پیشکسوتان را از قاب سینما بیرون نگذارید
نسرین بختیاری | گروه فرهنگ و هنر
امیر مولایی، بازیگر باسابقه سینما و تلویزیون ایران است. او فعالیت هنری‌اش را از اوایل دهه 50 در استودیوی «نقش‌جهان» آغاز کرد و ابتدا به کارهای تدارکاتی و دستیاری مشغول شد. پس از انقلاب، مسیر بازیگری را جدی‌تر دنبال کرد و با حضور در فیلم «اعدامی» در کنار داوود رشیدی و سعید فنی‌زاده، قدم به عرصه حرفه‌ای گذاشت. در طول دهه‌های بعد، مولایی در فیلم‌های متعددی ازجمله مأموریت، غریبه، زرد قناری، پول خارجی، پنجاه‌وسه نفر، آبادانی‌ها و پروانه‌ای در باد نقش‌آفرینی کرد. همکاری با کارگردانانی چون کیانوش عیاری و رخشان بنی‌اعتماد از نقاط شاخص کارنامه اوست. مولایی در تلویزیون نیز حضوری پیوسته داشت و در مجموعه‌هایی مانند ترش و شیرین، ما چند نفر، پیامک از دیار باقی، خوب بد زشت، مرز خوشبختی و بی‌همگان دیده شد. او بیشتر در نقش‌های مکمل و شخصیت‌پردازی‌های دقیق ظاهر شده و با وجود سابقه طولانی، همچنان چهره‌ای آرام و کمتر در مرکز توجه رسانه‌ها باقی مانده است. مولایی را بیشتر با بازی در سریال تلویزیونی «مهمانی از بهشت» به کارگردانی عبدالله باقری می‌شناسیم؛ مجموعه‌ای ۳۰قسمتی که در ماه مبارک رمضان سال ۱۳۸۰ از تلویزیون پخش شد و او در ۲۴ قسمت آن نقش اصلی را بر عهده داشت. این بازیگر با سابقه‌ای طولانی در سینما و تلویزیون، از دوران نوجوانی وارد این عرصه شده و تجربیات متنوعی از پیش از انقلاب تا سال‌های اخیر دارد. در ادامه، گفت‌وگو با این بازیگر پیشکسوت را می‌خوانید.
از چه زمانی بازیگری را شروع کردید؟
از ۱۳سالگی با فیلم «کلاغ» کار کردم و بعد از آن به دفتر نصرالله وحدت، نزدیک سه‌راه جمهوری آمدم. قبل از ۱۳سالگی و به‌طور‌کلی از بچگی علاقه‌ای به درس و مشق نداشتم و از هر طرف مرا که می‌گرفتید در سالن‌های نمایش فیلم بودم. می‌گویند مواد مخدر اعتیادآور است، اما سینما از مواد مخدر بدتر است!
شرایط بازیگری قبل از انقلاب چطور بود؟
جو جامعه و خانواده آن زمان سنتی و مذهبی بود و من دزدکی به دنبال بازیگری می‌رفتم، چون فساد در فیلم‌ها زیاد بود.
شنیده‌ایم که شما در جنگ دوم آسیب دیدید.
خانه ما محدوده میدان پاستور و فلسطین جنوبی است و ۹ اسفند قرار بود برای کار بیرون بروم و به یکباره موشک سنگرشکن که اصابت کرد خودم را از طبقه دوم در راه‌پله طبقه اول دیدم تمام شیشه‌ها و در و پنجره‌ها خرد شده بود. کمی که گذشت، احساس کردم داخل کفشم آب رفته است، اما وقتی خواستم راه بروم، متوجه شدم نمی‌توانم؛ کفشم پر از خون لخته‌شده بود. با هزار زحمت که آمدم در را ببندم و بروم، ساعت ۱۰:۲۰ بود که موشک بعدی را زدند. همان‌جا جلوی در خانه نشستم. پس از آن داخل خانه رفتم و دوستان آمدند و ما را به هتل هویزه منتقل کردند. حدود دوماه‌ونیم آنجا بودم. هفته‌ای دو بار یک دکتر آنجا می‌آمد و ما را معاینه می‌کرد. پس از آن گفت که وضع پایم وخیم است و به بیمارستان اختر منتقل شدم و تا بعدازظهر بیمارستان بودم و دوباره به هتل منتقل شدم. بعضی می‌گفتند به بنیاد شهید برو، اما من چندان در این فضا نیستم. آن زمان که هنوز ۲۰ سال نداشتم و در پی انقلاب بودیم و الان هم سن‌وسالی از ما گذشته است. اگر قرار بود خودم را از لحاظ مالی ببندم و بیمه کنم همان دهه ۶۰ این کار را می‌کردم.
معیار شما برای انتخاب نقش چیست؟
یکی از معیارهایم برای انتخاب کار این است که هر نقشی کارگردان پیشنهاد می‌کند، دوست داشته باشم. من ۲۵ سال قبل با رضا عطاران در سریال «متهم گریخت» بازی کردم که هرکسی مرا می‌بیند می‌پرسد چرا دیگر از این نوع سریال‌ها ساخته نمی‌شود؟!
از تفاوت فضای بازیگری الان و زمانی که شما کار می‌کردید بگویید. در آن دوران چه مسائلی مهم بود؟
در زمان گذشته بازیگران باگذشت، لوطی‌مسلک و مهربان بودند و اگر می‌توانستند به‌طور قطع کمک می‌کردند. اگر سلام می‌کردیم، با احترام جواب می‌دادند. هیچ‌وقت ندیدم عینک‌دودی بزنند و خودشان را مخفی کنند و همیشه تواضع داشتند. از لحاظ کار هم قبل از انقلاب فیلمنامه چندانی وجود نداشت؛ زد و خورد و عروسی و عزا بود و دیالوگ خاصی هم گفته نمی‌شد. درحال‌حاضر، با وجود این‌که کیفیت فیلمنامه‌ها خیلی بهتر از قبل شده، متأسفانه همه‌چیز جنبه مادی پیدا کرده است. فیلمنامه باید آموزنده و دلنشین و بامحتوا و حتما اجتماعی و مردم‌پسند باشد. کسانی هستند که برای بازی در فیلم حاضرند پول زیاد و امکاناتی مانند ویلا، خانه، ماشین و ... بدهند تا قدم به سینما بگذارند. به این ترتیب دیگر کسی حاضر نمی‌شود به من که سال‌هاست در این عرصه فعالیت می‌کنم نقش خوبی بدهد.
شما با چه کارگردانانی کار کردید که از لحاظ حرفه‌ای نوع کارشان تفاوت ایجاد کرده است؟
درحال‌حاضر، ممکن است بازی در یک مجموعه به شما سپرده شود، اما دستیار یا برنامه‌ریز برای توضیح درباره ویژگی‌های کاراکتر و واکنش‌هایی که باید در موقعیت‌های مختلف نشان دهید، با بازیگر صحبت نمی‌کند.
من با آقایان الوند، معظمی و بیضایی همکاری داشتم. این کارگردانان افراد خوبی بودند، اما با وجود این، گاهی کسانی در روند کار دخالت می‌کردند و اصرار داشتند به‌جای فرد مورد نظر، دخترشان برای بازی انتخاب شود. البته تعداد این موارد از انگشتان یک دست هم کمتر بود.
به علاقه‌مندان بازیگری چه توصیه‌ای دارید؟
به درس و تحصیلات اهمیت بدهند، زیرا کسی که می‌خواهد در این حرفه فعالیت کند باید تحصیلات درست‌و‌حسابی داشته باشد تا بتواند با درک بیشتری نقش خود را ارائه بدهد.
اگر به گذشته برگردید بازهم در عرصه بازیگری فعالیت می‌کنید؟
بله، به امید این‌که شرایط بازیگری بهتر شود، مسئولان به فکر هنرمندان، مخصوصا پیشکسوت‌ها باشند و باندبازی و رفیق‌بازی از بین برود. در شرایط امروز هنرمند باید شغل دیگری هم داشته باشد. متاسفانه بسیاری از بازیگرانی که به فکر شغل دوم نبوده‌اند، این روزها به‌سختی امرار معاش می‌کنند.
هنرمندان در شرایط کنونی چه نقشی در جامعه می‌توانند ایفا کنند؟
هنرمندان می‌توانند الگویی از صبر، شکیبایی و محبت باشند. البته باید به مردم احترام بگذارند، در خدمت آنها باشند و فراموش نکنند این مردم هستند که به آنها بال‌وپر می‌دهند و زمینه شهرت‌شان را فراهم می‌کنند.
زندگی‌کردن با بازیگری در شرایط امروز چطور است؟
در شرایط امروز، تأمین معاش از راه بازیگری بسیار دشوار است. اگر انسان از رفاه برخوردار باشد، زندگی بسیار خوب، شیرین و دوست‌داشتنی خواهد بود. اگر به بازیگر هم میدان بدهند، روحیه‌اش عوض می‌شود و با نشاط و دلگرمی زندگی می‌کند.
از نظر شما بهترین بازیگران چه کسانی هستند؟
رضا عطاران و زنده‌یاد سیروس گرجستانی.
خاطرات یک بازیگر کهنه‌کار
رضا مولایی درباره خاطره دردناکش از پشت صحنه یک سریال به جام‌جم گفت: ما در سریال «محاکمه» به کارگردانی حسن هدایت بازی می‌کردیم و در یکی از سکانس‌ها قرار بود به مسجد گوهرشاد حمله کنیم. از شانس بد من، آن روز برف باریده بود. اسب‌های تربیت‌شده را آقای فخیم‌زاده برای سریال «تنهاترین سردار» برده بود و ما مجبور شدیم سوار اسب‌هایی شویم که آموزش چندانی ندیده بودند و فقط صاحب خودشان را می‌شناختند. سوار اسب شدم و مقداری پیش رفتیم و به یکباره رم کرد و مرا کشاند به سمت طویله. نمی‌دانم چطور شد که پایم را از زین درآوردم و با سرعت زیادی زمین خوردم و اگر چند ثانیه دیرتر می‌افتادم، امکان داشت گردنم قطع شود. شن و ریگ‌های زیادی را از پشتم بیرون آوردند و حتی آسپرین هم نبود. خوشبختانه از آن غائله سالم بیرون آمدم.
از چه زمانی بازیگری را شروع کردید؟
از ۱۳سالگی با فیلم «کلاغ» کار کردم و بعد از آن به دفتر نصرالله وحدت، نزدیک سه‌راه جمهوری آمدم. قبل از ۱۳سالگی و به‌طور‌کلی از بچگی علاقه‌ای به درس و مشق نداشتم و از هر طرف مرا که می‌گرفتید در سالن‌های نمایش فیلم بودم. می‌گویند مواد مخدر اعتیادآور است، اما سینما از مواد مخدر بدتر است!
شرایط بازیگری قبل از انقلاب چطور بود؟
جو جامعه و خانواده آن زمان سنتی و مذهبی بود و من دزدکی به دنبال بازیگری می‌رفتم، چون فساد در فیلم‌ها زیاد بود.
شنیده‌ایم که شما در جنگ دوم آسیب دیدید.
خانه ما محدوده میدان پاستور و فلسطین جنوبی است و ۹ اسفند قرار بود برای کار بیرون بروم و به یکباره موشک سنگرشکن که اصابت کرد خودم را از طبقه دوم در راه‌پله طبقه اول دیدم تمام شیشه‌ها و در و پنجره‌ها خرد شده بود. کمی که گذشت، احساس کردم داخل کفشم آب رفته است، اما وقتی خواستم راه بروم، متوجه شدم نمی‌توانم؛ کفشم پر از خون لخته‌شده بود. با هزار زحمت که آمدم در را ببندم و بروم، ساعت ۱۰:۲۰ بود که موشک بعدی را زدند. همان‌جا جلوی در خانه نشستم. پس از آن داخل خانه رفتم و دوستان آمدند و ما را به هتل هویزه منتقل کردند. حدود دوماه‌ونیم آنجا بودم. هفته‌ای دو بار یک دکتر آنجا می‌آمد و ما را معاینه می‌کرد. پس از آن گفت که وضع پایم وخیم است و به بیمارستان اختر منتقل شدم و تا بعدازظهر بیمارستان بودم و دوباره به هتل منتقل شدم. بعضی می‌گفتند به بنیاد شهید برو، اما من چندان در این فضا نیستم. آن زمان که هنوز ۲۰ سال نداشتم و در پی انقلاب بودیم و الان هم سن‌وسالی از ما گذشته است. اگر قرار بود خودم را از لحاظ مالی ببندم و بیمه کنم همان دهه ۶۰ این کار را می‌کردم.
معیار شما برای انتخاب نقش چیست؟
یکی از معیارهایم برای انتخاب کار این است که هر نقشی کارگردان پیشنهاد می‌کند، دوست داشته باشم. من ۲۵ سال قبل با رضا عطاران در سریال «متهم گریخت» بازی کردم که هرکسی مرا می‌بیند می‌پرسد چرا دیگر از این نوع سریال‌ها ساخته نمی‌شود؟!
از تفاوت فضای بازیگری الان و زمانی که شما کار می‌کردید بگویید. در آن دوران چه مسائلی مهم بود؟
در زمان گذشته بازیگران باگذشت، لوطی‌مسلک و مهربان بودند و اگر می‌توانستند به‌طور قطع کمک می‌کردند. اگر سلام می‌کردیم، با احترام جواب می‌دادند. هیچ‌وقت ندیدم عینک‌دودی بزنند و خودشان را مخفی کنند و همیشه تواضع داشتند. از لحاظ کار هم قبل از انقلاب فیلمنامه چندانی وجود نداشت؛ زد و خورد و عروسی و عزا بود و دیالوگ خاصی هم گفته نمی‌شد. درحال‌حاضر، با وجود این‌که کیفیت فیلمنامه‌ها خیلی بهتر از قبل شده، متأسفانه همه‌چیز جنبه مادی پیدا کرده است. فیلمنامه باید آموزنده و دلنشین و بامحتوا و حتما اجتماعی و مردم‌پسند باشد. کسانی هستند که برای بازی در فیلم حاضرند پول زیاد و امکاناتی مانند ویلا، خانه، ماشین و ... بدهند تا قدم به سینما بگذارند. به این ترتیب دیگر کسی حاضر نمی‌شود به من که سال‌هاست در این عرصه فعالیت می‌کنم نقش خوبی بدهد.
شما با چه کارگردانانی کار کردید که از لحاظ حرفه‌ای نوع کارشان تفاوت ایجاد کرده است؟
درحال‌حاضر، ممکن است بازی در یک مجموعه به شما سپرده شود، اما دستیار یا برنامه‌ریز برای توضیح درباره ویژگی‌های کاراکتر و واکنش‌هایی که باید در موقعیت‌های مختلف نشان دهید، با بازیگر صحبت نمی‌کند.
من با آقایان الوند، معظمی و بیضایی همکاری داشتم. این کارگردانان افراد خوبی بودند، اما با وجود این، گاهی کسانی در روند کار دخالت می‌کردند و اصرار داشتند به‌جای فرد مورد نظر، دخترشان برای بازی انتخاب شود. البته تعداد این موارد از انگشتان یک دست هم کمتر بود.
به علاقه‌مندان بازیگری چه توصیه‌ای دارید؟
به درس و تحصیلات اهمیت بدهند، زیرا کسی که می‌خواهد در این حرفه فعالیت کند باید تحصیلات درست‌و‌حسابی داشته باشد تا بتواند با درک بیشتری نقش خود را ارائه بدهد.
اگر به گذشته برگردید بازهم در عرصه بازیگری فعالیت می‌کنید؟
بله، به امید این‌که شرایط بازیگری بهتر شود، مسئولان به فکر هنرمندان، مخصوصا پیشکسوت‌ها باشند و باندبازی و رفیق‌بازی از بین برود. در شرایط امروز هنرمند باید شغل دیگری هم داشته باشد. متاسفانه بسیاری از بازیگرانی که به فکر شغل دوم نبوده‌اند، این روزها به‌سختی امرار معاش می‌کنند.
هنرمندان در شرایط کنونی چه نقشی در جامعه می‌توانند ایفا کنند؟
هنرمندان می‌توانند الگویی از صبر، شکیبایی و محبت باشند. البته باید به مردم احترام بگذارند، در خدمت آنها باشند و فراموش نکنند این مردم هستند که به آنها بال‌وپر می‌دهند و زمینه شهرت‌شان را فراهم می‌کنند.
زندگی‌کردن با بازیگری در شرایط امروز چطور است؟
در شرایط امروز، تأمین معاش از راه بازیگری بسیار دشوار است. اگر انسان از رفاه برخوردار باشد، زندگی بسیار خوب، شیرین و دوست‌داشتنی خواهد بود. اگر به بازیگر هم میدان بدهند، روحیه‌اش عوض می‌شود و با نشاط و دلگرمی زندگی می‌کند.
از نظر شما بهترین بازیگران چه کسانی هستند؟
رضا عطاران و زنده‌یاد سیروس گرجستانی.
خاطرات یک بازیگر کهنه‌کار
رضا مولایی درباره خاطره دردناکش از پشت صحنه یک سریال به جام‌جم گفت: ما در سریال «محاکمه» به کارگردانی حسن هدایت بازی می‌کردیم و در یکی از سکانس‌ها قرار بود به مسجد گوهرشاد حمله کنیم. از شانس بد من، آن روز برف باریده بود. اسب‌های تربیت‌شده را آقای فخیم‌زاده برای سریال «تنهاترین سردار» برده بود و ما مجبور شدیم سوار اسب‌هایی شویم که آموزش چندانی ندیده بودند و فقط صاحب خودشان را می‌شناختند. سوار اسب شدم و مقداری پیش رفتیم و به یکباره رم کرد و مرا کشاند به سمت طویله. نمی‌دانم چطور شد که پایم را از زین درآوردم و با سرعت زیادی زمین خوردم و اگر چند ثانیه دیرتر می‌افتادم، امکان داشت گردنم قطع شود. شن و ریگ‌های زیادی را از پشتم بیرون آوردند و حتی آسپرین هم نبود. خوشبختانه از آن غائله سالم بیرون آمدم.