حقوق بشر؛ حقی روی کاغذ ظلمی در میدان!
در دنیایی که مدعی پایبندی به اصول حقوق بشر است، شاهد شکافی عمیق میان شعار‌ها و واقعیت‌های میدانی هستیم که این آرمان جهانی را با بحرانی جدی مواجه کرده. پرسش اصلی این است که آیا حقوق بشر امروز حقیقتی محقق شده یا صرفا شعاری توخالی‌است؟
دکتر اصغر مشبکی - عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس
پاسخ به این پرسش نه در تایید مطلق موفقیت‌هاست و نه در نفی کامل تلاش‌ها. اگر از منظر حقوقی و اسناد بین‌المللی به موضوع بنگریم، بی‌شک دستاورد‌هایی حاصل شده است. وجود اسنادی همچون اعلامیه جهانی حقوق بشر ۱۹۴۸، میثاق‌های حقوق مدنی و سیاسی، کنوانسیون‌های منع شکنجه، حقوق کودک و رفع تبعیض، همگی دولت‌ها را وادار کرده‌اند در ظاهر هم که شده، پایبندی مشخصی به این اصول نشان دهند و این امر تا حد زیادی بر قوانین داخلی، نظام‌های قضایی و سیاست‌گذاری‌های عمومی کشور‌ها اثرگذار بوده است.
بنابراین نمی‌توان ادعا کرد که حقوق بشر تنها یک‌شعار بوده است. با این حال، وقتی از جنبه‌های اخلاقی و اجتماعی به موضوع می‌نگریم، حقوق بشر به‌عنوان زبانی مشترک برای دفاع از کرامت انسانی، مبارزه با تبعیض، حمایت از حقوق زنان و کودکان و آزادی زندانیان سیاسی عمل می‌کند اما در اینجا با حقیقتی تلخ رو‌به‌رو هستیم و فاصله‌ای عمیق میان حق روی کاغذ و حق در زندگی واقعی وجود دارد.
واقعیت این است که دولت‌ها تنها زمانی به حقوق‌بشر تن می‌دهند که با منافع سیاسی و اقتصادی‌شان در تعارض نباشد و همین رویکرد باعث شده برخی آن را مفهومی گزینشی یا ابزاری در دست قدرت‌ها بدانند. بحران فعلی حقوق بشر دقیقا ناشی از همین سیاسی‌کاری‌ها و استاندارد‌های دوگانه قدرت‌های بزرگ است. آنها نقض حقوق بشر در کشور‌های رقیب را به‌شدت محکوم می‌کنند اما در برابر جنایات هم‌پیمانان خود سکوت پیشه می‌کنند و همین رفتار، اعتماد عمومی جهانی را به کلی از بین برده است. افزون بر این، ضعف در ضمانت اجرا و غلبه منافع اقتصادی و ژئوپلیتیک و... باعث می‌شود در بزنگاه‌های تاریخی، حفظ اتحاد‌ها بر دفاع از جان انسان‌ها مقدم شمرده شود و دولت‌ها در حالی که در بیانیه‌های خود شعار حقوق بشر سر می‌دهند، روابط نظامی و اقتصادی خود را با ناقضان حقوق بشر حفظ کنند. در کنار اینها جنگ، اشغال، تروریسم و سیاست‌های مقابله با آن بهانه‌هایی شده‌اند تا دولت‌های مستکبر با توسل به مفهوم امنیت ملی، بازداشت‌های بدون محاکمه، نظارت‌های گسترده و استفاده بیش از حد از زور را توجیه کنند.
بنابراین نمی‌توان ادعا کرد که حقوق بشر تنها یک‌شعار بوده است. با این حال، وقتی از جنبه‌های اخلاقی و اجتماعی به موضوع می‌نگریم، حقوق بشر به‌عنوان زبانی مشترک برای دفاع از کرامت انسانی، مبارزه با تبعیض، حمایت از حقوق زنان و کودکان و آزادی زندانیان سیاسی عمل می‌کند اما در اینجا با حقیقتی تلخ رو‌به‌رو هستیم و فاصله‌ای عمیق میان حق روی کاغذ و حق در زندگی واقعی وجود دارد.
واقعیت این است که دولت‌ها تنها زمانی به حقوق‌بشر تن می‌دهند که با منافع سیاسی و اقتصادی‌شان در تعارض نباشد و همین رویکرد باعث شده برخی آن را مفهومی گزینشی یا ابزاری در دست قدرت‌ها بدانند. بحران فعلی حقوق بشر دقیقا ناشی از همین سیاسی‌کاری‌ها و استاندارد‌های دوگانه قدرت‌های بزرگ است. آنها نقض حقوق بشر در کشور‌های رقیب را به‌شدت محکوم می‌کنند اما در برابر جنایات هم‌پیمانان خود سکوت پیشه می‌کنند و همین رفتار، اعتماد عمومی جهانی را به کلی از بین برده است. افزون بر این، ضعف در ضمانت اجرا و غلبه منافع اقتصادی و ژئوپلیتیک و... باعث می‌شود در بزنگاه‌های تاریخی، حفظ اتحاد‌ها بر دفاع از جان انسان‌ها مقدم شمرده شود و دولت‌ها در حالی که در بیانیه‌های خود شعار حقوق بشر سر می‌دهند، روابط نظامی و اقتصادی خود را با ناقضان حقوق بشر حفظ کنند. در کنار اینها جنگ، اشغال، تروریسم و سیاست‌های مقابله با آن بهانه‌هایی شده‌اند تا دولت‌های مستکبر با توسل به مفهوم امنیت ملی، بازداشت‌های بدون محاکمه، نظارت‌های گسترده و استفاده بیش از حد از زور را توجیه کنند.