تهیه‌کننده برنامه شبکه آموزش از نقش امیدبخش روایت‌های واقعی در پیمودن مسیر تحول می‌گوید
مشـق تحول در کلاس تلویزیون
روایت تجربه‌ها در مسیر اجرایی‌شدن سند تحول آموزش‌وپرورش از زبان افراد دخیل در این حوزه، رسالتی است که برنامه «الف تا» از اردیبهشت امسال سراغ آن رفته است.
نوشین مجلسی - روزنامه نگار
این مجموعه با موضوع تجربه‌نگاری معلمان تحول‌خواه با اجرای حامد مهربانی و به تهیه‌کنندگی میلاد پسندیده سه‌شنبه تا پنجشنبه هر هفته ساعت 21 از شبکه آموزش سیما پخش می‌شود. الف تا تلاش دارد در قالب روایت‌های ساده اما پرمغز، تجربیات معلمان و مدیرانی که قدم‌های بزرگ را در راه رسیدن به قله تحول برداشته‌اند و در سراسر کشور چراغ راه این مسیر شده‌اند، مطرح کند و در کنار آن به بحث کارشناسی هم می‌پردازد تا بتواند مخاطبانی را از اقشار مختلف نظیر اولیای مدرسه، اولیای دانش‌آموزان، مسئولان، دانش‌آموزان و ... پای برنامه بنشاند. در ادامه با محمد پسندیده، تهیه‌کننده الف تا گفت‌وگو کردیم و از او درباره ساخت این برنامه متفاوت در حوزه تعلیم و تربیت پرسیدیم.
رسالتی که برنامه الف تا دنبال می‌کند مبتنی بر معرفی تلاش‌هایی در مسیر اجرای سند تحول آموزش‌وپروش است. برای به‌تصویرکشیدن این مضمون چطور به ساختار گفت‌وگو رسیدید؟
بعد از نوشته‌شدن سند تحول آموزش‌وپرورش و تاکید رهبر شهید برای انجام این سند و اجرایی‌شدن آن در مدارس، گروه برنامه تلویزیونی الف تا لازم دید سند تحول آموزش‌وپرورش را همان‌گونه که ابلاغ و به مدیران و مدارس داده شده است، به نمایش بگذارد و نشان دهد قابلیت اجرایی دارد. به این ترتیب ایده برنامه الف تا شکل‌گرفت. هدف برنامه، معرفی معلمان و مدیرانی است که سند تحول آموزش‌وپرورش را در مدارس به اجرا درآورده‌اند. همچنین، تشریح شیوه‌های اجرایی و راهکارهای غلبه بر موانع و چالش‌ها می‌تواند تجربه‌ای کاربردی در اختیار دیگر معلمان و مدیران قرار دهد تا از آن برای پیاده‌سازی این سند در مدارس خود بهره بگیرند.
این برنامه چقدر می‌تواند مخاطبان غیرمتخصص مثل والدین و دانش‌آموزان را هم با خود همراه کند؟
برنامه‌های صداوسیما، مخاطبان لایه اول، لایه دوم و هدف اصلی دارد. مخاطبان اصلی برنامه، مدیران و معلمان مدارس هستند؛ بااین‌حال، جلب توجه عموم مردم نیز از اهداف آن است. بخش بزرگی از جمعیت کشور به‌واسطه فرزندان دانش‌آموزشان یا اشتغال در مدارس، با محیط آموزشی ارتباط دارند. افزون‌براین، فعالیت مدارس بر زندگی ساکنان محله‌های اطراف نیز اثر می‌گذارد و این گروه را هم در شمار مخاطبان بالقوه برنامه قرار می‌دهد. از این رو، والدین دانش‌آموزان و حتی کسانی که در همسایگی مدارس زندگی می‌کنند، می‌توانند از مخاطبان برنامه باشند.
در یک لایه دیگر هم مسئولان جزو مخاطبین هستند. اما برای تحت تاثیر قرار دادن سایر گروه‌های هدف در لایه دوم و سوم نقشه‌راه به این شرح است: اگر بتوانیم الگوهای مدارس را در شبکه آموزش سیما به‌درستی معرفی کنیم و فعالیت‌های‌شان را به تصویر بکشیم، قطعا مطالباتی میان اولیا و دانش‌آموزان شکل می‌گیرد که موجب شود مطالبه‌گری کنند. ما به این جنس فعالیت‌ها در مدارس نیازمند هستیم؛ فعالیت‌هایی از جنس مهارت‌افزایی، بصیرت‌افزایی و آماده‌سازی دانش‌آموزان برای نقش‌آفرینی مثبت در جامعه. با این برنامه به معلمان، مدیران، اولیا و دانش‌آموزان نشان می‌دهیم می‌شود از ظرفیت‌های موجود نظیر اولیا، دانش‌آموزان، مسجد، محله و همچنین ظرفیت‌های سخت‌افزاری مثل کلاس‌ها، حیاط مدرسه و ... به نحو احسن استفاده کرد.
با وجود طیف وسیعی از مخاطبان هدف، پیش‌تولید و پژوهش برنامه چقدر زمان برد؟
پیش‌تولید برنامه نزدیک به سه ماه زمان برد که در این مدت بانک اطلاعاتی خوبی از معلمان توانمند و تحول‌خواه کشور ایجاد شد. از بین آنان افراد مختلف بسته به اولویت فعالیت و کاری‌ای که انجام دادند، انتخاب شدند و بعد از نهایی‌شدن این سوژه‌ها تولید برنامه آغاز شد.
به لحاظ ظرفیت محتوایی تا چه زمانی می‌توان برنامه را ادامه داد و روایت‌های متفاوتی را به تصویر کشید؟
در سراسر کشور، سوژه‌های متنوعی برای این برنامه وجود دارد و در هر قسمت، با حضور مهمانی تازه می‌توان به تجربه‌ها و ایده‌های جدیدی دست یافت. از این‌رو، برنامه ظرفیت ادامه‌یافتن دارد؛ زیرا تنوع سوژه‌ها و روایت‌ها و امکان پرداختن به لایه‌ها و ساحت‌های مختلف آموزش در مدارس، زمینه لازم را برای تولید قسمت‌های بیشتر فراهم می‌کند.
این برنامه می‌تواند از نگاه دانش‌آموزان هم به سند چشم‌انداز آموزش‌وپرورش بپردازد؛ حتی از نگاه اولیا، مساجد، محله و تاثیرگذاری اجتماعی مدرسه و مسائل مختلف قابلیت ارائه و محتوا دارد. ما در این برنامه تمام تلاش‌مان این بود که بتوانیم قدمی در جهت رسانه‌ای‌کردن مدارس مختلف در صداوسیما داشته باشیم. توانستیم تا حد امکان سوژه‌های متفاوت از استان‌های مختلف را نظیر مازندران، تهران، قم، ایلام، همدان، قزوین، آذربایجان‌شرقی، گلستان، خراسان‌رضوی، خراسان‌جنوبی، کرمان و بوشهر به برنامه بیاوریم. سعی کردیم تنوع سوژه‌ای از استانها داشته باشیم و به این واسطه قابلیت‌های بوم‌های مختلف را نشان دهیم و در کنارش شرایط متفاوت استانها و تفاوت سطحی که وجود دارد را بیان کنیم.
در سراسر کشور، حتی در کم‌امکانات‌ترین مناطق و روستاها هم اتفاقات مهمی افتاده است. ما مدارسی داشتیم که تعداد دانش‌آموزاش آن به اندازه انگشتان دست‌ها نمی‌شد. همچنین سوژه‌هایی از جنس مدارس استثنایی یا نیازهای ویژه هم در برنامه مطرح کردیم. به نظرم در قدم اول با توجه به کمبود زمان، کمبود امکانات و تمام چالش‌هایی که داشتیم، محکم و درست حرکت کردیم و امیدوارم در قدم‌های بعد، این برنامه به پختگی بیشتری برسد تا بتواند قابلیت تاثیرگذاری و جریان‌سازی را در فضای آموزش‌وپرورش داشته باشد.
انتخاب مهمانان برنامه بر چه اساس است؟
یکی از اولویت‌های اصلی گروه محتوایی برنامه، انتخاب مهمانان متنوع از میان معلمان و مدیرانی بود که بر پایه سند تحول آموزش‌وپرورش، فعالیت‌های تحول‌خواهانه‌ای در مدارس انجام داده‌اند.
شمار زیادی از مدیران و معلمان کمتر شناخته‌شده‌اند و تاکنون تصویر چندانی از آنها در برنامه‌های صداوسیما به نمایش درنیامده است. مایه افتخار ماست که برای معرفی این قشر، کوشیدیم معلمان و مدیران کمترشناخته‌شده‌ای را از استان‌های مختلف کشور به مخاطبان معرفی کنیم. همچنین تنوع را در مقاطع مختلف تحصیلی در بخش نظری، هنرستان و کار و دانش رعایت کردیم. تنوع در حوزه مدارس شهری، روستایی، عشایری، شبانه‌روزی، سمپاد و نیازهای ویژه هم داشتیم.
بخشی هم برای معرفی و خوانش کتاب دارید. این کتاب‌ها بر چه پایه‌ای گزینش می‌شوند؟
یکی از نکات حائز اهمیت برای ما بحث ادبیات‌سازی در حوزه تحول در آموزش‌وپرورش و تعلیم و تربیت دانش‌آموزان است. این مهم امکان ندارد مگر این‌که بتوانیم از آثار بزرگانی که در حوزه ادبیات تعلیم و تربیت حضور دارند، استفاده کنیم. برای همین سراغ افرادی رفتیم که در این حوزه آثار روان‌شناسی، تجربه‌نگاری و ... دارند. برای مثال، کتاب «برپا» دربرگیرنده روایت‌های یکی از همین معلمان است که در دهه ۶۰، اقدامات تحول‌خواهانه‌ای را در مدرسه به اجرا گذاشت.
همچنین از سخنان رهبر شهید در این حوزه و بزرگوارانی مثل شهید باهنر، شهید بهشتی، آقای صفایی‌حائری و ... نیز بهره‌مند شدیم. برخی کتاب‌ها نیز اگرچه مستقیما به حوزه تعلیم‌وتربیت نمی‌پردازند، تجربه‌هایی از پیشرفت‌های کشور را ثبت کرده‌اند و از این منظر، می‌توانند بر دانش‌آموزان و فضای آموزش‌وپرورش تأثیر مثبتی بگذارند. درست است که شرایط بسیاری از مدارس از نظر امکانات مالی قابل دفاع نیست، ولی در همین شرایط سخت، اتفاقات بزرگی حاصل شده است که باید نشان داده شود.
نقش رسانه ملی را در معرفی توانمندی‌ها و دستاوردهای حوزه آموزش‌وپرورش و در کنار آن، بازتاب کمبودها و چالش‌های موجود، تا چه اندازه مؤثر می‌دانید؟
رسانه‌ملی همان‌طور که از نامش پیداست باید به مسائل ملت توجه کند. یکی از این حوزه‌های خاص آموزش‌وپرورش است. باید در حوزه تعلیم‌وتربیت، مسیر درست را به مخاطبان نشان دهیم. تحقق این هدف به تلاش و سرمایه‌گذاری زیادی نیاز دارد؛ چراکه در سال‌های گذشته، آن‌طور که شایسته این حوزه بوده، برای آن وقت و هزینه صرف نکرده‌ایم.
رسالتی که برنامه الف تا دنبال می‌کند مبتنی بر معرفی تلاش‌هایی در مسیر اجرای سند تحول آموزش‌وپروش است. برای به‌تصویرکشیدن این مضمون چطور به ساختار گفت‌وگو رسیدید؟
بعد از نوشته‌شدن سند تحول آموزش‌وپرورش و تاکید رهبر شهید برای انجام این سند و اجرایی‌شدن آن در مدارس، گروه برنامه تلویزیونی الف تا لازم دید سند تحول آموزش‌وپرورش را همان‌گونه که ابلاغ و به مدیران و مدارس داده شده است، به نمایش بگذارد و نشان دهد قابلیت اجرایی دارد. به این ترتیب ایده برنامه الف تا شکل‌گرفت. هدف برنامه، معرفی معلمان و مدیرانی است که سند تحول آموزش‌وپرورش را در مدارس به اجرا درآورده‌اند. همچنین، تشریح شیوه‌های اجرایی و راهکارهای غلبه بر موانع و چالش‌ها می‌تواند تجربه‌ای کاربردی در اختیار دیگر معلمان و مدیران قرار دهد تا از آن برای پیاده‌سازی این سند در مدارس خود بهره بگیرند.
این برنامه چقدر می‌تواند مخاطبان غیرمتخصص مثل والدین و دانش‌آموزان را هم با خود همراه کند؟
برنامه‌های صداوسیما، مخاطبان لایه اول، لایه دوم و هدف اصلی دارد. مخاطبان اصلی برنامه، مدیران و معلمان مدارس هستند؛ بااین‌حال، جلب توجه عموم مردم نیز از اهداف آن است. بخش بزرگی از جمعیت کشور به‌واسطه فرزندان دانش‌آموزشان یا اشتغال در مدارس، با محیط آموزشی ارتباط دارند. افزون‌براین، فعالیت مدارس بر زندگی ساکنان محله‌های اطراف نیز اثر می‌گذارد و این گروه را هم در شمار مخاطبان بالقوه برنامه قرار می‌دهد. از این رو، والدین دانش‌آموزان و حتی کسانی که در همسایگی مدارس زندگی می‌کنند، می‌توانند از مخاطبان برنامه باشند.
در یک لایه دیگر هم مسئولان جزو مخاطبین هستند. اما برای تحت تاثیر قرار دادن سایر گروه‌های هدف در لایه دوم و سوم نقشه‌راه به این شرح است: اگر بتوانیم الگوهای مدارس را در شبکه آموزش سیما به‌درستی معرفی کنیم و فعالیت‌های‌شان را به تصویر بکشیم، قطعا مطالباتی میان اولیا و دانش‌آموزان شکل می‌گیرد که موجب شود مطالبه‌گری کنند. ما به این جنس فعالیت‌ها در مدارس نیازمند هستیم؛ فعالیت‌هایی از جنس مهارت‌افزایی، بصیرت‌افزایی و آماده‌سازی دانش‌آموزان برای نقش‌آفرینی مثبت در جامعه. با این برنامه به معلمان، مدیران، اولیا و دانش‌آموزان نشان می‌دهیم می‌شود از ظرفیت‌های موجود نظیر اولیا، دانش‌آموزان، مسجد، محله و همچنین ظرفیت‌های سخت‌افزاری مثل کلاس‌ها، حیاط مدرسه و ... به نحو احسن استفاده کرد.
با وجود طیف وسیعی از مخاطبان هدف، پیش‌تولید و پژوهش برنامه چقدر زمان برد؟
پیش‌تولید برنامه نزدیک به سه ماه زمان برد که در این مدت بانک اطلاعاتی خوبی از معلمان توانمند و تحول‌خواه کشور ایجاد شد. از بین آنان افراد مختلف بسته به اولویت فعالیت و کاری‌ای که انجام دادند، انتخاب شدند و بعد از نهایی‌شدن این سوژه‌ها تولید برنامه آغاز شد.
به لحاظ ظرفیت محتوایی تا چه زمانی می‌توان برنامه را ادامه داد و روایت‌های متفاوتی را به تصویر کشید؟
در سراسر کشور، سوژه‌های متنوعی برای این برنامه وجود دارد و در هر قسمت، با حضور مهمانی تازه می‌توان به تجربه‌ها و ایده‌های جدیدی دست یافت. از این‌رو، برنامه ظرفیت ادامه‌یافتن دارد؛ زیرا تنوع سوژه‌ها و روایت‌ها و امکان پرداختن به لایه‌ها و ساحت‌های مختلف آموزش در مدارس، زمینه لازم را برای تولید قسمت‌های بیشتر فراهم می‌کند.
این برنامه می‌تواند از نگاه دانش‌آموزان هم به سند چشم‌انداز آموزش‌وپرورش بپردازد؛ حتی از نگاه اولیا، مساجد، محله و تاثیرگذاری اجتماعی مدرسه و مسائل مختلف قابلیت ارائه و محتوا دارد. ما در این برنامه تمام تلاش‌مان این بود که بتوانیم قدمی در جهت رسانه‌ای‌کردن مدارس مختلف در صداوسیما داشته باشیم. توانستیم تا حد امکان سوژه‌های متفاوت از استان‌های مختلف را نظیر مازندران، تهران، قم، ایلام، همدان، قزوین، آذربایجان‌شرقی، گلستان، خراسان‌رضوی، خراسان‌جنوبی، کرمان و بوشهر به برنامه بیاوریم. سعی کردیم تنوع سوژه‌ای از استانها داشته باشیم و به این واسطه قابلیت‌های بوم‌های مختلف را نشان دهیم و در کنارش شرایط متفاوت استانها و تفاوت سطحی که وجود دارد را بیان کنیم.
در سراسر کشور، حتی در کم‌امکانات‌ترین مناطق و روستاها هم اتفاقات مهمی افتاده است. ما مدارسی داشتیم که تعداد دانش‌آموزاش آن به اندازه انگشتان دست‌ها نمی‌شد. همچنین سوژه‌هایی از جنس مدارس استثنایی یا نیازهای ویژه هم در برنامه مطرح کردیم. به نظرم در قدم اول با توجه به کمبود زمان، کمبود امکانات و تمام چالش‌هایی که داشتیم، محکم و درست حرکت کردیم و امیدوارم در قدم‌های بعد، این برنامه به پختگی بیشتری برسد تا بتواند قابلیت تاثیرگذاری و جریان‌سازی را در فضای آموزش‌وپرورش داشته باشد.
انتخاب مهمانان برنامه بر چه اساس است؟
یکی از اولویت‌های اصلی گروه محتوایی برنامه، انتخاب مهمانان متنوع از میان معلمان و مدیرانی بود که بر پایه سند تحول آموزش‌وپرورش، فعالیت‌های تحول‌خواهانه‌ای در مدارس انجام داده‌اند.
شمار زیادی از مدیران و معلمان کمتر شناخته‌شده‌اند و تاکنون تصویر چندانی از آنها در برنامه‌های صداوسیما به نمایش درنیامده است. مایه افتخار ماست که برای معرفی این قشر، کوشیدیم معلمان و مدیران کمترشناخته‌شده‌ای را از استان‌های مختلف کشور به مخاطبان معرفی کنیم. همچنین تنوع را در مقاطع مختلف تحصیلی در بخش نظری، هنرستان و کار و دانش رعایت کردیم. تنوع در حوزه مدارس شهری، روستایی، عشایری، شبانه‌روزی، سمپاد و نیازهای ویژه هم داشتیم.
بخشی هم برای معرفی و خوانش کتاب دارید. این کتاب‌ها بر چه پایه‌ای گزینش می‌شوند؟
یکی از نکات حائز اهمیت برای ما بحث ادبیات‌سازی در حوزه تحول در آموزش‌وپرورش و تعلیم و تربیت دانش‌آموزان است. این مهم امکان ندارد مگر این‌که بتوانیم از آثار بزرگانی که در حوزه ادبیات تعلیم و تربیت حضور دارند، استفاده کنیم. برای همین سراغ افرادی رفتیم که در این حوزه آثار روان‌شناسی، تجربه‌نگاری و ... دارند. برای مثال، کتاب «برپا» دربرگیرنده روایت‌های یکی از همین معلمان است که در دهه ۶۰، اقدامات تحول‌خواهانه‌ای را در مدرسه به اجرا گذاشت.
همچنین از سخنان رهبر شهید در این حوزه و بزرگوارانی مثل شهید باهنر، شهید بهشتی، آقای صفایی‌حائری و ... نیز بهره‌مند شدیم. برخی کتاب‌ها نیز اگرچه مستقیما به حوزه تعلیم‌وتربیت نمی‌پردازند، تجربه‌هایی از پیشرفت‌های کشور را ثبت کرده‌اند و از این منظر، می‌توانند بر دانش‌آموزان و فضای آموزش‌وپرورش تأثیر مثبتی بگذارند. درست است که شرایط بسیاری از مدارس از نظر امکانات مالی قابل دفاع نیست، ولی در همین شرایط سخت، اتفاقات بزرگی حاصل شده است که باید نشان داده شود.
نقش رسانه ملی را در معرفی توانمندی‌ها و دستاوردهای حوزه آموزش‌وپرورش و در کنار آن، بازتاب کمبودها و چالش‌های موجود، تا چه اندازه مؤثر می‌دانید؟
رسانه‌ملی همان‌طور که از نامش پیداست باید به مسائل ملت توجه کند. یکی از این حوزه‌های خاص آموزش‌وپرورش است. باید در حوزه تعلیم‌وتربیت، مسیر درست را به مخاطبان نشان دهیم. تحقق این هدف به تلاش و سرمایه‌گذاری زیادی نیاز دارد؛ چراکه در سال‌های گذشته، آن‌طور که شایسته این حوزه بوده، برای آن وقت و هزینه صرف نکرده‌ایم.