عاشورا: سنگ‌بنای هویت شیعی در تاریخ اسلام
عبدالمجید مبلغی | عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی
اگر بخواهیم به پاسداشت کربلا بپردازیم، باید درکی از خود کربلا و حادثه عاشورا و آنچه پی و پس این اتفاق بوده است حاصل آوریم، باید تلاش کنیم و ببینیم در عاشورا چه امکانی نهفته بود که این حادثه را تا این حد مهم و پربسامد کرد. عاشورا، صرف‌نظر از دغدغه‌ای که ما شیعیان در فهم و رویکرد به آن داریم، به لحاظ تاریخی حادثه بسیار مهم و بزرگی است. به بیراهه نرفته‌ایم اگر از این حادثه مهم تاریخی به‌عنوان کاتالیزور تاریخ اسلام یاد کنیم. به باور من ۳۰ سال نخست اسلام را می‌توان تا حدی با مراجعه به ساختار قبیله‌گرایی پیش از آن فهمید، و ۳۰ سال دوم اسلام را با مراجعه به حوادث 30 سال نخست می‌توان تا حدی تحلیل کرد. نقطه ثقل و مرکز تحول پس از این 30 سال، و متأثر از تحولات این 30سال، حادثه عاشوراست.
به این ترتیب بروز و ظهور عاشورا را باید در ارتباط با ۳۰ سال قبل از عاشورا فهمید؛ همچنان که حوادث بعد از عاشورا نیز بدون فهم عاشورا فهمیده نمی‌شود.
این نکته را از منظر کسی می‌گویم که، علاوه بر علایق درون مذهبی، نگاه تاریخ‌نگارانه و فرامذهبی نیز به این حادثه دارد. عاشورا حادثه بسیار مهمی است و به مثابه یک اتفاق تسریع‌بخش در تاریخ اسلام نخستین و تاریخ نخستین اسلام عمل کرده است.
اما سؤال اینجاست که چرا اربعین و عاشورا این‌قدر اهمیت پیدا کرده است؟ چرا هویت خود را مدیون عاشورا هستیم؟
حکومت یزید حدودا چهار سال (از۶۰ تا ۶۴) طول کشید. تقریبا یزید هر سال یک نبرد و مبارزه فاجعه‌بار و دهشت‌انگیز را در کارنامه خود ثبت کرد. وی سه جنگ اصلی را به راه می‌اندازد که نخستین مورد آن کربلا بود و در ادامه نیز مدینه را اشغال کرد و سپس خانه خدا، کعبه را در مکه به آتش کشید.
به این ترتیب بروز و ظهور عاشورا را باید در ارتباط با ۳۰ سال قبل از عاشورا فهمید؛ همچنان که حوادث بعد از عاشورا نیز بدون فهم عاشورا فهمیده نمی‌شود.
این نکته را از منظر کسی می‌گویم که، علاوه بر علایق درون مذهبی، نگاه تاریخ‌نگارانه و فرامذهبی نیز به این حادثه دارد. عاشورا حادثه بسیار مهمی است و به مثابه یک اتفاق تسریع‌بخش در تاریخ اسلام نخستین و تاریخ نخستین اسلام عمل کرده است.
اما سؤال اینجاست که چرا اربعین و عاشورا این‌قدر اهمیت پیدا کرده است؟ چرا هویت خود را مدیون عاشورا هستیم؟
حکومت یزید حدودا چهار سال (از۶۰ تا ۶۴) طول کشید. تقریبا یزید هر سال یک نبرد و مبارزه فاجعه‌بار و دهشت‌انگیز را در کارنامه خود ثبت کرد. وی سه جنگ اصلی را به راه می‌اندازد که نخستین مورد آن کربلا بود و در ادامه نیز مدینه را اشغال کرد و سپس خانه خدا، کعبه را در مکه به آتش کشید.