printlogo


افول آمریکا پس از جنگ ایران 
ممکن است خاورمیانه پس از جنگ واشنگتن و تهران دیگر در قلمرو هژمونی یکجانبه آمریکا نماند اما از دایره نفوذ غرب و به‌ویژه آمریکا بیرون نخواهد رفت.
دکتر فاضل علی | فعال رسانه‌ای عراقی

بی‌تردید خاورمیانه پس از این جنگ مانند پیش از آن نیست. بسیاری از امور در سطح منطقه‌ای و جهانی دگرگون شده است. حتی تصویر آمریکا و هیبت آن نیز دیگر همانی نیست که بود. با این همه، آمریکا بیش از هر زمان دیگری می‌خواهد در این منطقه ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک بماند. خروج از منطقه برای او هم به زبان عقل و منطق و هم در ترازوی منافع و محاسبات منتفی است. احتمال دارد آمریکا ناگزیر شود تا اندازه‌ای عقب بنشیند، هم در گستره حضور و استقرار خود و هم در توانایی‌اش برای اثرگذاری بر رویدادهای منطقه. اما این عقب‌نشینی برای سازگاری با اوضاع تازه است، نه خروج. آمریکا برگ‌ها و اولویت‌هایش را از نو سامان می‌دهد. آمریکا هنوز بزرگ‌ترین و نیرومندترین امپراطوری تاریخ است و بزرگ‌ترین دولت، اقتصاد و ارتش جهان را در اختیار دارد اما این امپراطوری بیش از اندازه گسترده و متورم شده و زیر بار انبوهی از هزینه‌ها و مسئولیت‌ها، فرسوده شده است. از همین‌رو ممکن است آمریکا به بازآرایی سیاسی در منطقه روی آورد و همچنان در صدر قدرت‌های بین‌المللی بماند. او به‌سوی بازسازی شبکه ائتلاف‌ها و مشارکت‌های منطقه‌ای در بستر نظام منطقه‌ای جدید پیش می‌رود. اسرائیل و بسیاری از بازیگران دیگر نیز در کنار او در این نظام منطقه‌ای دورگه حضور خواهند داشت. همچنین ممکن است واشنگتن به بازاستقرار نظامی در خاورمیانه و به‌ویژه در خلیج‌فارس دست بزند. پایگاه‌های آمریکا در منطقه نه توانستند از خود دفاع کنند و نه از متحدانش، یعنی «اسرائیل» و بسیاری از دولت‌های عربی. از این‌رو، رویارویی با چالش‌ها و تهدیدهای منطقه‌ای، به باری بر دوش واشنگتن بدل شده‌ است. در این زمینه باید میان حضور سیاسی و حضور نظامی آمریکا تمایز قائل شد. هر دو از ارکان سیاست خارجی و نفوذ آمریکا در منطقه‌اند. این تمایز بحث درباره مؤلفه‌ها، اشکال، مرزها و گستره نفوذ آمریکا را ممکن می‌کند. به این معنا ممکن است در جریان شکل‌گیری نظام منطقه‌ای جدید، شاهد برآمدن برخی بازیگران و افول برخی دیگر باشیم. آمریکا، ایران، اسرائیل، عرب‌ها و قدرت‌هایی چون روسیه، چین، مصر، ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان در این نظام حاضرند. داوری درباره چگونگی ثبات منطقه و شکل‌گیری معادلات و توازن‌های آن آسان نیست، چرا که جنگ هنوز پایان نیافته است. تا زمانی که مه کنار برود و غبار نبرد فروبنشیند، همگان باید در آینده‌نگری از اغراق بپرهیزند. در یک‌سو جریانی است که به نابودی تجربه دوگانه ایران با انقلاب و جمهوری فرامی‌خواند و در سوی دیگر جریانی است که برای فروپاشی ایالات متحده نظریه‌پردازی می‌کند!