در جست‌وجوی فراغت
اوقات فراغت یکی از شاخص‌های مهم کیفیت زندگی است؛ معیاری که نشان می‌دهد مردم کشورهای مختلف پس از انجام کارهای روزمره، مسئولیت‌های شغلی و خانوادگی، چه میزان فرصت برای استراحت، تفریح و رسیدگی به علایق شخصی خود دارند. در دنیای امروز که ساعات کاری، فشارهای اقتصادی و مشغله‌های زندگی روزبه‌روز بیشتر شده، برخورداری از وقت آزاد به یکی از مؤلفه‌های مهم رفاه اجتماعی تبدیل شده است. آمارهای تازه با عنوان «رتبه‌بندی کشورها براساس بیشترین میزان اوقات فراغت» به همین موضوع پرداخته و نشان می‌دهد شهروندان کدام کشورها فرصت بیشتری برای لذت بردن از زندگی خارج از محیط کار دارند. این مقایسه از زاویه‌ای متفاوت به کیفیت زندگی در کشورهای جهان نگاه می‌کند؛ چراکه درآمد بالا یا برخورداری از امکانات اقتصادی لزوما به معنای داشتن وقت آزاد بیشتر نیست. گاهی شهروندان کشورهایی با اقتصادهای پیشرفته، به دلیل ساعات کاری طولانی و فشارهای شغلی، فرصت کمتری برای تفریح و استراحت دارند.
نروژ در صدر جدول؛ مکزیک در انتها
براساس این رتبه‌بندی، نروژ با میانگین روزانه ۵ ساعت و ۵۴ دقیقه اوقات فراغت، در جایگاه نخست جهان قرار گرفته است. به این ترتیب، شهروندان نروژی در مجموع بیش از ۴۱ ساعت در هفته را به فعالیت‌هایی اختصاص می‌دهند که خارج از چارچوب کار و مسئولیت‌های روزمره قرار می‌گیرد. آلمان با ۵ ساعت و ۴۱ دقیقه در رتبه دوم ایستاده و بلژیک با ۵ ساعت و ۳۹ دقیقه جایگاه سوم را به خود اختصاص داده است. یونان با ۵ ساعت و ۳۵ دقیقه و فنلاند با ۵ ساعت و ۳۰ دقیقه نیز در رتبه‌های چهارم و پنجم قرار دارند.
نکته جالب توجه، حضور پررنگ کشورهای اروپایی در صدر این جدول است. چهار کشور از منطقه اسکاندیناوی و شمال اروپا، یعنی نروژ، فنلاند، دانمارک و سوئد، در میان هشت کشور نخست قرار گرفته‌اند. این موضوع بار دیگر توجه‌ها را به الگوی زندگی و تعادل میان کار و زندگی در کشورهای اروپایی جلب می‌کند.
در ادامه جدول، دانمارک با ۵ ساعت و ۲۹ دقیقه، ایتالیا با ۵ ساعت و ۲۳ دقیقه و سوئد با ۵ ساعت و ۲۱ دقیقه در رتبه‌های ششم تا هشتم قرار دارند. اسپانیا و هلند نیز به ترتیب با ۵ ساعت و ۱۶ دقیقه و ۵ ساعت و ۱۵ دقیقه، 10 کشور نخست را تکمیل می‌کنند.
ایرلند، اسلوونی، اتریش و بریتانیا نیز در میان ۱۵ کشور نخست قرار دارند. آفریقای جنوبی با ۵ ساعت و ۶ دقیقه در جایگاه پانزدهم ایستاده است.
آمریکا و ژاپن چند ساعت وقت آزاد دارند؟
در بخش میانی جدول، نام کشورهایی دیده می‌شود که از نظر اقتصادی و صنعتی جایگاه قابل‌توجهی در جهان دارند اما میزان اوقات فراغت شهروندان‌شان با کشورهای صدرنشین فاصله دارد. فرانسه با ۴ ساعت و ۵۴ دقیقه در رتبه هجدهم قرار گرفته و ترکیه با ۴ ساعت و ۴۶ دقیقه جایگاه نوزدهم را به خود اختصاص داده است. استرالیا و مجارستان هرکدام با ۴ ساعت و ۴۱ دقیقه در رتبه بیستم و بیست‌ویکم قرار دارند. آمریکا نیز با میانگین ۴ ساعت و ۴۰ دقیقه اوقات فراغت روزانه، در رتبه بیست‌ودوم ایستاده است.
لوکزامبورگ، ژاپن و لتونی نیز به ترتیب در رتبه‌های بعدی قرار دارند. کره جنوبی با ۴ ساعت و ۱۸ دقیقه در جایگاه بیست‌وهفتم است و هند نیز با ۴ ساعت و ۱۴ دقیقه در رتبه بیست‌وهشتم قرار گرفته است.
در انتهای جدول، کرواسی، لیتوانی، پرتغال و چین دیده می‌شوند. کانادا با تنها ۳ ساعت و ۳۱ دقیقه در جایگاه سی‌وسوم قرار دارد و مکزیک با میانگین ۳ ساعت و ۲۳ دقیقه اوقات فراغت در روز، آخرین کشور این رتبه‌بندی است.
به این ترتیب، فاصله نروژ به‌عنوان کشور نخست با مکزیک به حدود دو ساعت و نیم در روز می‌رسد؛ اختلافی که در مقیاس هفتگی به نزدیک ۱۸ ساعت می‌رسد.
ایران؛ اوقات فراغت در آمارها چه می‌گوید؟
ایران در این رتبه‌بندی ۳۴ کشوری حضور ندارد و به همین دلیل نمی‌توان جایگاه مشخصی برای کشورمان در مقایسه با سایر کشورها تعیین کرد. با این حال، آمارهای رسمی مرکز آمار ایران تصویری از نحوه گذران وقت شهروندان ارائه می‌دهد. براساس نتایج طرح آمارگیری گذران وقت در مناطق شهری کشور سال ۱۳۹۸ تا ۱۳۹۹، ایرانیان به‌طور متوسط روزانه ۴ ساعت و ۱۹ دقیقه را به مجموعه فعالیت‌های فرهنگی، فراغتی، رسانه‌های گروهی و تمرین‌های ورزشی اختصاص می‌دادند.
این مجموعه شامل تماشای تلویزیون، استفاده از رسانه‌ها، مطالعه، سرگرمی، فعالیت‌های ورزشی و حضور در مکان‌ها و رویدادهای فرهنگی و تفریحی است. در همان بررسی، میانگین زمان روزانه فعالیت‌های شغلی و مرتبط با کسب درآمد ۲ ساعت و ۴۶ دقیقه و زمان اختصاص‌یافته به خدمات خانگی بدون مزد برای اعضای خانواده ۲ ساعت و ۵۱ دقیقه گزارش شده است.
البته باید توجه داشت که تعریف اوقات فراغت در آمار ایران و شاخص مورد استفاده در رتبه‌بندی‌های جهانی کاملا یکسان نیست و نمی‌توان این ارقام را مستقیما با یکدیگر مقایسه کرد.
از سوی دیگر، آمارهای قدیمی‌تر مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که ایرانیان سال ۱۳۹۳ به‌طور متوسط روزانه تنها ۱۸ دقیقه را به فعالیت‌های تفریحی و فرهنگی و حدود ۱۶ دقیقه را به ورزش اختصاص می‌دادند. این ارقام نشان می‌دهد که اگر تفریح را به معنای فعالیت‌های مشخص فرهنگی، ورزشی و سرگرمی در نظر بگیریم، سهم آن در زندگی روزمره ایرانیان چندان قابل توجه نبوده است.
در نهایت، رتبه‌بندی منتشرشده براساس داده‌های پایگاه اطلاعاتی گذران وقت سازمان همکاری و توسعه اقتصادی تهیه شده است. این پایگاه اطلاعاتی زمان اختصاص‌یافته به کار با حقوق، کار بدون مزد، مراقبت شخصی و اوقات فراغت را بررسی می‌کند. داده‌های کشورها نیز مربوط به آخرین نظرسنجی‌های ملی در دسترس است و لزوما در یک‌سال واحد جمع‌آوری نشده‌اند.
براساس این رتبه‌بندی، نروژ با میانگین روزانه ۵ ساعت و ۵۴ دقیقه اوقات فراغت، در جایگاه نخست جهان قرار گرفته است. به این ترتیب، شهروندان نروژی در مجموع بیش از ۴۱ ساعت در هفته را به فعالیت‌هایی اختصاص می‌دهند که خارج از چارچوب کار و مسئولیت‌های روزمره قرار می‌گیرد. آلمان با ۵ ساعت و ۴۱ دقیقه در رتبه دوم ایستاده و بلژیک با ۵ ساعت و ۳۹ دقیقه جایگاه سوم را به خود اختصاص داده است. یونان با ۵ ساعت و ۳۵ دقیقه و فنلاند با ۵ ساعت و ۳۰ دقیقه نیز در رتبه‌های چهارم و پنجم قرار دارند.
نکته جالب توجه، حضور پررنگ کشورهای اروپایی در صدر این جدول است. چهار کشور از منطقه اسکاندیناوی و شمال اروپا، یعنی نروژ، فنلاند، دانمارک و سوئد، در میان هشت کشور نخست قرار گرفته‌اند. این موضوع بار دیگر توجه‌ها را به الگوی زندگی و تعادل میان کار و زندگی در کشورهای اروپایی جلب می‌کند.
در ادامه جدول، دانمارک با ۵ ساعت و ۲۹ دقیقه، ایتالیا با ۵ ساعت و ۲۳ دقیقه و سوئد با ۵ ساعت و ۲۱ دقیقه در رتبه‌های ششم تا هشتم قرار دارند. اسپانیا و هلند نیز به ترتیب با ۵ ساعت و ۱۶ دقیقه و ۵ ساعت و ۱۵ دقیقه، 10 کشور نخست را تکمیل می‌کنند.
ایرلند، اسلوونی، اتریش و بریتانیا نیز در میان ۱۵ کشور نخست قرار دارند. آفریقای جنوبی با ۵ ساعت و ۶ دقیقه در جایگاه پانزدهم ایستاده است.
آمریکا و ژاپن چند ساعت وقت آزاد دارند؟
در بخش میانی جدول، نام کشورهایی دیده می‌شود که از نظر اقتصادی و صنعتی جایگاه قابل‌توجهی در جهان دارند اما میزان اوقات فراغت شهروندان‌شان با کشورهای صدرنشین فاصله دارد. فرانسه با ۴ ساعت و ۵۴ دقیقه در رتبه هجدهم قرار گرفته و ترکیه با ۴ ساعت و ۴۶ دقیقه جایگاه نوزدهم را به خود اختصاص داده است. استرالیا و مجارستان هرکدام با ۴ ساعت و ۴۱ دقیقه در رتبه بیستم و بیست‌ویکم قرار دارند. آمریکا نیز با میانگین ۴ ساعت و ۴۰ دقیقه اوقات فراغت روزانه، در رتبه بیست‌ودوم ایستاده است.
لوکزامبورگ، ژاپن و لتونی نیز به ترتیب در رتبه‌های بعدی قرار دارند. کره جنوبی با ۴ ساعت و ۱۸ دقیقه در جایگاه بیست‌وهفتم است و هند نیز با ۴ ساعت و ۱۴ دقیقه در رتبه بیست‌وهشتم قرار گرفته است.
در انتهای جدول، کرواسی، لیتوانی، پرتغال و چین دیده می‌شوند. کانادا با تنها ۳ ساعت و ۳۱ دقیقه در جایگاه سی‌وسوم قرار دارد و مکزیک با میانگین ۳ ساعت و ۲۳ دقیقه اوقات فراغت در روز، آخرین کشور این رتبه‌بندی است.
به این ترتیب، فاصله نروژ به‌عنوان کشور نخست با مکزیک به حدود دو ساعت و نیم در روز می‌رسد؛ اختلافی که در مقیاس هفتگی به نزدیک ۱۸ ساعت می‌رسد.
ایران؛ اوقات فراغت در آمارها چه می‌گوید؟
ایران در این رتبه‌بندی ۳۴ کشوری حضور ندارد و به همین دلیل نمی‌توان جایگاه مشخصی برای کشورمان در مقایسه با سایر کشورها تعیین کرد. با این حال، آمارهای رسمی مرکز آمار ایران تصویری از نحوه گذران وقت شهروندان ارائه می‌دهد. براساس نتایج طرح آمارگیری گذران وقت در مناطق شهری کشور سال ۱۳۹۸ تا ۱۳۹۹، ایرانیان به‌طور متوسط روزانه ۴ ساعت و ۱۹ دقیقه را به مجموعه فعالیت‌های فرهنگی، فراغتی، رسانه‌های گروهی و تمرین‌های ورزشی اختصاص می‌دادند.
این مجموعه شامل تماشای تلویزیون، استفاده از رسانه‌ها، مطالعه، سرگرمی، فعالیت‌های ورزشی و حضور در مکان‌ها و رویدادهای فرهنگی و تفریحی است. در همان بررسی، میانگین زمان روزانه فعالیت‌های شغلی و مرتبط با کسب درآمد ۲ ساعت و ۴۶ دقیقه و زمان اختصاص‌یافته به خدمات خانگی بدون مزد برای اعضای خانواده ۲ ساعت و ۵۱ دقیقه گزارش شده است.
البته باید توجه داشت که تعریف اوقات فراغت در آمار ایران و شاخص مورد استفاده در رتبه‌بندی‌های جهانی کاملا یکسان نیست و نمی‌توان این ارقام را مستقیما با یکدیگر مقایسه کرد.
از سوی دیگر، آمارهای قدیمی‌تر مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که ایرانیان سال ۱۳۹۳ به‌طور متوسط روزانه تنها ۱۸ دقیقه را به فعالیت‌های تفریحی و فرهنگی و حدود ۱۶ دقیقه را به ورزش اختصاص می‌دادند. این ارقام نشان می‌دهد که اگر تفریح را به معنای فعالیت‌های مشخص فرهنگی، ورزشی و سرگرمی در نظر بگیریم، سهم آن در زندگی روزمره ایرانیان چندان قابل توجه نبوده است.
در نهایت، رتبه‌بندی منتشرشده براساس داده‌های پایگاه اطلاعاتی گذران وقت سازمان همکاری و توسعه اقتصادی تهیه شده است. این پایگاه اطلاعاتی زمان اختصاص‌یافته به کار با حقوق، کار بدون مزد، مراقبت شخصی و اوقات فراغت را بررسی می‌کند. داده‌های کشورها نیز مربوط به آخرین نظرسنجی‌های ملی در دسترس است و لزوما در یک‌سال واحد جمع‌آوری نشده‌اند.