بازطراحی گردشگری وقتی هوش مصنوعی باید «همه» را ببیند
گردشگری را نمی‌توان با تعداد گردشگران، میزان اقامت یا درآمد حاصل از سفر تعریف کرد.
دکتر انوشیروان محسنی بندپی - معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی
پشت هر عدد، انسانی قرار دارد که تصمیم گرفته از زندگی روزمره فاصله بگیرد، جایی را ببیند، فرهنگی را لمس کند، خاطره‌ای بسازد و برای مدتی جهان خود را بزرگ‌تر کند. از همین منظر، کیفیت گردشگری را باید در کیفیت تجربه انسان سنجید و این تجربه، زمانی کامل است که برای همه امکان‌پذیر باشد.
امروز در آستانه تحولی ایستاده‌ایم که شاید در چند دهه آینده، چهره گردشگری را بیش از هر تحول دیگری تغییر دهد. هوش مصنوعی در حال ورود به تصمیم‌گیری، بازاریابی، طراحی محصول، مدیریت مقصد، حمل و نقل، اقامت و تجربه گردشگر است. شعار روز جهانی گردشگری در سال ۲۰۲۶ با تاکید بر «دستور کار دیجیتال و هوش مصنوعی برای بازطراحی گردشگری»، از همین ضرورت سخن می‌گوید؛ ضرورت بازاندیشی در شیوه‌ای که گردشگری را می‌شناسیم، برنامه‌ریزی می‌کنیم و توسعه می‌دهیم.
اما در کنار این پرسش که هوش مصنوعی چه چیزی را در گردشگری تغییر خواهد داد، پرسش مهم‌تری وجود دارد: چه کسانی در گردشگری آینده دیده خواهند شد؟ پاسخ به این پرسش، ما را به یکی از مهم‌ترین موضوعات سیاستگذاری گردشگری، یعنی دسترس‌پذیری می‌رساند.
دسترس‌پذیری را نباید به یک رمپ، آسانسور یا سرویس بهداشتی مناسب تقلیل داد. اینها اجزای ضروری یک مقصد دسترس‌پذیرند اما تمام ماجرا نیستند. گردشگری دسترس‌پذیر یعنی فرد بتواند از لحظه‌ای که درباره سفر تصمیم می‌گیرد تا زمانی که به خانه بازمی‌گردد، در تمامی حلقه‌های زنجیره سفر، امکان انتخاب، دریافت اطلاعات، جابه‌جایی، اقامت، بازدید و بهره‌مندی از خدمات را داشته باشد.
سالمندی که نمی‌تواند اطلاعات یک مقصد را به‌راحتی دریافت کند، فرد نابینا یا کم‌بینایی که به اطلاعات مناسب دسترسی ندارد، فرد ناشنوا یا کم‌شنوایی که امکان ارتباط مؤثر با ارائه‌دهنده خدمت را ندارد، یا فرد دارای معلولیت حرکتی که میان هتل و جاذبه گردشگری با مانع مواجه می‌شود، تنها با یک مشکل فردی روبه‌رو نیست. اینجا مسأله، طراحی مقصد و کیفیت نظام گردشگری است. این نگاه، ما را از «درمان فرد» به «اصلاح محیط» هدایت می‌کند؛ از این‌که از انسان بخواهیم خود را با محیط نامناسب تطبیق دهد، به این‌که محیط را برای حضور انسان‌ها متنوع و آماده کنیم و درست در همین نقطه، هوش مصنوعی می‌تواند معنای تازه‌ای پیدا کند.
امروز در آستانه تحولی ایستاده‌ایم که شاید در چند دهه آینده، چهره گردشگری را بیش از هر تحول دیگری تغییر دهد. هوش مصنوعی در حال ورود به تصمیم‌گیری، بازاریابی، طراحی محصول، مدیریت مقصد، حمل و نقل، اقامت و تجربه گردشگر است. شعار روز جهانی گردشگری در سال ۲۰۲۶ با تاکید بر «دستور کار دیجیتال و هوش مصنوعی برای بازطراحی گردشگری»، از همین ضرورت سخن می‌گوید؛ ضرورت بازاندیشی در شیوه‌ای که گردشگری را می‌شناسیم، برنامه‌ریزی می‌کنیم و توسعه می‌دهیم.
اما در کنار این پرسش که هوش مصنوعی چه چیزی را در گردشگری تغییر خواهد داد، پرسش مهم‌تری وجود دارد: چه کسانی در گردشگری آینده دیده خواهند شد؟ پاسخ به این پرسش، ما را به یکی از مهم‌ترین موضوعات سیاستگذاری گردشگری، یعنی دسترس‌پذیری می‌رساند.
دسترس‌پذیری را نباید به یک رمپ، آسانسور یا سرویس بهداشتی مناسب تقلیل داد. اینها اجزای ضروری یک مقصد دسترس‌پذیرند اما تمام ماجرا نیستند. گردشگری دسترس‌پذیر یعنی فرد بتواند از لحظه‌ای که درباره سفر تصمیم می‌گیرد تا زمانی که به خانه بازمی‌گردد، در تمامی حلقه‌های زنجیره سفر، امکان انتخاب، دریافت اطلاعات، جابه‌جایی، اقامت، بازدید و بهره‌مندی از خدمات را داشته باشد.
سالمندی که نمی‌تواند اطلاعات یک مقصد را به‌راحتی دریافت کند، فرد نابینا یا کم‌بینایی که به اطلاعات مناسب دسترسی ندارد، فرد ناشنوا یا کم‌شنوایی که امکان ارتباط مؤثر با ارائه‌دهنده خدمت را ندارد، یا فرد دارای معلولیت حرکتی که میان هتل و جاذبه گردشگری با مانع مواجه می‌شود، تنها با یک مشکل فردی روبه‌رو نیست. اینجا مسأله، طراحی مقصد و کیفیت نظام گردشگری است. این نگاه، ما را از «درمان فرد» به «اصلاح محیط» هدایت می‌کند؛ از این‌که از انسان بخواهیم خود را با محیط نامناسب تطبیق دهد، به این‌که محیط را برای حضور انسان‌ها متنوع و آماده کنیم و درست در همین نقطه، هوش مصنوعی می‌تواند معنای تازه‌ای پیدا کند.