«امر به معروف و نهی ازمنکر» تجلی عاشوراست
راز ماندگاری عاشورا این است که صرفا یک واقعه تاریخی نیست، بلکه یک جریان فرهنگی و تربیتی است که در طول قرن‌ها توانسته ارزش‌های اسلامی را به نسل‌های مختلف منتقل کند.
سیده زهرا آرامی | پژوهشگر
خطابه‌های امام حسین(ع)، اسناد معتبر شناخت فلسفه عاشورا
نظریات نسنجیده و با سلیقه شخصی پیرامون فلسفه قیام عاشورا، تصویر وارونه یا حداقل نامناسب با شأن رهبری این قیام ارائه کرده‌اند و هیچ‌کدام از آنها، در ارائه یک تصویر روشن و جامع از انگیزههای قیام امام حسین(ع) توفیق نداشتهاند. اگر بخواهیم به ماهیت و جوهره قیام عاشورای امام حسین(ع) تا حد زیادی پی ببریم، باید در گام نخست، با نگاه و مطالعه جامع و کامل درباره زندگی، شخصیت و مقام حضرت به‌عنوان امام معصوم، شناخت لازم و کافی پیدا کنیم و سپس با مطالعه و تعمق لازم در بیانات و گفتار حضرت که در مقاطع مختلف قیام و حتی پیش از آغاز آن درباره انگیزه حرکت خویش بیان کرده است، به فلسفه و ماهیت قیام آن حضرت تا حد زیادی شناخت پیدا کنیم. در این خصوص بهترین و مطمئنترین سند برای شناخت فلسفه و اهداف نهضت سیدالشهدا(ع)، سخنان خود آن حضرت یا امامان دیگر در قالب خطبهها، سخنان، نامهها و وصیتنامه خود امام معصوم است.
مقدمه‌چینی امام حسین(ع) برای رویداد عاشورا
امام حسین(ع) در مکه در جمع گروهی از علما و نخبگان دیگر مناطق اسلامی با ایراد خطبهای شورانگیز و کوبنده، ضمن یادآوری وظیفه سنگین و تکلیف خطیر علما و بزرگان شهرها درباره پاسداری از کیان دین و اعتقادات مسلمانان و پیامدهای سکوت در برابر جنایات امویان، از خاموشی آنان در برابر سیاستهای دین‌ستیزانه حاکمان اموی انتقاد کرده و هرگونه همراهی و سازش با آنان را گناه نابخشودنی دانستند. حضرت در پایان سخنان خود، هدف از اقدامات و فعالیتهایش را برضد نظام ستمگر حاکم (که چند سال بعد خود را در قالب یک نهضت نشان داد) چنین اعلام فرمودند: «خدایا تو میدانی آنچه از طرف ما انجام گرفته است (از سخنان و اقدامات برضد حاکمان اموی) به خاطر رقابت و سبقت‌جویی در فرمانروایی و افزون‌خواهی در متاع ناچیز دنیا نبوده، بلکه برای این است که نشانههای دینت را به مردم نشان دهیم و اصلاح در سرزمینهایت را آشکار کنیم. میخواهیم بندگان ستمدیدهات در امان باشند و به واجبات و سنتها و احکامات عمل شود.» از محتوای نامه‌هایی که امام مرقوم کردند و پاسخ حضرت به نامه‌های بزرگان بصره و کوفه، این اهداف را میتوان برای نهضت عاشورا استفاده کرد: دعوت و عمل به کتاب خدا و سنت پیامبر(ص)، احیای سنت پیامبر(ص) که از بین رفته بود و برپایی مظاهر حق و حقیقت و از بین بردن بدعتها (که جایگزین احکام خدا و سنت پیامبر(ص) شده بود).
نظریات نسنجیده و با سلیقه شخصی پیرامون فلسفه قیام عاشورا، تصویر وارونه یا حداقل نامناسب با شأن رهبری این قیام ارائه کرده‌اند و هیچ‌کدام از آنها، در ارائه یک تصویر روشن و جامع از انگیزههای قیام امام حسین(ع) توفیق نداشتهاند. اگر بخواهیم به ماهیت و جوهره قیام عاشورای امام حسین(ع) تا حد زیادی پی ببریم، باید در گام نخست، با نگاه و مطالعه جامع و کامل درباره زندگی، شخصیت و مقام حضرت به‌عنوان امام معصوم، شناخت لازم و کافی پیدا کنیم و سپس با مطالعه و تعمق لازم در بیانات و گفتار حضرت که در مقاطع مختلف قیام و حتی پیش از آغاز آن درباره انگیزه حرکت خویش بیان کرده است، به فلسفه و ماهیت قیام آن حضرت تا حد زیادی شناخت پیدا کنیم. در این خصوص بهترین و مطمئنترین سند برای شناخت فلسفه و اهداف نهضت سیدالشهدا(ع)، سخنان خود آن حضرت یا امامان دیگر در قالب خطبهها، سخنان، نامهها و وصیتنامه خود امام معصوم است.
مقدمه‌چینی امام حسین(ع) برای رویداد عاشورا
امام حسین(ع) در مکه در جمع گروهی از علما و نخبگان دیگر مناطق اسلامی با ایراد خطبهای شورانگیز و کوبنده، ضمن یادآوری وظیفه سنگین و تکلیف خطیر علما و بزرگان شهرها درباره پاسداری از کیان دین و اعتقادات مسلمانان و پیامدهای سکوت در برابر جنایات امویان، از خاموشی آنان در برابر سیاستهای دین‌ستیزانه حاکمان اموی انتقاد کرده و هرگونه همراهی و سازش با آنان را گناه نابخشودنی دانستند. حضرت در پایان سخنان خود، هدف از اقدامات و فعالیتهایش را برضد نظام ستمگر حاکم (که چند سال بعد خود را در قالب یک نهضت نشان داد) چنین اعلام فرمودند: «خدایا تو میدانی آنچه از طرف ما انجام گرفته است (از سخنان و اقدامات برضد حاکمان اموی) به خاطر رقابت و سبقت‌جویی در فرمانروایی و افزون‌خواهی در متاع ناچیز دنیا نبوده، بلکه برای این است که نشانههای دینت را به مردم نشان دهیم و اصلاح در سرزمینهایت را آشکار کنیم. میخواهیم بندگان ستمدیدهات در امان باشند و به واجبات و سنتها و احکامات عمل شود.» از محتوای نامه‌هایی که امام مرقوم کردند و پاسخ حضرت به نامه‌های بزرگان بصره و کوفه، این اهداف را میتوان برای نهضت عاشورا استفاده کرد: دعوت و عمل به کتاب خدا و سنت پیامبر(ص)، احیای سنت پیامبر(ص) که از بین رفته بود و برپایی مظاهر حق و حقیقت و از بین بردن بدعتها (که جایگزین احکام خدا و سنت پیامبر(ص) شده بود).