بعثت خیابانی مومنان؛ تبیین قرآنی و تاریخی کارکرد اجتماعات مردمی
گاهی در میان هیاهوی روزمره و در کشاکش حوادث، دو پرسش مقدر در ذهن برخی شکل می‌گیرد که حضور در تجمعات و اجتماعات مردمی چه اثر عینی و ثواب اخروی دارد و آیا اعتکاف در مساجد، حضور در حرم‌ها، نماز و تلاوت قرآن، اولویت و فضیلت بیشتری نسبت به در دست گرفتن پرچم و گام نهادن در صحن خیابان ندارد؟
حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر ناصر رفیعی - استاد حوزه و دانشگاه
پاسخ به این پرسش را باید در منطق وحی و سنت حکمرانی نبوی جست‌وجو کرد. بازخوانی دو واقعه تاریخی از صدر اسلام، عمق راهبردی و پاداش اخروی این دست از کنش‌های جمعی را آشکار می‌سازد. در جریان غزوه تبوک، مسلمانان مسافتی نزدیک به ۷۰۰کیلومتر را با پای پیاده و در شرایطی طاقت‌فرسا پیمودند تا با سپاه روم روبه‌رو شوند. با این حال درگیری نظامی رخ نداد و پس از حدود سه تا چهار ماه مشقت، کاروان بدون نبرد مستقیم به مدینه بازگشت. در این میان، جریان نفاق زبان به طعنه گشود و ادعا کرد این رنج، گرسنگی و تشنگی بیهوده بوده و دستاوردی در پی نداشته است. اما پاسخ خداوند متعال در آیه ۱۲۰سوره مبارکه توبه، معیارهای ارزیابی عمل را دگرگون کرد: «مَا كَانَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ أَنْ يتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ الله وَلَا يرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ لَا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلَا نَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ الله وَلَا يطَئُونَ مَوْطِئًا يغِيظُ الْكُفَّارَ وَلَا ينَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ إِنَّ الله لَا يضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ». این آیه صراحتا بیان می‌دارد که هر رنج، تشنگی و قدمی که موجب خشم و غیظ کفار شود، به‌عنوان عمل صالح ثبت می‌گردد. بنابراین حضور در صحنه و برهم زدن محاسبات اتاق‌های فکر دشمن_ که در سه عرصه نظامی، فرهنگی و اقتصادی در پی ایجاد گسست اجتماعی و سقوط نظام برآمده‌اند_ عین عبادت است چراکه مهم‌ترین مؤلفه بازدارندگی در برابر طرح‌های آنان به‌شمار می‌رود. نمونه دوم، به روزهای محاصره مدینه در جنگ احزاب (خندق) بازمی‌گردد؛ زمانی که لشکری چند هزار نفره شهر را محاصره کرد و همزمان، جریان نفاق و برخی قبایل یهودی داخل شهر قصد داشتند با ایجاد ناامنی، آشوب شهری و ضربه از پشت، زمینه نفوذ مهاجمان را فراهم سازند. رسول گرامی اسلام(ص) در برابر این توطئه داخلی، تدبیری دقیق به‌کار بستند. چنان‌که در منابع تاریخی از جمله سیره حلبی_ و به نقل از آیت‌الله سبحانی در کتاب فروغ ابدیت_ آمده، پیامبر اکرم(ص) حدود ۵۰۰ نفر از اصحاب را در گروه‌های چند صد نفره سازماندهی کردند و دستور دادند در کوچه‌ها و معابر مدینه حرکت کنند و تنها با صدای رسا ندای الله اکبر سر دهند بدون درگیری، خشونت یا نزاع. همین طنین تکبیر و نمایش اقتدار جمعی، نقشه آشوب داخلی را خنثی کرد و آرامش را به جبهه خودی بازگرداند. مشاهدات میدانی در اجتماعات اخیر شهرها و استان‌های مختلف از قزوین و زنجان گرفته تا خراسان جنوبی و بیرجند نشان‌دهنده یکپارچگی، هم‌افزایی و تکرار همان شور و انگیزه روزهای نخست انقلاب اسلامی است. این بیداری و همبستگی همگانی را می‌توان مصداق یک «بعثت دوباره» دانست؛ اراده‌ای جمعی که ضامن دفع خطرات پیچیده از کشور و عبور از تنگناها خواهد بود. در دیداری که اخیرا با یکی از رابطین دفتر مقام معظم رهبری انجام شد، پیامی ویژه از سوی معظم له منتقل گردید: «به فلانی بگویید هر جا در این تجمعات، میان روحانیون، موکب‌داران، هیأت‌داران و اقشار مردم حضور می‌یابند، سلام و خداقوت مرا به آنان ابلاغ کنند.» این ابلاغ سلام و پیام محبت‌آمیز پاسداشتی است از ایستادگی، بصیرت و مجاهدت مومنانی که با حضور مستمر خود، صحنه را حفظ کرده‌اند. گرچه مسیر پیش رو با سختی‌ها و آزمون‌های گوناگون همراه است اما وعده صادق الهی همواره پیش روی ماست: «إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يسْرًا»؛ و بی‌شک پس از این سختی‌ها، گشایش و پیروزی نزدیک خواهد بود.