خداحافظی با مدارک هویتی کاغذی
هر بار که شهروندی برای انجام یک کار اداری، افتتاح حساب بانکی، تشکیل پرونده یا دریافت یک خدمت عمومی به مدارک هویتی خود نیاز پیدا می‌کند، احتمالا با یکی از آشناترین دردسرهای نظام اداری روبه‌رو می‌شود؛ همراه‌داشتن کارت ملی، تهیه کپی از مدارک، ارائه دوباره اطلاعاتی که پیش‌تر ثبت شده‌اند و گاهی بازگشت به خانه یا محل کار برای تکمیل پرونده‌ای که تنها یک مدرک از آن کم است. در ظاهر، هریک از این مراحل ممکن است چند دقیقه بیشتر زمان نبرد، اما وقتی این فرآیند در مقیاس میلیون‌ها مراجعه تکرار می‌شود، به بخشی از هزینه پنهان زندگی اداری شهروندان تبدیل خواهد شد؛ هزینه‌ای که در زمان، رفت‌وآمد، مصرف کاغذ و اتلاف انرژی مردم خود را نشان می‌دهد.
تهمینه سبحانی شاد | تهمینه سبحانی شاد
راه‌اندازی «کیف هویت من» امکان دسترسی دیجیتال شهروندان به شناسنامه و کارت ملی دارای امضای دیجیتال را فراهم کرده است. خدمتی که هدف آن کاهش نیاز به مدارک کاغذی است، اما فراگیری استفاده از آن همچنان به امکان پذیرش و اعتبارسنجی مدارک دیجیتال در دستگاه‌های ارائه‌دهنده خدمات وابسته است. بااین‌حال، پرسش مهم‌تر از راه‌اندازی یک سامانه آن است که این امکان تا چه اندازه در زندگی واقعی مردم کاربرد خواهد داشت؟ آیا شهروندان می‌توانند با نمایش مدرک دیجیتال روی تلفن همراه، امور اداری و بانکی خود را انجام دهند؟ آیا نسخه دیجیتال در همه دستگاه‌ها پذیرفته می‌شود؟ مهدی ژاله‌چیان، معاون نوآوری و هوشمندسازی خدمات سازمان ثبت احوال کشور، در گفت‌وگو با جام‌جم جزئیات دسترسی به این سامانه، وضعیت مدارک دیجیتال و مسیر توسعه پذیرش آنها را تشریح کرده است؛ مسیری که میزان هماهنگی دستگاه‌های اجرایی و فراهم‌شدن زیرساخت‌های اعتبارسنجی، نقش مهمی در تحقق وعده کاهش وابستگی به مدارک کاغذی خواهد داشت.
سؤالم را این‌گونه آغاز می‌کنم: شهروندان برای استفاده از کیف هویت من باید چه مراحلی را طی کنند؟
شهروندان برای استفاده از این خدمت باید به درگاه «سهیم» سازمان ثبت احوال کشور مراجعه و بخش «کیف هویت من» را انتخاب کنند. پس از ورود به این بخش، فرآیند احراز هویت انجام می‌شود و در صورت تأیید هویت متقاضی، امکان مشاهده مدارک هویتی دیجیتال برای او فراهم خواهد شد. به این ترتیب، کاربران می‌توانند از طریق بستر الکترونیکی پیش‌بینی‌شده به مدارک هویتی خود دسترسی پیدا کنند و از قابلیت‌های این خدمت بهره‌مند شوند.
جزئیات این طرح و زمان دقیق اجرای کامل آن چیست؟
کیف هویت من با هدف فراهم‌کردن دسترسی الکترونیکی شهروندان به مدارک هویتی و کاهش نیاز به ارائه نسخه‌های کاغذی این مدارک طراحی شده است. در مرحله نخست اجرای این طرح، شناسنامه و کارت ملی دارای امضای دیجیتال در این بستر ارائه می‌شوند و افزودن سایر مدارک هویتی نیز در برنامه توسعه این خدمت قرار دارد. دسترسی عمومی به این خدمت از ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ فراهم شده است. با توسعه تدریجی امکانات سامانه و گسترش قابلیت استفاده از مدارک دیجیتال، شهروندان بیش از پیش از خدمات هویتی الکترونیکی بهره‌مند خواهند شد. البته میزان استفاده عملی از این مدارک در فرآیندهای مختلف، به فراهم‌بودن امکان اعتبارسنجی و پذیرش آنها در دستگاه‌های ارائه‌دهنده خدمات نیز بستگی دارد.
آیا استفاده از این خدمت برای همه شهروندان امکان‌پذیر است؟
این خدمت با هدف استفاده عموم ایرانیان طراحی شده است و دسترسی به نسخه دیجیتال کارت هوشمند ملی صرفا به افرادی که کارت فیزیکی خود را دریافت کرده‌اند، محدود نمی‌شود. متقاضیانی که مراحل درخواست کارت ملی را طی کرده‌اند اما همچنان در انتظار دریافت کارت فیزیکی خود هستند نیز در دامنه استفاده از این خدمت قرار دارند. بااین‌حال، بهره‌مندی از امکانات کیف هویت من مستلزم انجام موفق فرآیند احراز هویت در سامانه است. بنابراین، شهروندان پس از طی مراحل لازم و تأیید هویت می‌توانند از قابلیت‌های پیش‌بینی‌شده برای دسترسی به مدارک هویتی دیجیتال استفاده کنند.
آیا مردم می‌توانند بدون کارت ملی فیزیکی و بدون کپی آن، امور اداری و بانکی خود را انجام دهند؟
در خدماتی که امکان پذیرش و اعتبارسنجی مدارک هویتی دیجیتال در آنها فراهم شده باشد، این مدارک می‌توانند جایگزین ارائه نسخه فیزیکی یا کپی آنها شوند. به‌این‌ترتیب، شهروندان در چنین فرآیندهایی می‌توانند بدون نیاز به تهیه نسخه کاغذی مدرک هویتی، از نسخه دیجیتال خود استفاده کنند. بااین‌حال، در شرایط فعلی نمی‌توان این امکان را به تمام خدمات اداری و بانکی تعمیم داد؛ زیرا استفاده از مدارک دیجیتال به فراهم‌بودن زیرساخت‌های لازم و امکان پذیرش و تأیید اصالت آنها در دستگاه ارائه‌دهنده خدمت بستگی دارد.
برای سالمندان، افراد دارای معلولیت، شهروندان کم‌سواد دیجیتال و افراد فاقد گوشی هوشمند چه تسهیلاتی پیش‌بینی شده است؟
فراگیرشدن خدمات الکترونیکی مستلزم آن است که علاوه بر فراهم‌کردن دسترسی دیجیتال، برای افرادی که امکان استفاده مستقل از ابزارها و سامانه‌های هوشمند را ندارند نیز مسیرهای جایگزین در نظر گرفته شود. از این رو، توجه به امکانات دسترس‌پذیری و روش‌های کمک‌محور می‌تواند در تسهیل استفاده گروه‌های مختلف شهروندان از خدمات هویتی نقش مؤثری داشته باشد. در همین راستا، توسعه خدمات سازمان ثبت احوال بر بستر کیوسک‌های هوشمند، به‌عنوان یکی از راهکارهای جایگزین، در دستورکار سازمان قرار دارد. این مسیر می‌تواند زمینه دسترسی آسان‌تر افرادی را که با محدودیت در استفاده از تلفن همراه هوشمند یا ابزارهای دیجیتال مواجه هستند، فراهم کند.
آیا همه دستگاه‌های اجرایی، دفاتر خدماتی، مراکز درمانی، دفترخانه‌ها و بانک‌ها موظف به پذیرش نسخه دیجیتال خواهند بود؟
امکان اعتبارسنجی و تصدیق مدارک هویتی دیجیتال برای ارائه به دستگاه‌های مختلف وجود دارد و این فرآیند به‌تدریج در حال پیگیری و توسعه است. با فراهم‌شدن زیرساخت‌های موردنیاز، امکان بررسی و تأیید اصالت مدارک دیجیتال در دستگاه‌های ارائه‌دهنده خدمات گسترش خواهد یافت.
این اقدام تا چه حد کار مردم را تسهیل می‌کند؟
کیف هویت من می‌تواند در مراکزی که امکان پذیرش و اعتبارسنجی مدارک دیجیتال را فراهم کرده‌اند، بخشی از دشواری‌های مربوط به ارائه مدارک هویتی را کاهش دهد. ازجمله این مزایا می‌توان به کاهش نیاز به تهیه کپی از مدارک، جلوگیری از برخی مراجعات مجدد به‌دلیل همراه‌نداشتن مدارک و تسهیل دسترسی شهروندان به اطلاعات هویتی اشاره کرد. این قابلیت برای متقاضیانی که هنوز کارت ملی فیزیکی خود را دریافت نکرده‌اند نیز اهمیت دارد؛ زیرا امکان مشاهده اطلاعات کارت صادرشده را برای آنان فراهم می‌کند.
سؤالم را این‌گونه آغاز می‌کنم: شهروندان برای استفاده از کیف هویت من باید چه مراحلی را طی کنند؟
شهروندان برای استفاده از این خدمت باید به درگاه «سهیم» سازمان ثبت احوال کشور مراجعه و بخش «کیف هویت من» را انتخاب کنند. پس از ورود به این بخش، فرآیند احراز هویت انجام می‌شود و در صورت تأیید هویت متقاضی، امکان مشاهده مدارک هویتی دیجیتال برای او فراهم خواهد شد. به این ترتیب، کاربران می‌توانند از طریق بستر الکترونیکی پیش‌بینی‌شده به مدارک هویتی خود دسترسی پیدا کنند و از قابلیت‌های این خدمت بهره‌مند شوند.
جزئیات این طرح و زمان دقیق اجرای کامل آن چیست؟
کیف هویت من با هدف فراهم‌کردن دسترسی الکترونیکی شهروندان به مدارک هویتی و کاهش نیاز به ارائه نسخه‌های کاغذی این مدارک طراحی شده است. در مرحله نخست اجرای این طرح، شناسنامه و کارت ملی دارای امضای دیجیتال در این بستر ارائه می‌شوند و افزودن سایر مدارک هویتی نیز در برنامه توسعه این خدمت قرار دارد. دسترسی عمومی به این خدمت از ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ فراهم شده است. با توسعه تدریجی امکانات سامانه و گسترش قابلیت استفاده از مدارک دیجیتال، شهروندان بیش از پیش از خدمات هویتی الکترونیکی بهره‌مند خواهند شد. البته میزان استفاده عملی از این مدارک در فرآیندهای مختلف، به فراهم‌بودن امکان اعتبارسنجی و پذیرش آنها در دستگاه‌های ارائه‌دهنده خدمات نیز بستگی دارد.
آیا استفاده از این خدمت برای همه شهروندان امکان‌پذیر است؟
این خدمت با هدف استفاده عموم ایرانیان طراحی شده است و دسترسی به نسخه دیجیتال کارت هوشمند ملی صرفا به افرادی که کارت فیزیکی خود را دریافت کرده‌اند، محدود نمی‌شود. متقاضیانی که مراحل درخواست کارت ملی را طی کرده‌اند اما همچنان در انتظار دریافت کارت فیزیکی خود هستند نیز در دامنه استفاده از این خدمت قرار دارند. بااین‌حال، بهره‌مندی از امکانات کیف هویت من مستلزم انجام موفق فرآیند احراز هویت در سامانه است. بنابراین، شهروندان پس از طی مراحل لازم و تأیید هویت می‌توانند از قابلیت‌های پیش‌بینی‌شده برای دسترسی به مدارک هویتی دیجیتال استفاده کنند.
آیا مردم می‌توانند بدون کارت ملی فیزیکی و بدون کپی آن، امور اداری و بانکی خود را انجام دهند؟
در خدماتی که امکان پذیرش و اعتبارسنجی مدارک هویتی دیجیتال در آنها فراهم شده باشد، این مدارک می‌توانند جایگزین ارائه نسخه فیزیکی یا کپی آنها شوند. به‌این‌ترتیب، شهروندان در چنین فرآیندهایی می‌توانند بدون نیاز به تهیه نسخه کاغذی مدرک هویتی، از نسخه دیجیتال خود استفاده کنند. بااین‌حال، در شرایط فعلی نمی‌توان این امکان را به تمام خدمات اداری و بانکی تعمیم داد؛ زیرا استفاده از مدارک دیجیتال به فراهم‌بودن زیرساخت‌های لازم و امکان پذیرش و تأیید اصالت آنها در دستگاه ارائه‌دهنده خدمت بستگی دارد.
برای سالمندان، افراد دارای معلولیت، شهروندان کم‌سواد دیجیتال و افراد فاقد گوشی هوشمند چه تسهیلاتی پیش‌بینی شده است؟
فراگیرشدن خدمات الکترونیکی مستلزم آن است که علاوه بر فراهم‌کردن دسترسی دیجیتال، برای افرادی که امکان استفاده مستقل از ابزارها و سامانه‌های هوشمند را ندارند نیز مسیرهای جایگزین در نظر گرفته شود. از این رو، توجه به امکانات دسترس‌پذیری و روش‌های کمک‌محور می‌تواند در تسهیل استفاده گروه‌های مختلف شهروندان از خدمات هویتی نقش مؤثری داشته باشد. در همین راستا، توسعه خدمات سازمان ثبت احوال بر بستر کیوسک‌های هوشمند، به‌عنوان یکی از راهکارهای جایگزین، در دستورکار سازمان قرار دارد. این مسیر می‌تواند زمینه دسترسی آسان‌تر افرادی را که با محدودیت در استفاده از تلفن همراه هوشمند یا ابزارهای دیجیتال مواجه هستند، فراهم کند.
آیا همه دستگاه‌های اجرایی، دفاتر خدماتی، مراکز درمانی، دفترخانه‌ها و بانک‌ها موظف به پذیرش نسخه دیجیتال خواهند بود؟
امکان اعتبارسنجی و تصدیق مدارک هویتی دیجیتال برای ارائه به دستگاه‌های مختلف وجود دارد و این فرآیند به‌تدریج در حال پیگیری و توسعه است. با فراهم‌شدن زیرساخت‌های موردنیاز، امکان بررسی و تأیید اصالت مدارک دیجیتال در دستگاه‌های ارائه‌دهنده خدمات گسترش خواهد یافت.
این اقدام تا چه حد کار مردم را تسهیل می‌کند؟
کیف هویت من می‌تواند در مراکزی که امکان پذیرش و اعتبارسنجی مدارک دیجیتال را فراهم کرده‌اند، بخشی از دشواری‌های مربوط به ارائه مدارک هویتی را کاهش دهد. ازجمله این مزایا می‌توان به کاهش نیاز به تهیه کپی از مدارک، جلوگیری از برخی مراجعات مجدد به‌دلیل همراه‌نداشتن مدارک و تسهیل دسترسی شهروندان به اطلاعات هویتی اشاره کرد. این قابلیت برای متقاضیانی که هنوز کارت ملی فیزیکی خود را دریافت نکرده‌اند نیز اهمیت دارد؛ زیرا امکان مشاهده اطلاعات کارت صادرشده را برای آنان فراهم می‌کند.