مسیر تجارت بدون دلاراز همسایگان تا بریکس
تحریم برای ایران فقط محدودیت فروش نفت یا دسترسی به منابع ارزی نیست؛ بخش مهمی از هزینه تحریم، از مسیر دشوار شدن مبادلات مالی و افزایش هزینه تجارت ایجاد می‌شود.
یحیی آل‌اسحاق - وزیر اسبق بازرگانی
در چنین شرایطی، ایران باید از مزیت‌هایی که در اختیار دارد، برای ساختن مسیرهای جایگزین استفاده کند؛ یکی از مهم‌ترین این مزیت‌ها، همسایگی با ۱۵ کشور است.ایران در میان کشورهایی قرار دارد که از ظرفیت کم‌نظیری برای توسعه تجارت منطقه‌ای برخوردارند. بسیاری از همسایگان ایران یا درگیر تحریم‌های غرب هستند یا دست‌کم علاقه‌مندند وابستگی تجارت خود را به نظام مالی و ارزی غرب کاهش دهند. بنابراین توسعه تجارت با ارزهای محلی می‌تواند نقطه اتصال منافع ایران و شرکای منطقه‌ای باشد.البته تجارت با ارزهای محلی به معنای حذف فوری دلار از همه مبادلات نیست. مسأله، ایجاد گزینه‌های بیشتر برای تسویه تجارت است. اگر ایران بتواند با کشورهای همسایه حساب‌های متقابل، اتاق‌های پایاپای، خطوط اعتباری و سازوکارهای تسویه با پول ملی ایجاد کند، بخشی از تجارت خارجی بدون نیاز به عبور از شبکه‌های دلاری انجام خواهد شد. نتیجه چنین روندی، کاهش هزینه مبادله، کاهش ریسک مسدود شدن پرداخت‌ها و در نهایت کاهش بخشی از فشار تحریم است.این سیاست زمانی اثرگذاری بیشتری پیدا می‌کند که از سطح پیمان‌های دوجانبه فراتر برود و به یک شبکه منطقه‌ای تبدیل شود. ایران می‌تواند به جای آن‌که با هر کشور به‌صورت جداگانه و محدود عمل کند، مجموعه‌ای از توافق‌های پولی و بانکی را به یکدیگر متصل کند؛ به‌گونه‌ای که تجارت ایران با روسیه، چین، هند، کشورهای آسیای مرکزی و همسایگان عربی، تا حد امکان از مسیرهای مالی متنوع انجام شود.
در این میان، بریکس یک ظرفیت مهم‌تر در اختیار ایران قرار می‌دهد. حضور ایران در کنار اقتصادهایی مانند چین، روسیه، هند و برزیل می‌تواند زمینه توسعه استفاده از ارزهای ملی، اتصال نظام‌های پرداخت و ایجاد سازوکارهای تسویه غیرغربی را فراهم کند. تجربه روسیه، چین و برزیل نشان داده است که استفاده از ارزهای محلی زمانی معنا پیدا می‌کند که پشت آن زیرساخت بانکی و پرداخت وجود داشته باشد.
بنابراین هدف ایران نباید صرفا امضای چند پیمان پولی باشد؛ باید شبکه‌ای از پیمان‌های پولی، نظام‌های پرداخت، کریدورهای حمل‌ونقل و توافق‌های تجاری شکل بگیرد. مزیت جغرافیایی ایران نیز این روند را تکمیل می‌کند. اگر تجارت منطقه‌ای با ارزهای محلی در کنار کریدورهایی مانند شمال–جنوب قرار گیرد، ایران می‌تواند هم از محل ترانزیت و هم از محل تسویه مالی غیرغربی، نقش پررنگ‌تری در تجارت منطقه‌ای به دست آورد.
در این میان، بریکس یک ظرفیت مهم‌تر در اختیار ایران قرار می‌دهد. حضور ایران در کنار اقتصادهایی مانند چین، روسیه، هند و برزیل می‌تواند زمینه توسعه استفاده از ارزهای ملی، اتصال نظام‌های پرداخت و ایجاد سازوکارهای تسویه غیرغربی را فراهم کند. تجربه روسیه، چین و برزیل نشان داده است که استفاده از ارزهای محلی زمانی معنا پیدا می‌کند که پشت آن زیرساخت بانکی و پرداخت وجود داشته باشد.
بنابراین هدف ایران نباید صرفا امضای چند پیمان پولی باشد؛ باید شبکه‌ای از پیمان‌های پولی، نظام‌های پرداخت، کریدورهای حمل‌ونقل و توافق‌های تجاری شکل بگیرد. مزیت جغرافیایی ایران نیز این روند را تکمیل می‌کند. اگر تجارت منطقه‌ای با ارزهای محلی در کنار کریدورهایی مانند شمال–جنوب قرار گیرد، ایران می‌تواند هم از محل ترانزیت و هم از محل تسویه مالی غیرغربی، نقش پررنگ‌تری در تجارت منطقه‌ای به دست آورد.