printlogo


نسل جدید رتبه‌بندی تیم‌های ملی فوتبال
فراتر از رنکینگ فیفا
تا همین چند سال پیش، هر زمان صحبت از قدرت تیم‌های ملی فوتبال به میان می‌آمد، همه نگاه‌ها به رنکینگ فیفا دوخته می‌شد؛ جدولی که جایگاه رسمی تیم‌ها را مشخص می‌کند و مبنای سیدبندی بسیاری از مسابقات بین‌المللی است.
رضا سجادیان - گروه ورزش

اما فوتبال مدرن دیگر فقط با نتایج روی تابلوی ورزشگاه تحلیل نمی‌شود. امروز شرکت‌های بزرگ تحلیل داده، مراکز پژوهشی و حتی باشگاه‌های حرفه‌ای جهان از مدل‌های آماری پیشرفته و هوش مصنوعی برای سنجش قدرت واقعی تیم‌ها استفاده می‌کنند؛ مدل‌هایی که گاهی تصویری کاملا متفاوت از جدول رسمی فیفا ارائه می‌دهند. این تحول، نشانه ورود فوتبال به عصری است که در آن داده‌ها، به اندازه گل‌ها اهمیت پیدا کرده‌اند. فوتبال در دهه اخیر بیش از هر زمان دیگری با علم داده پیوند خورده است. اگر در گذشته عملکرد یک تیم با تعداد بردها، گل‌های زده یا جام‌های قهرمانی سنجیده می‌شد، امروز هزاران داده از هر مسابقه جمع‌آوری و تحلیل می‌شود؛ از محل دقیق هر پاس و شوت گرفته تا سرعت بازیکنان، کیفیت پرسینگ، میزان موفقیت در بازپس‌گیری توپ و حتی الگوهای حرکتی بازیکنان بدون توپ. این اطلاعات، تصویری دقیق‌تر از کیفیت واقعی تیم‌ها ارائه می‌کنند؛ تصویری که گاه با نتایج مسابقات تفاوت دارد.
   رنکینگ فیفا؛ معتبر اما نه بی‌نقص
رنکینگ فیفا همچنان تنها نظام رسمی رتبه‌بندی تیم‌های ملی در جهان فوتبال است و نقش مهمی در سیدبندی رقابت‌های بین‌المللی دارد. این رده‌بندی از سال ۲۰۱۸ بر پایه نسخه اصلاح‌شده الگوریتم «اِلو» محاسبه می‌شود؛ الگوریتمی که قدرت نسبی تیم‌ها را پس از هر مسابقه به‌روزرسانی می‌کند. در این سیستم، نتیجه بازی، اهمیت مسابقه، قدرت حریف و انتظار آماری از نتیجه در محاسبه امتیازها اثرگذار است. به همین دلیل، پیروزی مقابل یک تیم قدرتمند در جام جهانی ارزش بسیار بیشتری نسبت به برد برابر تیمی ضعیف در یک دیدار دوستانه دارد. این تغییر نسبت به شیوه قدیمی فیفا، گام مهمی رو به جلو بود، اما همچنان یک پرسش اساسی باقی ماند؛ آیا نتیجه مسابقه، همیشه بهترین معیار برای سنجش کیفیت یک تیم است؟
   آینده رتبه‌بندی فوتبال
کارشناسان معتقدند نسل آینده رتبه‌بندی‌ها، ترکیبی از نتایج مسابقات، شاخص‌های عملکردی، داده‌های فنی، اطلاعات پزشکی، تحلیل ویدئویی و الگوریتم‌های یادگیری ماشین خواهد بود. به بیان دیگر، رتبه هر تیم تنها بر اساس برد و باخت تعیین نمی‌شود، بلکه کیفیت بازی، روند پیشرفت، ثبات عملکرد و حتی شرایط جسمانی بازیکنان نیز در آن نقش خواهد داشت. شاید در آینده نزدیک، فناوری بتواند احتمال موفقیت هر تیم را با دقتی بسیار بیشتر از امروز برآورد کند، اما حتی پیشرفته‌ترین مدل‌های آماری نیز نمی‌توانند روح فوتبال را از بین ببرند؛ همان لحظه‌ای که یک ضربه ایستگاهی، یک تصمیم جسورانه یا درخشش غیرمنتظره یک بازیکن، همه پیش‌بینی‌ها را تغییر می‌دهد. رنکینگ فیفا همچنان معتبرترین مرجع رسمی رتبه‌بندی تیم‌های ملی است و نقش مهمی در ساختار رقابت‌های بین‌المللی دارد، اما فوتبال امروز دیگر تنها با جدول امتیازات تعریف نمی‌شود. علم داده، هوش مصنوعی و مدل‌های آماری پیشرفته، نگاه تازه‌ای به این ورزش بخشیده و نشان داده‌اند که میان «نتیجه» و «کیفیت» همیشه رابطه‌ای مستقیم وجود ندارد.