printlogo


آینده توافق ایران و آمریکا:  سه سناریو و الزامات راهبردی ایران
توافق ایران و آمریکا بیش از آن‌که نشانه آغاز صلحی پایدار باشد، چارچوبی برای توقف و مهار درگیری است. این چارچوب هنوز درباره مسائل اصلی اختلاف، از پرونده هسته‌ای و توان موشکی تا تحریم‌ها، امنیت تنگه هرمز، لبنان و نقش نیروهای منطقه‌ای، پاسخ نهایی و مورد توافقی ارائه نکرده است. ازاین‌رو، آینده توافق را باید در قالب سه سناریوی رقیب تحلیل کرد. تفاوت این سناریوها تنها در سرنوشت متن توافق نیست‌ بلکه به نوع موازنه قدرت، رفتار بازیگران منطقه‌ای و توان ایران برای تبدیل بازدارندگی به دستاورد سیاسی و اقتصادی نیز بستگی دارد.
دکتر داوود منظور | رئیس سابق سازمان برنامه و بودجه

سناریوی نخست: تعادل مسلحانه با توافق‌های محدود دریایی و اقتصادی
محتمل‌ترین سناریو، استمرار وضعیتی است که می‌توان آن را «تعادل مسلحانه» نامید که در آن آتش‌بس رسمی برقرار می‌ماند اما خصومت بنیادین میان ایران و آمریکا پایان نمی‌یابد. دو طرف از جنگ گسترده پرهیز می‌کنند ولی رقابت سیاسی، فشار اقتصادی، تحریم، بازدارندگی نظامی و منازعه منطقه‌ای ادامه خواهد داشت. اختلاف‌های اصلی بر سر برنامه هسته‌ای، توان موشکی، لبنان، امنیت دریایی و نیروهای منطقه‌ای نیز به مذاکراتی طولانی و دشوار منتقل می‌شود. این گزینه ممکن است برای آمریکا، دست‌کم در کوتاه‌مدت، وضعیتی مطلوب تلقی شود. زیرا واشنگتن بدون آن‌که هزینه‌ها و مخاطرات یک جنگ گسترده را بپذیرد، می‌تواند اقتصاد ایران را در وضعیتی از بلاتکلیفی و نااطمینانی نگه دارد. تداوم ابهام در زمینه تحریم‌ها، فروش نفت، دسترسی به منابع ارزی، سرمایه‌گذاری و مبادلات بانکی، فشار بر بودجه دولت را افزایش می‌دهد و حل ناترازی‌های موجود در حوزه انرژی، شبکه بانکی و بازار ارز را دشوارتر می‌سازد. در چنین شرایطی، فرسایش تدریجی توان اقتصادی می‌تواند موجب نارضایتی‌های اجتماعی شده و زمینه را برای بروز حوادثی مشابه دی‌ماه ۱۴۰۴ فراهم آورد. در این وضعیت، توافق موقت ممکن است تمدید شود، بخشی از گشایش‌های اقتصادی یا معافیت‌های تحریمی حفظ گردد و کانال‌های گفت‌وگو باز بماند. برای جلوگیری از لغزش آتش‌بس به جنگ گسترده، طرفین احتمالا به توافق‌های محدود و مرحله‌ای روی می‌آورند: تعیین مسیرهای امن کشتیرانی، ایجاد خط تماس دریایی، سازوکار سریع بررسی حوادث مربوط به کشتی‌ها، کاهش خطر حمله به نفتکش‌ها، استمرار محدود صادرات نفت ایران و آزادسازی تدریجی منابع مالی اما اگر این ترتیبات به رفع واقعی بلاتکلیفی اقتصادی و کاهش فشارهای تحریمی منتهی نشود، عملا می‌تواند وضعیتی فرسایشی و یک‌طرفه به زیان ایران را تثبیت کند. ازاین‌رو، راهبرد ایران نباید صرفا حفظ آتش‌بس به هر قیمت باشد.