طراحی كردیم كه مخاطب حضور این شخصیت پویانمایی را در كنار شخصیت‌های زنده فیلم می‌پذیرد. از نظر چیدمان و استفاده از فرم در دوربین طوری كار كردیم كه فضای فیلم زنده عمق ندارد و به فضای دوبعدی نزدیك شده. وقتی من طرح این كار را به مركز گسترش سینمای مستند و تجربی پیشنهاد دادم، با رضایت از آن استقبال كردند و مراحل ساخت آن شروع شد. بعد از ساخت هم در جشنواره‌های مختلف دنیا از جمله انسی، اشتوتگارت، انیماموندی و... شركت كرد و فارغ از جوایز داخلی توانست جوایز بین‌المللی زیادی را كسب كند.
به نظرم بزرگ‌ترین مشكل پویانمایی‌‌های سینمایی ما نداشتن فیلمنامه خوب است. شما چه‌كاری انجام دادید كه به این مشكل گرفتار نشدید؟
اگر ایده اصلی در یك فضای تجربه شده به كار بیاید، نتیجه به یك پویانمایی خوب منجر می‌شود؛ ضمن این‌كه ایده باید روانكاوی شده و زوایا و علل به‌وجود آمدن آن كاملا مشخص شود. با برنامه‌ریزی اصولی همه چیز درست پیش می‌رود. در ایران اما از آنجا كه كارها معمولا سفارشی است باید خودت را با تهیه‌كننده هماهنگ كنی و همین موضوع استقلال فكری و عملی را از هنرمند می‌گیرد.
هزینه ساخت پسر دریا حدودا چقدر بود؟
ساخت پویانمایی بسیار زمانبر و هزینه‌بر است و در مورد پسر دریا آن بخشی كه پویانمایی بود یك‌سال و نیم طول كشید. حدود دقیق هزینه را نمی‌دانم، اما مسلما رقم پایینی نبوده. ضمن این‌كه برای بازیگر درك فضای CG كمی مشكل است. یعنی وقتی به بازیگر می‌گویی تو در این مكان بایست و تصور كن با موجودی صحبت می‌كنی كه بعدا در تصویر اضافه می‌شود، كمی با آن بیگانه است و طول می‌كشد كه با این گونه بازی كنار بیاید.
دلایل موفقیت‌های داخلی و خارجی پسر دریا از نظر خودتان چیست؟
بعد از این‌كه پویانمایی ما در جشنواره انسی برنده جایزه شد، با داوران آنجا صحبت كردم و آنها ضمن اظهار لطفی كه داشتند به من می‌گفتند داستان شما برای ما قابل لمس بود. پویانمایی در ایران بیشتر در خدمت تئوری است و موقعیتی انتزاعی خلق می‌كند برای این‌كه به وسیله آن بتوان حرفی را خارج از موقعیت زد، اما در پسر دریا مثل یك داستان واقعی مخاطب می‌تواند با آن همذات‌پنداری كند. داوران انسی هم تحت تاثیر موضوع داستان و باورپذیری شخصیت‌های آن بودند.
به نظر شما نسبت به وسعت كشور و پیشرفت‌هایی كه در زمینه‌های مختلف فناوری حاصل شده، آیا تولیدکننده خوب به اندازه كافی داریم؟
در وهله اول این‌كه پویانمایی ایران هنوز آن‌طور كه باید و شاید شناخته نشده. البته اتفاقات خوبی در این زمینه افتاده كه ماحصل تلاش‌های گذشته است. تعداد پویانمایی‌‌هایی كه سالانه در ایران تولید می‌شود خیلی كمتر از فیلم‌های بلند و كوتاه داستانی است و شما نسبت به پویانمایی‌‌های تولید‌شده در سال ببینید كه چند درصد آنها برنده جوایز بین‌المللی می‌شوند. بازار اقتصادی ایران دائم در حال نوسان است و پویانمایی‌‌سازی هزینه‌بر است. تولیدکننده‌های ما وقتی این بازار را می‌بینند غالبا از این حوزه خارج می‌شوند و وارد بازار كاری دیگری می‌شوند. در صورتی كه این استعدادها را می‌توان پرورش داد و به نحو احسن از آن بهره برد. الان شرایط كشور طوری است كه به نوعی در ركود هستیم. استودیوهای پویانمایی‌‌سازی در خرج كردن محتاط هستند و با تمام این تفاسیر چون تولیدکننده‌های علاقه‌مند و توانایی داریم چرخ تولید پویانمایی از حركت نایستاده و هنوز می‌توان به ادامه راه امیدوار بود.
در پایان این‌كه آینده پویانمایی ایران را چگونه می‌بینید؟
اگر دنبال كارهای مستقل در پویانمایی‌‌سازی هستیم باید سرمایه‌گذاری بهتر و كارآمدتری در آن صورت پذیرد. پویانمایی هنر -صنعتی بسیار سودمند است و در صورت سرمایه‌گذاری هدفمند روی آن چندین بار بازدهی خواهد داشت. در سفری كه به ژاپن داشتم بعضی از استودیوهای پویانمایی‌‌سازی‌شان را دیدم و دیدم كه با چه تلاش و تعصبی روی این هنر - صنعت سرمایه‌گذاری كرده‌اند و روی آن كار می‌كنند. آنها ضمن حمایت‌های مالی‌ای كه می‌شوند پشتكار بی‌نظیری در كارشان دارند و تا به نتیجه نرسند دست‌بردار آن نیستند؛ چیزی كه در ایران كمتر می‌بینیم.
من پیش از این در دو بخش پویانمایی و فیلم كوتاه كار می‌كردم و متعاقب آن با یكی از دوستانم فیلم - پویانمایی «آقای بنفش» را ساختیم، اما همیشه در این فكر بودم كار تاثیرگذاری بسازم كه در سطح بین‌المللی دیده شود و همین تفكر بود كه به ساخت پسر دریا منجر شد. در پسر دریا با وجود این‌كه فیلم - پویانمایی است، اما بخش پویانمایی‌‌اش تاثیرگذاری بیشتری نسبت به فیلم دارد، تا حدی كه بازیگران فیلم هم خودشان اذعان داشتند كه شخصیت پویانمایی در«پسر دریا» بهتر از ما بازی كرده است.
درباره داستان این پویانمایی كمی توضیح بفرمایید؟
داستان پسر دریا در مورد زن و شوهری است كه با طرحی از یك بچه روی دیوار زندگی می‌كنند. در واقع مرد داستان از بچه‌ای كه از دست داده تصوری دارد كه آن را روی دیوار می‌بیند. ما فضای فیلم را به شكلی طراحی كردیم كه مخاطب حضور این شخصیت پویانمایی را در كنار شخصیت‌های زنده فیلم می‌پذیرد. از نظر چیدمان و استفاده از فرم در دوربین طوری كار كردیم كه فضای فیلم زنده عمق ندارد و به فضای دوبعدی نزدیك شده. وقتی من طرح این كار را به مركز گسترش سینمای مستند و تجربی پیشنهاد دادم، با رضایت از آن استقبال كردند و مراحل ساخت آن شروع شد. بعد از ساخت هم در جشنواره‌های مختلف دنیا از جمله انسی، اشتوتگارت، انیماموندی و... شركت كرد و فارغ از جوایز داخلی توانست جوایز بین‌المللی زیادی را كسب كند.
به نظرم بزرگ‌ترین مشكل پویانمایی‌‌های سینمایی ما نداشتن فیلمنامه خوب است. شما چه‌كاری انجام دادید كه به این مشكل گرفتار نشدید؟
اگر ایده اصلی در یك فضای تجربه شده به كار بیاید، نتیجه به یك پویانمایی خوب منجر می‌شود؛ ضمن این‌كه ایده باید روانكاوی شده و زوایا و علل به‌وجود آمدن آن كاملا مشخص شود. با برنامه‌ریزی اصولی همه چیز درست پیش می‌رود. در ایران اما از آنجا كه كارها معمولا سفارشی است باید خودت را با تهیه‌كننده هماهنگ كنی و همین موضوع استقلال فكری و عملی را از هنرمند می‌گیرد.
هزینه ساخت پسر دریا حدودا چقدر بود؟
ساخت پویانمایی بسیار زمانبر و هزینه‌بر است و در مورد پسر دریا آن بخشی كه پویانمایی بود یك‌سال و نیم طول كشید. حدود دقیق هزینه را نمی‌دانم، اما مسلما رقم پایینی نبوده. ضمن این‌كه برای بازیگر درك فضای CG كمی مشكل است. یعنی وقتی به بازیگر می‌گویی تو در این مكان بایست و تصور كن با موجودی صحبت می‌كنی كه بعدا در تصویر اضافه می‌شود، كمی با آن بیگانه است و طول می‌كشد كه با این گونه بازی كنار بیاید.
دلایل موفقیت‌های داخلی و خارجی پسر دریا از نظر خودتان چیست؟
بعد از این‌كه پویانمایی ما در جشنواره انسی برنده جایزه شد، با داوران آنجا صحبت كردم و آنها ضمن اظهار لطفی كه داشتند به من می‌گفتند داستان شما برای ما قابل لمس بود. پویانمایی در ایران بیشتر در خدمت تئوری است و موقعیتی انتزاعی خلق می‌كند برای این‌كه به وسیله آن بتوان حرفی را خارج از موقعیت زد، اما در پسر دریا مثل یك داستان واقعی مخاطب می‌تواند با آن همذات‌پنداری كند. داوران انسی هم تحت تاثیر موضوع داستان و باورپذیری شخصیت‌های آن بودند.
به نظر شما نسبت به وسعت كشور و پیشرفت‌هایی كه در زمینه‌های مختلف فناوری حاصل شده، آیا تولیدکننده خوب به اندازه كافی داریم؟
در وهله اول این‌كه پویانمایی ایران هنوز آن‌طور كه باید و شاید شناخته نشده. البته اتفاقات خوبی در این زمینه افتاده كه ماحصل تلاش‌های گذشته است. تعداد پویانمایی‌‌هایی كه سالانه در ایران تولید می‌شود خیلی كمتر از فیلم‌های بلند و كوتاه داستانی است و شما نسبت به پویانمایی‌‌های تولید‌شده در سال ببینید كه چند درصد آنها برنده جوایز بین‌المللی می‌شوند. بازار اقتصادی ایران دائم در حال نوسان است و پویانمایی‌‌سازی هزینه‌بر است. تولیدکننده‌های ما وقتی این بازار را می‌بینند غالبا از این حوزه خارج می‌شوند و وارد بازار كاری دیگری می‌شوند. در صورتی كه این استعدادها را می‌توان پرورش داد و به نحو احسن از آن بهره برد. الان شرایط كشور طوری است كه به نوعی در ركود هستیم. استودیوهای پویانمایی‌‌سازی در خرج كردن محتاط هستند و با تمام این تفاسیر چون تولیدکننده‌های علاقه‌مند و توانایی داریم چرخ تولید پویانمایی از حركت نایستاده و هنوز می‌توان به ادامه راه امیدوار بود.
در پایان این‌كه آینده پویانمایی ایران را چگونه می‌بینید؟
اگر دنبال كارهای مستقل در پویانمایی‌‌سازی هستیم باید سرمایه‌گذاری بهتر و كارآمدتری در آن صورت پذیرد. پویانمایی هنر -صنعتی بسیار سودمند است و در صورت سرمایه‌گذاری هدفمند روی آن چندین بار بازدهی خواهد داشت. در سفری كه به ژاپن داشتم بعضی از استودیوهای پویانمایی‌‌سازی‌شان را دیدم و دیدم كه با چه تلاش و تعصبی روی این هنر - صنعت سرمایه‌گذاری كرده‌اند و روی آن كار می‌كنند. آنها ضمن حمایت‌های مالی‌ای كه می‌شوند پشتكار بی‌نظیری در كارشان دارند و تا به نتیجه نرسند دست‌بردار آن نیستند؛ چیزی كه در ایران كمتر می‌بینیم.