«جام‌جم» آخرین پیش‌بینی‌ها از وضعیت بارش کشور و پیامد‌های ال‌نینو را بررسی می‌کند
پاییز پر بارش‌چه شد؟
پیش‌بینی‌های هواشناسی در ماه‌های گذشته از احتمال افزایش بارش‌ها در پاییز امسال و تأثیر پدیده ال‌نینو حکایت داشت؛ پدیده‌ای اقلیمی که همواره با پرسش‌هایی درباره تغییر الگوی بارش‌ها همراه است. امسال نیز انتشار پیش‌بینی‌هایی درباره احتمال بارش‌های بیش از نرمال، نگرانی‌هایی را درباره وقوع سیلاب‌های گسترده در کشور ایجاد کرد. بااین‌حال، بررسی آمار بارش‌های مهرماه نشان می‌دهد شرایط ثبت‌شده در اغلب مناطق کشور در محدوده نرمال بوده و تنها در برخی استان‌ها بارش‌هایی بیش از میانگین بلندمدت به ثبت رسیده است.
هانا چراغی | جام‌جم آنلاین
در هفته‌های گذشته، وقوع سیلاب در استان‌هایی مانند آذربایجان‌غربی و گلستان و همچنین گزارش سیلاب در کشور همسایه، ترکیه، بار دیگر اهمیت آمادگی در برابر مخاطرات جوی را یادآوری کرد. حالا سؤال اینجاست، آیا افزایش بارش‌ها در پاییز به معنای تداوم بارندگی‌های شدید تا پایان زمستان است؟ آیا ال‌نینو می‌تواند به‌تنهایی نشانه‌ای از وقوع سیلاب در مناطق مختلف کشور باشد؟ پاسخ این پرسش‌ها را باید در پیش‌بینی‌های رسمی هواشناسی و تفاوت میان بارش‌های فصلی و مخاطرات کوتاه‌مدت جست‌و‌جو کرد. پیش‌بینی‌های فعلی هواشناسی نشان می‌دهد بارش‌های آبان‌ماه در بخش‌هایی از کشور، به‌ویژه نیمه غربی، می‌تواند در محدوده نرمال یا بیش از آن باشد؛ اما برای آذرماه و زمستان، بارش بیش از نرمال در مقیاس کشور پیش‌بینی نشده است. این موضوع به معنای منتفی بودن بارندگی‌های شدید یا سیلاب‌های محلی نیست، بلکه نشان می‌دهد نمی‌توان از پیش‌بینی بارش یک فصل، وقوع سیل در زمان و مکان مشخصی را نتیجه گرفت.
افزایش بارش‌های آبان در نیمه غربی
بررسی میزان بارش‌های ثبت‌شده تا پایان مهرماه نشان می‌دهد بخش عمده‌ای از کشور بارندگی‌هایی در محدوده میانگین بلندمدت دریافت کرده است. در مقابل، نوار شمالی و بخش‌هایی از شمال‌غرب کشور بارش‌های بیش از نرمال را تجربه کرده‌اند. این تفاوت منطقه‌ای اهمیت توجه به آمار‌های دقیق هواشناسی را نشان می‌دهد؛ چراکه میزان بارش نرمال در استان‌های مختلف یکسان نیست و حتی چند میلی‌متر بارندگی در مناطق خشک ممکن است از نظر آماری بیش از میانگین بلندمدت محسوب شود. صادق ضیائیان، رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوای سازمان هواشناسی کشور در گفت‌و‌گو با جام‌جم دراین‌باره می‌گوید: «در موضوع ال‌نینو و افزایش بارش‌ها، دو مسأله را باید از یکدیگر تفکیک کرد؛ نخست پیش‌بینی‌های رسمی سازمان هواشناسی و دوم مطالبی که برخی شبکه‌های اجتماعی با بزرگ‌نمایی این پدیده منتشر کردند. در بعضی از این مطالب، با استفاده از عبارت‌های غیرعلمی، تصویری هراس‌آور از ال‌نینو ارائه شد که مورد تأیید سازمان هواشناسی نبود.»
او ادامه می‌دهد: «پیش‌بینی ما این بود که بارش‌های مهرماه در اغلب مناطق کشور در محدوده نرمال و در برخی مناطق بیش از نرمال باشد که همین اتفاق هم رخ‌داد. تا ۳۰ مهرماه، استان‌هایی مانند گیلان، مازندران، گلستان، خراسان‌شمالی، آذربایجان‌غربی و شرقی، اردبیل، زنجان و کردستان بارش‌های بیش از نرمال داشتند و در اغلب نقاط دیگر کشور، بارش‌ها در محدوده میانگین بلندمدت قرار گرفت.»
رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا درباره وضعیت بارش‌های آبان‌ماه نیز می‌گوید: «انتظار داریم در اغلب مناطق کشور بارش‌ها در محدوده نرمال یا کمی بیش از آن باشد. در این میان، استان‌های واقع در نیمه غربی کشور شرایط مناسب‌تری از نظر دریافت بارش خواهند داشت. البته میزان بارش نرمال در استان‌های مختلف متفاوت است و باید مجموع بارندگی ماهانه را با میانگین بلندمدت همان منطقه مقایسه کرد.»
به گفته او، در برخی مناطق مرکزی و شرقی کشور، میانگین بارش مهرماه حدود یک میلی‌متر است؛ بنابراین، بیش از نرمال بودن بارش لزوما به معنای ثبت اعداد بزرگ یا بارندگی‌های سیل‌آسا نیست. در مقابل، میانگین بارش آبان در برخی استان‌ها به بیش از ۴۰ تا ۵۰ میلی‌متر می‌رسد. به همین دلیل، تفسیر پیش‌بینی‌های بارش بدون توجه به شرایط اقلیمی هر منطقه می‌تواند تصویری نادرست از وضعیت پیش‌رو ایجاد کند.
ال‌نینو به معنای وقوع سیلاب نیست
افزایش بارش‌ها و وقوع سیلاب دو موضوع مرتبط، اما متفاوتند. پیش‌بینی‌های فصلی، چشم‌اندازی کلی از وضعیت بارندگی در یک بازه زمانی ارائه می‌کنند؛ اما برای پیش‌بینی سیلاب باید شدت و مدت بارندگی، شرایط جوی و وضعیت منطقه در فاصله نزدیک به وقوع مخاطره بررسی شود. به همین دلیل، پیش‌بینی بارش بیش از نرمال در یک استان را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه وقوع سیلاب در آن منطقه دانست. ضیائیان دراین‌باره با تأکید بر ضرورت تفکیک این دو موضوع می‌گوید: «سیل مسأله‌ای جداگانه است و نمی‌توان وقوع آن را از چند ماه قبل پیش‌بینی کرد. هشدارهای سیل معمولا یک تا سه روز پیش از وقوع آن صادر می‌شوند. این محدودیت مختص ایران نیست؛ در دیگر نقاط جهان نیز امکان پیش‌بینی دقیق سیلاب از چند ماه قبل وجود ندارد.»
او با اشاره به سیلاب‌های رخ‌داده در مهرماه می‌افزاید: «طی یک ماه گذشته، سیلاب‌های متعددی در کشور داشتیم؛ ازجمله در سلماس استان آذربایجان‌غربی و استان گلستان که متأسفانه برخی از این حوادث خسارت‌هایی نیز به همراه داشتند. با وجود این، وقوع سیلاب در برخی مناطق به معنای آن نیست که پیش‌بینی‌های فصلی از وقوع سیلاب در سراسر کشور خبر داده باشند.» بنابراین، آنچه در پیش‌بینی‌های هواشناسی درباره بارش بیش از نرمال مطرح می‌شود، به میزان بارندگی در مقایسه با میانگین بلندمدت اشاره دارد، نه شدت همه بارش‌ها یا احتمال قطعی وقوع سیل. از این رو، ارزیابی خطر باید براساس هشدارهای کوتاه‌مدت و اطلاعات مربوط به هر منطقه انجام شود.
زمستان، دور از بارش
برخلاف برخی برداشت‌ها درباره تداوم بارش‌های بیش از نرمال تا پایان زمستان، پیش‌بینی‌های فعلی سازمان هواشناسی چنین روندی را برای کل کشور نشان نمی‌دهد. برآورد‌ها حاکی از آن است که بارش‌های آذرماه عمدتا در محدوده نرمال قرار می‌گیرد و برای فصل زمستان نیز بارش بیش از نرمال در مقیاس کشور پیش‌بینی نشده است. البته این شرایط در تمام استان‌ها یکسان نخواهد بود و در برخی مناطق احتمال بارش کمتر از نرمال نیز وجود دارد. ضیائیان با اشاره به چشم‌انداز بارش‌های ماه‌های آینده می‌گوید: «برای زمستان، بارش بیش از نرمالی را برای کشور پیش‌بینی نکرده‌ایم و انتظار داریم بارندگی‌ها عمدتا در محدوده نرمال باشد. حتی در برخی نقاط نیز احتمال بارش کمتر از نرمال وجود دارد.»
او درباره وضعیت سامانه‌های بارشی در روز‌های آینده نیز توضیح می‌دهد: «یک سامانه بارشی روز پنجشنبه از شمال‌غرب وارد کشور می‌شود. در این روز، بیشتر استان‌های واقع در نیمه غربی کشور شاهد بارش خواهند بود؛ هرچند شدت بارندگی در مناطق مختلف متفاوت است. بارش‌های قابل‌توجهی برای شمال استان آذربایجان‌شرقی، استان اردبیل، بخش‌هایی از گیلان و ارتفاعات چهارمحال‌وبختیاری پیش‌بینی می‌شود و در سایر استان‌های نیمه غربی نیز بارش‌های پراکنده رخ خواهد داد.»
به گفته رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا، فعالیت این سامانه تا روز شنبه ادامه دارد و پس از آن نیز سامانه دیگری در روز‌های دوشنبه و سه‌شنبه برخی استان‌های نیمه شمالی کشور را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
ضیائیان همچنین بر ضرورت پیگیری پیش‌بینی‌ها و هشدارهای رسمی هواشناسی تأکید می‌کند. بر این اساس، اگرچه بارش‌های پاییزی در برخی مناطق بیش از میانگین بلندمدت خواهد بود، نمی‌توان صرفا با استناد به پدیده ال‌نینو از وقوع سیلاب‌های گسترده در ماه‌های آینده سخن گفت. آنچه برای مردم اهمیت دارد، توجه به هشدارهای معتبر و به‌روز هواشناسی و پرهیز از یکسان دانستن بارش بیش از نرمال با وقوع قطعی سیلاب است.
افزایش بارش‌های آبان در نیمه غربی
بررسی میزان بارش‌های ثبت‌شده تا پایان مهرماه نشان می‌دهد بخش عمده‌ای از کشور بارندگی‌هایی در محدوده میانگین بلندمدت دریافت کرده است. در مقابل، نوار شمالی و بخش‌هایی از شمال‌غرب کشور بارش‌های بیش از نرمال را تجربه کرده‌اند. این تفاوت منطقه‌ای اهمیت توجه به آمار‌های دقیق هواشناسی را نشان می‌دهد؛ چراکه میزان بارش نرمال در استان‌های مختلف یکسان نیست و حتی چند میلی‌متر بارندگی در مناطق خشک ممکن است از نظر آماری بیش از میانگین بلندمدت محسوب شود. صادق ضیائیان، رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوای سازمان هواشناسی کشور در گفت‌و‌گو با جام‌جم دراین‌باره می‌گوید: «در موضوع ال‌نینو و افزایش بارش‌ها، دو مسأله را باید از یکدیگر تفکیک کرد؛ نخست پیش‌بینی‌های رسمی سازمان هواشناسی و دوم مطالبی که برخی شبکه‌های اجتماعی با بزرگ‌نمایی این پدیده منتشر کردند. در بعضی از این مطالب، با استفاده از عبارت‌های غیرعلمی، تصویری هراس‌آور از ال‌نینو ارائه شد که مورد تأیید سازمان هواشناسی نبود.»
او ادامه می‌دهد: «پیش‌بینی ما این بود که بارش‌های مهرماه در اغلب مناطق کشور در محدوده نرمال و در برخی مناطق بیش از نرمال باشد که همین اتفاق هم رخ‌داد. تا ۳۰ مهرماه، استان‌هایی مانند گیلان، مازندران، گلستان، خراسان‌شمالی، آذربایجان‌غربی و شرقی، اردبیل، زنجان و کردستان بارش‌های بیش از نرمال داشتند و در اغلب نقاط دیگر کشور، بارش‌ها در محدوده میانگین بلندمدت قرار گرفت.»
رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا درباره وضعیت بارش‌های آبان‌ماه نیز می‌گوید: «انتظار داریم در اغلب مناطق کشور بارش‌ها در محدوده نرمال یا کمی بیش از آن باشد. در این میان، استان‌های واقع در نیمه غربی کشور شرایط مناسب‌تری از نظر دریافت بارش خواهند داشت. البته میزان بارش نرمال در استان‌های مختلف متفاوت است و باید مجموع بارندگی ماهانه را با میانگین بلندمدت همان منطقه مقایسه کرد.»
به گفته او، در برخی مناطق مرکزی و شرقی کشور، میانگین بارش مهرماه حدود یک میلی‌متر است؛ بنابراین، بیش از نرمال بودن بارش لزوما به معنای ثبت اعداد بزرگ یا بارندگی‌های سیل‌آسا نیست. در مقابل، میانگین بارش آبان در برخی استان‌ها به بیش از ۴۰ تا ۵۰ میلی‌متر می‌رسد. به همین دلیل، تفسیر پیش‌بینی‌های بارش بدون توجه به شرایط اقلیمی هر منطقه می‌تواند تصویری نادرست از وضعیت پیش‌رو ایجاد کند.
ال‌نینو به معنای وقوع سیلاب نیست
افزایش بارش‌ها و وقوع سیلاب دو موضوع مرتبط، اما متفاوتند. پیش‌بینی‌های فصلی، چشم‌اندازی کلی از وضعیت بارندگی در یک بازه زمانی ارائه می‌کنند؛ اما برای پیش‌بینی سیلاب باید شدت و مدت بارندگی، شرایط جوی و وضعیت منطقه در فاصله نزدیک به وقوع مخاطره بررسی شود. به همین دلیل، پیش‌بینی بارش بیش از نرمال در یک استان را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه وقوع سیلاب در آن منطقه دانست. ضیائیان دراین‌باره با تأکید بر ضرورت تفکیک این دو موضوع می‌گوید: «سیل مسأله‌ای جداگانه است و نمی‌توان وقوع آن را از چند ماه قبل پیش‌بینی کرد. هشدارهای سیل معمولا یک تا سه روز پیش از وقوع آن صادر می‌شوند. این محدودیت مختص ایران نیست؛ در دیگر نقاط جهان نیز امکان پیش‌بینی دقیق سیلاب از چند ماه قبل وجود ندارد.»
او با اشاره به سیلاب‌های رخ‌داده در مهرماه می‌افزاید: «طی یک ماه گذشته، سیلاب‌های متعددی در کشور داشتیم؛ ازجمله در سلماس استان آذربایجان‌غربی و استان گلستان که متأسفانه برخی از این حوادث خسارت‌هایی نیز به همراه داشتند. با وجود این، وقوع سیلاب در برخی مناطق به معنای آن نیست که پیش‌بینی‌های فصلی از وقوع سیلاب در سراسر کشور خبر داده باشند.» بنابراین، آنچه در پیش‌بینی‌های هواشناسی درباره بارش بیش از نرمال مطرح می‌شود، به میزان بارندگی در مقایسه با میانگین بلندمدت اشاره دارد، نه شدت همه بارش‌ها یا احتمال قطعی وقوع سیل. از این رو، ارزیابی خطر باید براساس هشدارهای کوتاه‌مدت و اطلاعات مربوط به هر منطقه انجام شود.
زمستان، دور از بارش
برخلاف برخی برداشت‌ها درباره تداوم بارش‌های بیش از نرمال تا پایان زمستان، پیش‌بینی‌های فعلی سازمان هواشناسی چنین روندی را برای کل کشور نشان نمی‌دهد. برآورد‌ها حاکی از آن است که بارش‌های آذرماه عمدتا در محدوده نرمال قرار می‌گیرد و برای فصل زمستان نیز بارش بیش از نرمال در مقیاس کشور پیش‌بینی نشده است. البته این شرایط در تمام استان‌ها یکسان نخواهد بود و در برخی مناطق احتمال بارش کمتر از نرمال نیز وجود دارد. ضیائیان با اشاره به چشم‌انداز بارش‌های ماه‌های آینده می‌گوید: «برای زمستان، بارش بیش از نرمالی را برای کشور پیش‌بینی نکرده‌ایم و انتظار داریم بارندگی‌ها عمدتا در محدوده نرمال باشد. حتی در برخی نقاط نیز احتمال بارش کمتر از نرمال وجود دارد.»
او درباره وضعیت سامانه‌های بارشی در روز‌های آینده نیز توضیح می‌دهد: «یک سامانه بارشی روز پنجشنبه از شمال‌غرب وارد کشور می‌شود. در این روز، بیشتر استان‌های واقع در نیمه غربی کشور شاهد بارش خواهند بود؛ هرچند شدت بارندگی در مناطق مختلف متفاوت است. بارش‌های قابل‌توجهی برای شمال استان آذربایجان‌شرقی، استان اردبیل، بخش‌هایی از گیلان و ارتفاعات چهارمحال‌وبختیاری پیش‌بینی می‌شود و در سایر استان‌های نیمه غربی نیز بارش‌های پراکنده رخ خواهد داد.»
به گفته رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا، فعالیت این سامانه تا روز شنبه ادامه دارد و پس از آن نیز سامانه دیگری در روز‌های دوشنبه و سه‌شنبه برخی استان‌های نیمه شمالی کشور را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
ضیائیان همچنین بر ضرورت پیگیری پیش‌بینی‌ها و هشدارهای رسمی هواشناسی تأکید می‌کند. بر این اساس، اگرچه بارش‌های پاییزی در برخی مناطق بیش از میانگین بلندمدت خواهد بود، نمی‌توان صرفا با استناد به پدیده ال‌نینو از وقوع سیلاب‌های گسترده در ماه‌های آینده سخن گفت. آنچه برای مردم اهمیت دارد، توجه به هشدارهای معتبر و به‌روز هواشناسی و پرهیز از یکسان دانستن بارش بیش از نرمال با وقوع قطعی سیلاب است.