ضرب‌آهنگ مخاطب در دست تلویزیون
تحولات پرشتاب در شیوه مصرف رسانه _ به‌ویژه در میان نسل جوان _ ضرورت بازنگری در قالب‌های برنامه‌سازی تلویزیونی را بیش از گذشته آشکار کرده است. مخاطب امروز دیگر صرفا دنبال دریافت اطلاعات خام نیست بلکه انتظار دارد اخبار و مسائل اجتماعی و فرهنگی را در قالب‌هایی روایت‌محور، تصویری، کوتاه و متناسب با ریتم زندگی خود دنبال کند. در چنین شرایطی، تولید برنامه‌هایی با ساختارهای متنوع و جوان پسند، نه یک انتخاب بلکه یک نیاز جدی برای تلویزیون محسوب می‌شود. رسانه ملی نیز در سال‌های اخیر کوشیده با طراحی و تولید برنامه‌هایی در قالب‌های جدید، اخبار و اطلاعات روز دنیا و موضوعات اجتماعی را با بیانی تازه و نزدیک‌تر به سلیقه نسل جدید به مخاطبان منتقل کند. نمونه‌هایی مانند «مکث» و «اینجوریاس» نشان می‌دهد تلویزیون در مسیر بهره‌گیری از روایت مستند، ساختارهای ترکیبی و فرم‌های نو حرکت کرده است تا ضمن حفظ چارچوب حرفه‌ای، ارتباط مؤثرتری با مخاطبان امروز برقرار کند.
امیر گودرزی-گروه رسانه
تغییر ذائقه مخاطب و ضرورت تنوع در قالب‌ها
در شرایطی که شیوه مصرف رسانه، به‌ویژه در میان نسل جوان دگرگون شده، برنامه‌های تلویزیونی نیز ناگزیر از بازنگری در فرم و زبان خود هستند. مخاطبان جوان معمولا کمتر به برنامه‌های طولانی و مبتنی بر گفت‌وگوی رسمی گرایش دارند و بیشتر جذب قالب‌های سریع، تصویری و روایت‌محور می‌شوند. از این رو بهره‌گیری از مستندهای کوتاه، روایت‌های واقعی، گزارش‌های میدانی و ترکیب تصویر و تحلیل می‌تواند ارتباط مؤثرتری میان رسانه و نسل جدید برقرار کند. این رویکرد افزون بر جذابیت بصری، امکان طرح مسائل مهم اجتماعی و فرهنگی را نیز به شیوه‌ای اثرگذارتر فراهم می‌کند. هنگامی که یک موضوع در قالب داستان یا روایت انسانی ارائه می‌شود، مخاطب نه‌تنها اطلاعات دریافت می‌کند بلکه با آن همذات‌پنداری کرده و درباره آن بیشتر می‌اندیشد.
«اینجوریاس»؛ تجربه‌ای از مستند سوشالی
در همین چارچوب، برنامه اینجوریاس نیز به‌عنوان نمونه‌ای از قالب‌های جدید شمرده می‌شود. تهیه‌کننده این برنامه با اشاره به شکل‌گیری آن به جام جم توضیح داد: اینجوریاس تلاشی برای ارائه نوعی مستند کوتاه با فرم متفاوت است؛ قالبی که می‌توان آن را «مستند سوشالی» نامید. به گفته او این برنامه در مقایسه با مستندهای کلاسیک، کوتاه‌تر، پرریتم‌تر و مبتنی بر ساختاری نوآورانه است و تلاش می‌کند به موضوعات ترند و پرسش‌های روز مخاطبان بپردازد. هر قسمت حدود ۱۰ تا ۱۵دقیقه زمان دارد و جمعه‌ها پس از خبر ۲۰:۳۰ پخش می‌شود.
محمد صمصامی با اشاره به تغییر ذائقه مخاطبان تاکید کرد که چه مخاطبان قدیمی و چه نسل جدید، امروز دیگر با فرم‌های تکراری ارتباط برقرار نمی‌کنند. او معتقد است رقابت جدی فضای مجازی باعث شده قاب‌های سنتی تلویزیون دیگر به‌تنهایی پاسخگو نباشند. البته به گفته وی، این به‌معنای بی‌اعتبار شدن قالب‌های کلاسیک نیست بلکه رسانه برای بقا و اثرگذاری ناگزیر از پذیرش فرم‌های جدید است؛ فرم‌هایی که بسیاری از آنها ابتدا در فضای مجازی تجربه شده و سپس به تلویزیون راه یافته‌اند. تهیه‌کننده اینجوریاس همچنین عنوان کرد: تجربه‌های موفق این مجموعه و برنامه‌هایی مانند «به وقت ایران» و «اسکرین‌شات» ریشه در فعالیت‌های سوشالی تیم تولید دارد. به گفته او، زمانی که یک محتوا در فضای مجازی با استقبال مخاطبان روبه‌رو می‌شود، می‌توان با در نظر گرفتن اقتضائات قاب تلویزیون، آن را برای پخش عمومی نیز آماده کرد. وی افزود: فضای مجازی به‌دلیل محدودیت کمتر، هزینه پایین‌تر و امکان دریافت سریع بازخورد، بستر مناسبی برای آزمون فرم‌های جدید است.
تمرکز بر موضوعات بین‌المللی
صمصامی درباره محتوای برنامه توضیح داد: تمرکز اصلی تولیدات این مجموعه بر موضوعات بین‌المللی است؛ موضوعاتی که معمولا برای مخاطب عام دشوار یا دور از ذهن به‌نظر می‌رسند. او تاکید کرد: در این برنامه‌ها تلاش می‌شود به‌جای تحلیل‌های سنگین، با ارائه فکت‌ها، اطلاعات مستند و روایت سناریو‌محور، مخاطب به شکل تدریجی با موضوع همراه و نسبت به آن اقناع شود. به اعتقاد وی، هنر اصلی تیم تولید در این است که موضوعات سخت سیاسی و بین‌المللی را با زبانی ساده و روایتی جذاب ارائه کند. وی همچنین به تفاوت‌های بصری برنامه اشاره کرد و گفت: استفاده از زاویه‌های متنوع دوربین و شکستن کلیشه‌های رایج مستندسازی کلاسیک، بخشی از هویت فرمی اینجوریاس شمرده می‌شود. صمصامی توضیح داد: بسیاری از این تجربه‌ها از فضای سوشال الهام گرفته شده‌اند؛ جایی که سرعت روایت و تنوع بصری بسیار بیشتر است. با این حال او خاطرنشان کرد که این ویژگی‌ها با در نظر گرفتن اقتضائات تلویزیون تعدیل شده‌اند چراکه مخاطب تلویزیون طیف گسترده‌ای را شامل می‌شود و امکان تعامل لحظه‌ای مانند عقب و جلو کردن تصویر را ندارد. تهیه‌کننده اینجوریاس در بخش دیگری از صحبت‌های خود به مسأله بازخورد در رسانه‌های کلاسیک پرداخت و اظهار داشت: یکی از چالش‌های جدی تلویزیون، فقدان سازوکار مؤثر برای دریافت بازخورد مستقیم از مخاطبان است. به گفته او در بسیاری از موارد، فرآیند تولید و انتشار در ساختار رسانه ملی از یکدیگر جدا هستند و همین مسأله باعث می‌شود سازندگان برنامه‌ها از واکنش واقعی مخاطبان مطلع نشوند. وی افزود: در حال حاضر بازخوردها معمولا زمانی آشکار می‌شود که یک برنامه به شکل گسترده دیده شود یا حاشیه‌ای ایجاد کند درحالی‌که رسانه می‌تواند با استفاده از ابزارهای نوین، تعامل‌پذیرتر عمل کند.
در شرایطی که شیوه مصرف رسانه، به‌ویژه در میان نسل جوان دگرگون شده، برنامه‌های تلویزیونی نیز ناگزیر از بازنگری در فرم و زبان خود هستند. مخاطبان جوان معمولا کمتر به برنامه‌های طولانی و مبتنی بر گفت‌وگوی رسمی گرایش دارند و بیشتر جذب قالب‌های سریع، تصویری و روایت‌محور می‌شوند. از این رو بهره‌گیری از مستندهای کوتاه، روایت‌های واقعی، گزارش‌های میدانی و ترکیب تصویر و تحلیل می‌تواند ارتباط مؤثرتری میان رسانه و نسل جدید برقرار کند. این رویکرد افزون بر جذابیت بصری، امکان طرح مسائل مهم اجتماعی و فرهنگی را نیز به شیوه‌ای اثرگذارتر فراهم می‌کند. هنگامی که یک موضوع در قالب داستان یا روایت انسانی ارائه می‌شود، مخاطب نه‌تنها اطلاعات دریافت می‌کند بلکه با آن همذات‌پنداری کرده و درباره آن بیشتر می‌اندیشد.
«اینجوریاس»؛ تجربه‌ای از مستند سوشالی
در همین چارچوب، برنامه اینجوریاس نیز به‌عنوان نمونه‌ای از قالب‌های جدید شمرده می‌شود. تهیه‌کننده این برنامه با اشاره به شکل‌گیری آن به جام جم توضیح داد: اینجوریاس تلاشی برای ارائه نوعی مستند کوتاه با فرم متفاوت است؛ قالبی که می‌توان آن را «مستند سوشالی» نامید. به گفته او این برنامه در مقایسه با مستندهای کلاسیک، کوتاه‌تر، پرریتم‌تر و مبتنی بر ساختاری نوآورانه است و تلاش می‌کند به موضوعات ترند و پرسش‌های روز مخاطبان بپردازد. هر قسمت حدود ۱۰ تا ۱۵دقیقه زمان دارد و جمعه‌ها پس از خبر ۲۰:۳۰ پخش می‌شود.
محمد صمصامی با اشاره به تغییر ذائقه مخاطبان تاکید کرد که چه مخاطبان قدیمی و چه نسل جدید، امروز دیگر با فرم‌های تکراری ارتباط برقرار نمی‌کنند. او معتقد است رقابت جدی فضای مجازی باعث شده قاب‌های سنتی تلویزیون دیگر به‌تنهایی پاسخگو نباشند. البته به گفته وی، این به‌معنای بی‌اعتبار شدن قالب‌های کلاسیک نیست بلکه رسانه برای بقا و اثرگذاری ناگزیر از پذیرش فرم‌های جدید است؛ فرم‌هایی که بسیاری از آنها ابتدا در فضای مجازی تجربه شده و سپس به تلویزیون راه یافته‌اند. تهیه‌کننده اینجوریاس همچنین عنوان کرد: تجربه‌های موفق این مجموعه و برنامه‌هایی مانند «به وقت ایران» و «اسکرین‌شات» ریشه در فعالیت‌های سوشالی تیم تولید دارد. به گفته او، زمانی که یک محتوا در فضای مجازی با استقبال مخاطبان روبه‌رو می‌شود، می‌توان با در نظر گرفتن اقتضائات قاب تلویزیون، آن را برای پخش عمومی نیز آماده کرد. وی افزود: فضای مجازی به‌دلیل محدودیت کمتر، هزینه پایین‌تر و امکان دریافت سریع بازخورد، بستر مناسبی برای آزمون فرم‌های جدید است.
تمرکز بر موضوعات بین‌المللی
صمصامی درباره محتوای برنامه توضیح داد: تمرکز اصلی تولیدات این مجموعه بر موضوعات بین‌المللی است؛ موضوعاتی که معمولا برای مخاطب عام دشوار یا دور از ذهن به‌نظر می‌رسند. او تاکید کرد: در این برنامه‌ها تلاش می‌شود به‌جای تحلیل‌های سنگین، با ارائه فکت‌ها، اطلاعات مستند و روایت سناریو‌محور، مخاطب به شکل تدریجی با موضوع همراه و نسبت به آن اقناع شود. به اعتقاد وی، هنر اصلی تیم تولید در این است که موضوعات سخت سیاسی و بین‌المللی را با زبانی ساده و روایتی جذاب ارائه کند. وی همچنین به تفاوت‌های بصری برنامه اشاره کرد و گفت: استفاده از زاویه‌های متنوع دوربین و شکستن کلیشه‌های رایج مستندسازی کلاسیک، بخشی از هویت فرمی اینجوریاس شمرده می‌شود. صمصامی توضیح داد: بسیاری از این تجربه‌ها از فضای سوشال الهام گرفته شده‌اند؛ جایی که سرعت روایت و تنوع بصری بسیار بیشتر است. با این حال او خاطرنشان کرد که این ویژگی‌ها با در نظر گرفتن اقتضائات تلویزیون تعدیل شده‌اند چراکه مخاطب تلویزیون طیف گسترده‌ای را شامل می‌شود و امکان تعامل لحظه‌ای مانند عقب و جلو کردن تصویر را ندارد. تهیه‌کننده اینجوریاس در بخش دیگری از صحبت‌های خود به مسأله بازخورد در رسانه‌های کلاسیک پرداخت و اظهار داشت: یکی از چالش‌های جدی تلویزیون، فقدان سازوکار مؤثر برای دریافت بازخورد مستقیم از مخاطبان است. به گفته او در بسیاری از موارد، فرآیند تولید و انتشار در ساختار رسانه ملی از یکدیگر جدا هستند و همین مسأله باعث می‌شود سازندگان برنامه‌ها از واکنش واقعی مخاطبان مطلع نشوند. وی افزود: در حال حاضر بازخوردها معمولا زمانی آشکار می‌شود که یک برنامه به شکل گسترده دیده شود یا حاشیه‌ای ایجاد کند درحالی‌که رسانه می‌تواند با استفاده از ابزارهای نوین، تعامل‌پذیرتر عمل کند.