چرا انسان‌ها هنگام راه رفتن بی‌اختیار به چپ منحرف می‌شوند؟
به چپ، چپ
پژوهش‌ها نشان می‌دهد انسان‌ها هنگام راه رفتن در فضاهای باز و بدون مسیر مشخص، ممکن است به‌تدریج از خط مستقیم منحرف شوند و مسیرهای دایره‌ای بسازند. نکته عجیب این است که این انحراف در بسیاری از افراد به سمت چپ رخ می‌دهد؛ رفتاری که با وجود بررسی‌های متعدد، هنوز توضیح قطعی ندارد.
سرنخ این پدیده سال ۲۰۲۰ و همزمان با همه‌گیری کرونا به دست آمد. پژوهشگران در آن زمان، حرکت افراد را در فضاهای بسته و هنگام رعایت فاصله اجتماعی بررسی می‌کردند. تحلیل ویدئوهای آزمایش، نشان داد شرکت‌کنندگان اغلب مسیرهایی حلقه‌ای و خلاف جهت عقربه‌های ساعت طی می‌کنند؛ گویی بدون آن‌که متوجه باشند، به سمت چپ منحرف می‌شوند.
آیا محیط و دیوارها مقصرند؟
در ابتدا، پژوهشگران احتمال دادند دیوارها و ساختار محیط در شکل‌گیری این الگو نقش داشته باشند. برخی مطالعات پیشین نیز حاکی از آن بود که راست‌دست‌ها ممکن است بیشتر به چپ و چپ‌دست‌ها بیشتر به راست بچرخند.
با این حال، آزمایش‌های بعدی این توضیح را تأیید نکرد. حتی گروه‌هایی که تمایل اولیه آنها به چرخش به سمت راست بود، در نهایت گرایش به حرکت خلاف جهت عقربه‌های ساعت نشان دادند. پژوهشگران برای بررسی دقیق‌تر، آزمایش را به فضای باز منتقل کردند. بیش از ۱۰۰ نوجوان در زمینی روباز به مساحت حدود 3000 مترمربع، بدون دیوار و مسیر مشخص، حرکت کردند. نتیجه نشان داد تمایل به چرخش به سمت چپ نه‌تنها از بین نمی‌رود بلکه می‌تواند قوی‌تر هم شود.
فرهنگ هم پاسخ روشنی ندارد
فرضیه بعدی این بود که عادت‌های اجتماعی و فرهنگی، جهت حرکت انسان‌ها را تعیین می‌کنند. برای مثال، در بسیاری از کشورهای اروپایی افراد هنگام مواجهه با یکدیگر به سمت راست کنار می‌روند؛ در حالی که این عادت در ژاپن معمولا جهت مخالفی دارد. اما آزمایش‌های انجام‌شده در ژاپن نیز این فرضیه را زیر سؤال برد. شرکت‌کنندگان ژاپنی هم عمدتا مسیرهایی خلاف جهت عقربه‌های ساعت طی کردند. حتی کودکان پیش‌دبستانی، که هنوز بسیاری از عادت‌های حرکتی بزرگسالان را نیاموخته‌اند، همین گرایش را نشان دادند. راز شاید در بدن انسان باشددر مرحله بعد، بیش از ۲۰۰ نفر به‌صورت انفرادی در فضایی خالی حرکت کردند؛ بدون حضور دیگران، دیوارهای هدایت‌کننده یا نشانه‌های مشخص مسیر. با وجود حذف این عوامل، بیشتر افراد همچنان به سمت چپ منحرف شدند. پژوهشگران ارتباط مشخصی میان این رفتار و راست‌دست یا چپ‌دست بودن، پای غالب، چشم غالب یا جنسیت پیدا نکردند. یکی از فرضیه‌ها به تفاوت‌های ظریف در عملکرد سیستم تعادل گوش داخلی مربوط می‌شود؛ تفاوت‌هایی که ممکن است بر درک‌فرد از حرکت مستقیم اثر بگذارند.
با این حال، این توضیح هنوز قطعی نیست.
یک انحراف کوچک با کاربردهای مهم
شناخت الگوی حرکت انسان‌ها می‌تواند در طراحی فرودگاه‌ها، ایستگاه‌های قطار، موزه‌ها و دیگر فضاهای پرتردد اهمیت داشته باشد؛ زیرا پیش‌بینی مسیر حرکت افراد به مدیریت بهتر جمعیت کمک می‌کند. نمونه‌هایی از حرکت چرخشی در موجودات دیگر، از‌جمله ماهی‌های گروهی و مورچه‌های ارتشی، نیز مشاهده شده است. این شباهت‌ها پرسش‌های تازه‌ای درباره سازوکارهای زیستی هدایت حرکت ایجاد می‌کنند. در نهایت، یافته‌ها نشان می‌دهد انحراف از مسیر مستقیم لزوما نتیجه بی‌دقتی یا عادت‌های اجتماعی نیست.
با این حال، علت دقیق تمایل بسیاری از انسان‌ها به چرخش به سمت چپ همچنان ناشناخته است و برای رسیدن به پاسخی قطعی، به پژوهش‌های بیشتری نیاز داریم.
آیا محیط و دیوارها مقصرند؟
در ابتدا، پژوهشگران احتمال دادند دیوارها و ساختار محیط در شکل‌گیری این الگو نقش داشته باشند. برخی مطالعات پیشین نیز حاکی از آن بود که راست‌دست‌ها ممکن است بیشتر به چپ و چپ‌دست‌ها بیشتر به راست بچرخند.
با این حال، آزمایش‌های بعدی این توضیح را تأیید نکرد. حتی گروه‌هایی که تمایل اولیه آنها به چرخش به سمت راست بود، در نهایت گرایش به حرکت خلاف جهت عقربه‌های ساعت نشان دادند. پژوهشگران برای بررسی دقیق‌تر، آزمایش را به فضای باز منتقل کردند. بیش از ۱۰۰ نوجوان در زمینی روباز به مساحت حدود 3000 مترمربع، بدون دیوار و مسیر مشخص، حرکت کردند. نتیجه نشان داد تمایل به چرخش به سمت چپ نه‌تنها از بین نمی‌رود بلکه می‌تواند قوی‌تر هم شود.
فرهنگ هم پاسخ روشنی ندارد
فرضیه بعدی این بود که عادت‌های اجتماعی و فرهنگی، جهت حرکت انسان‌ها را تعیین می‌کنند. برای مثال، در بسیاری از کشورهای اروپایی افراد هنگام مواجهه با یکدیگر به سمت راست کنار می‌روند؛ در حالی که این عادت در ژاپن معمولا جهت مخالفی دارد. اما آزمایش‌های انجام‌شده در ژاپن نیز این فرضیه را زیر سؤال برد. شرکت‌کنندگان ژاپنی هم عمدتا مسیرهایی خلاف جهت عقربه‌های ساعت طی کردند. حتی کودکان پیش‌دبستانی، که هنوز بسیاری از عادت‌های حرکتی بزرگسالان را نیاموخته‌اند، همین گرایش را نشان دادند. راز شاید در بدن انسان باشددر مرحله بعد، بیش از ۲۰۰ نفر به‌صورت انفرادی در فضایی خالی حرکت کردند؛ بدون حضور دیگران، دیوارهای هدایت‌کننده یا نشانه‌های مشخص مسیر. با وجود حذف این عوامل، بیشتر افراد همچنان به سمت چپ منحرف شدند. پژوهشگران ارتباط مشخصی میان این رفتار و راست‌دست یا چپ‌دست بودن، پای غالب، چشم غالب یا جنسیت پیدا نکردند. یکی از فرضیه‌ها به تفاوت‌های ظریف در عملکرد سیستم تعادل گوش داخلی مربوط می‌شود؛ تفاوت‌هایی که ممکن است بر درک‌فرد از حرکت مستقیم اثر بگذارند.
با این حال، این توضیح هنوز قطعی نیست.
یک انحراف کوچک با کاربردهای مهم
شناخت الگوی حرکت انسان‌ها می‌تواند در طراحی فرودگاه‌ها، ایستگاه‌های قطار، موزه‌ها و دیگر فضاهای پرتردد اهمیت داشته باشد؛ زیرا پیش‌بینی مسیر حرکت افراد به مدیریت بهتر جمعیت کمک می‌کند. نمونه‌هایی از حرکت چرخشی در موجودات دیگر، از‌جمله ماهی‌های گروهی و مورچه‌های ارتشی، نیز مشاهده شده است. این شباهت‌ها پرسش‌های تازه‌ای درباره سازوکارهای زیستی هدایت حرکت ایجاد می‌کنند. در نهایت، یافته‌ها نشان می‌دهد انحراف از مسیر مستقیم لزوما نتیجه بی‌دقتی یا عادت‌های اجتماعی نیست.
با این حال، علت دقیق تمایل بسیاری از انسان‌ها به چرخش به سمت چپ همچنان ناشناخته است و برای رسیدن به پاسخی قطعی، به پژوهش‌های بیشتری نیاز داریم.