درمان مشكلات لثه چقدر اهمیت دارد؟
لثه در محاصره التهاب!
شاید به جرأت بتوان گفت بسیاری از افراد، فقط به دندان‌های خود توجه دارند و تا حدودی به آنها رسیدگی می‌كنند در حالی‌كه بهداشت دهان، به دندان‌ها محدود نمی‌شود و باید به لثه نیز به اندازه دندان‌ها توجه كرد. لثه در صورت مراقبت، می‌تواند به التهاب و عفونت دچار شود و فرد را حسابی درگیر كند. برای این‌كه با راه‌های مراقبت و رسیدگی به لثه آشنا شوید، صحبت‌های دكتر اسفندیار شاهوردی‌شهركی، جرا‌ح و دندانپزشك را به دقت بخوانید.
بهاره جلالوند
پیوره چیست؟
بافت‌های محافظ دندان، شامل لثه، رباط‌های نگهدارنده لثه، سمان (لایه‌محافظ ریشه دندان) و استخوان می‌شوند. التهاب بافت‌های محافظ دندان را پیوره می‌گویند، یعنی وقتی التهاب از لثه فراتر رود. افراد وقتی مسواك نزنند، مواد غذایی روی دندان‌ها باقی می‌ماند و كلسیم و فسفر موجود در بزاق نیز روی آن می‌نشیند و به این شكل جرم تشكیل می‌شود. این جرم در ابتدا باعث التهاب لثه و سپس در طولانی‌مدت باعث پیوره خواهد شد. جرم به‌وجود آمده با مسواك از روی دندان حذف نمی‌شود و فقط با جرمگیری توسط دندانپزشك این جرم برطرف خواهد شد. لثه در محل طوق دندان، حدود نیم‌تا 0/75 درصد آزاد است كه به آن شیار لثه‌ای می‌گویند. براثر رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان، این شیار توسط جرم پر می‌شود و باعث بیماری لثه خواهد شد كه شدت آن از یك التهاب ساده لثه تا پیوره پیشرفته متفاوت است. در درجات شدید و پیشرفته آن، خونریزی از لثه و لقی دندان بروز خواهد كرد.
التهاب از كجا می‌آید؟!
علاوه بر این‌كه مسواك نزدن و رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان، عاملی برای ابتلا به التهاب لثه است، موارد دیگری نیز وجود دارد كه می‌تواند باعث التهاب لثه شود. به‌عنوان مثال، داشتن دندان‌های كج، نامرتب و روی‌هم افتاده، شانس ابتلا به التهاب لثه را افزایش می‌دهد، چون تمیز كردن این دندان‌های نامرتب آسان نیست و احتمال بروز جرم افزایش می‌یابد. یكی دیگر از مواردی كه در التهاب لثه نقش دارد، تغییرات هورمونی است به‌همین دلیل بروز التهاب لثه در بلوغ، بارداری و یائسگی، معمولا بیشتر خواهد شد. علاوه بر این در زمان یائسگی، به علت خشك بودن دهان، التهاب لثه افزایش پیدا می‌كند. گاهی ابتلا به برخی از بیماری‌های نقص سیستم ایمنی یا سرطان‌ها، می‌تواند به التهاب لثه منجر شود. همچنین یكی دیگر از عوامل بروز التهاب لثه، مصرف الكل است. دلایل بروز التهاب لثه، تنها به موارد یاد شده محدود نمی‌شود و عوامل دیگری برای این موضوع وجود دارد. به‌عنوان مثال، استرس و تغذیه نامناسب، به ویژه داشتن یك رژیم غذایی مملو از كربوهیدرات و قند، می‌تواند یكی دیگر از عوامل ابتلا به التهاب لثه به‌شمار بیاید. آن دسته از افرادی كه با دهان تنفس می‌كنند و خشكی محیط دهان دارند، بیش از سایر افراد مستعد ابتلا به التهاب لثه هستند، چون تنفس با دهان و خشكی محیط دهان، سبب فعال شدن باكتری‌ها خواهد شد. برخی بیماری‌ها مانند دیابت، می‌تواند عاملی برای ابتلا به التهاب لثه باشد. همچنین برخی از داروهای ضد انعقاد خون، مراقبت ناكافی، استعمال سیگار و قلیان، موارد دیگری هستند كه بروز التهاب لثه را به همراه خواهند داشت. گاهی برخی از افراد، سیستم بدنشان به‌گونه‌ای است كه بزاق كم تولید می‌كند، این دسته از افراد مستعد ابتلا به التهاب لثه هستند.
منتظر چه علائمی باشید؟
التهاب و كمرنگ شدن و تورم، از علائم بیماری لثه به‌شمار می‌رود كه حین مسواك زدن و نخ دندان كشیدن، خونریزی اتفاق می‌افتد. لثه‌هایی كه در حال جدا شدن از دندان هستند، چرك بین لثه و دندان، تغییر مدل قرارگیری دندان (دفرمه شدن) و...، برخی از این علائم به حساب می‌آیند.
عوارضی كه نباید نادیده گرفت
التهاب لثه، هر چقدر دیرتر درمان شود، می‌تواند مشكلات جدی‌تری را به وجود بیاورد. التهاب به مرور زمان تبدیل به پیوره خواهد شد. عفونت‌ها و باكتری‌ها می‌توانند در چنین شرایطی از طریق خون وارد بدن شوند و احتمال بروز بیماری‌های قلبی و كلیوی ناشی از عفونت وجود دارد. در برخی از مقالات، اشاره شده كه رابطه‌ای بین آلزایمر و پلاك دندان وجود دارد، ولی این مساله هنوز اثبات نشده است.
چه باید كرد؟
زمانی كه جرم تشكیل می‌شود، باید در اولین فرصت برای جرمگیری به دندانپزشك مراجعه كرد تا مشكلات بعدی ایجاد نشود. چنانچه التهاب لثه ایجاد شود، این التهاب باید توسط دندانپزشك درمان شود ولی به‌طور كلی، مصرف چای سبز بدون قند و شیرینی، قرقره آب نمك و به آرامی ماساژ دادن لثه، می‌تواند به بهبود التهاب لثه كمك كند.
البته درمان‌های خانگی نمی‌تواند جایگزین درمان اصلی شود چون دندانپزشك باید به دقت میزان التهاب لثه و عمق شیار لثه را بررسی كند. اگر لثه به مرور زمان آسیب ببیند و این آسیب جدی باشد، به جراحی لثه و بازسازی استخوان فك، نیاز می‌شود. پیشرفت التهاب لثه، درمان آن را سخت‌تر خواهد كرد به همین دلیل پیشگیری بیش از درمان اهمیت دارد. افراد بهتر است پنج دقیقه بعد از خوردن خوراكی‌ها و مواد شیرین، حتما مسواك بزنند به دلیل این‌كه بعد از گذشت پنج‌دقیقه محیط دهان، اسیدی شده و این مساله سبب برداشت كلسیم از دندان و در نهایت پوسیدگی آن خواهد شد.
در صورت عدم دسترسی به مسواك، باید حتما بلافصله دهان با آب شسته شود و طوق دندان‌ها نیز تمیز و روی دندان‌ها با دست شسته شود. به‌طور كلی توصیه می‌شود كه در طول شبانه روز، دو تا سه بار از مسواك استفاده شود كه می‌توان یك‌بار بدون خمیردندان مسواك زد. مسواك زدن باید به آرامی صورت بگیرد و به حالت جارویی این كار انجام شود به این شكل كه مسواك روی دندان‌های بالایی از جهت بالا به سمت پایین و روی دندان‌های پایینی، از جهت پایین به بالا كشیده شود و قسمت داخل دندان نیز به همین شكل باشد. سطح دندان‌ها از داخل، به‌صورت حركت در راستای جلو و عقب، مسواك زده شود، چون در سطح دندان لثه‌ای وجود ندارد. حدود ده تا 20 ثانیه بعد از مسواك، باید طوق دندان‌ها نیز با پشت ناخن، تمیز شود. استفاده از نخ دندان دو بار در هفته، می‌تواند كافی باشد، البته این كار را باید به شكل درست انجام داد.
نخ دندان را باید به‌صورت اره‌ای بین دندان‌ها عبور داد و موقع كشیدن نخ دندان باید مراقب بود تا قسمت مثلثی لثه، آسیب نبیند. استفاده از دهانشویه در شب‌ها به مدت دو تا سه دقیقه می‌تواند در كاهش باكتری داخل دهان موثر باشد؛ فقط باید توجه داشت كه دهانشویه رنگی نبوده تا منجر به رنگی شدن دندان‌ها نشود.
بافت‌های محافظ دندان، شامل لثه، رباط‌های نگهدارنده لثه، سمان (لایه‌محافظ ریشه دندان) و استخوان می‌شوند. التهاب بافت‌های محافظ دندان را پیوره می‌گویند، یعنی وقتی التهاب از لثه فراتر رود. افراد وقتی مسواك نزنند، مواد غذایی روی دندان‌ها باقی می‌ماند و كلسیم و فسفر موجود در بزاق نیز روی آن می‌نشیند و به این شكل جرم تشكیل می‌شود. این جرم در ابتدا باعث التهاب لثه و سپس در طولانی‌مدت باعث پیوره خواهد شد. جرم به‌وجود آمده با مسواك از روی دندان حذف نمی‌شود و فقط با جرمگیری توسط دندانپزشك این جرم برطرف خواهد شد. لثه در محل طوق دندان، حدود نیم‌تا 0/75 درصد آزاد است كه به آن شیار لثه‌ای می‌گویند. براثر رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان، این شیار توسط جرم پر می‌شود و باعث بیماری لثه خواهد شد كه شدت آن از یك التهاب ساده لثه تا پیوره پیشرفته متفاوت است. در درجات شدید و پیشرفته آن، خونریزی از لثه و لقی دندان بروز خواهد كرد.
التهاب از كجا می‌آید؟!
علاوه بر این‌كه مسواك نزدن و رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان، عاملی برای ابتلا به التهاب لثه است، موارد دیگری نیز وجود دارد كه می‌تواند باعث التهاب لثه شود. به‌عنوان مثال، داشتن دندان‌های كج، نامرتب و روی‌هم افتاده، شانس ابتلا به التهاب لثه را افزایش می‌دهد، چون تمیز كردن این دندان‌های نامرتب آسان نیست و احتمال بروز جرم افزایش می‌یابد. یكی دیگر از مواردی كه در التهاب لثه نقش دارد، تغییرات هورمونی است به‌همین دلیل بروز التهاب لثه در بلوغ، بارداری و یائسگی، معمولا بیشتر خواهد شد. علاوه بر این در زمان یائسگی، به علت خشك بودن دهان، التهاب لثه افزایش پیدا می‌كند. گاهی ابتلا به برخی از بیماری‌های نقص سیستم ایمنی یا سرطان‌ها، می‌تواند به التهاب لثه منجر شود. همچنین یكی دیگر از عوامل بروز التهاب لثه، مصرف الكل است. دلایل بروز التهاب لثه، تنها به موارد یاد شده محدود نمی‌شود و عوامل دیگری برای این موضوع وجود دارد. به‌عنوان مثال، استرس و تغذیه نامناسب، به ویژه داشتن یك رژیم غذایی مملو از كربوهیدرات و قند، می‌تواند یكی دیگر از عوامل ابتلا به التهاب لثه به‌شمار بیاید. آن دسته از افرادی كه با دهان تنفس می‌كنند و خشكی محیط دهان دارند، بیش از سایر افراد مستعد ابتلا به التهاب لثه هستند، چون تنفس با دهان و خشكی محیط دهان، سبب فعال شدن باكتری‌ها خواهد شد. برخی بیماری‌ها مانند دیابت، می‌تواند عاملی برای ابتلا به التهاب لثه باشد. همچنین برخی از داروهای ضد انعقاد خون، مراقبت ناكافی، استعمال سیگار و قلیان، موارد دیگری هستند كه بروز التهاب لثه را به همراه خواهند داشت. گاهی برخی از افراد، سیستم بدنشان به‌گونه‌ای است كه بزاق كم تولید می‌كند، این دسته از افراد مستعد ابتلا به التهاب لثه هستند.
منتظر چه علائمی باشید؟
التهاب و كمرنگ شدن و تورم، از علائم بیماری لثه به‌شمار می‌رود كه حین مسواك زدن و نخ دندان كشیدن، خونریزی اتفاق می‌افتد. لثه‌هایی كه در حال جدا شدن از دندان هستند، چرك بین لثه و دندان، تغییر مدل قرارگیری دندان (دفرمه شدن) و...، برخی از این علائم به حساب می‌آیند.
عوارضی كه نباید نادیده گرفت
التهاب لثه، هر چقدر دیرتر درمان شود، می‌تواند مشكلات جدی‌تری را به وجود بیاورد. التهاب به مرور زمان تبدیل به پیوره خواهد شد. عفونت‌ها و باكتری‌ها می‌توانند در چنین شرایطی از طریق خون وارد بدن شوند و احتمال بروز بیماری‌های قلبی و كلیوی ناشی از عفونت وجود دارد. در برخی از مقالات، اشاره شده كه رابطه‌ای بین آلزایمر و پلاك دندان وجود دارد، ولی این مساله هنوز اثبات نشده است.
چه باید كرد؟
زمانی كه جرم تشكیل می‌شود، باید در اولین فرصت برای جرمگیری به دندانپزشك مراجعه كرد تا مشكلات بعدی ایجاد نشود. چنانچه التهاب لثه ایجاد شود، این التهاب باید توسط دندانپزشك درمان شود ولی به‌طور كلی، مصرف چای سبز بدون قند و شیرینی، قرقره آب نمك و به آرامی ماساژ دادن لثه، می‌تواند به بهبود التهاب لثه كمك كند.
البته درمان‌های خانگی نمی‌تواند جایگزین درمان اصلی شود چون دندانپزشك باید به دقت میزان التهاب لثه و عمق شیار لثه را بررسی كند. اگر لثه به مرور زمان آسیب ببیند و این آسیب جدی باشد، به جراحی لثه و بازسازی استخوان فك، نیاز می‌شود. پیشرفت التهاب لثه، درمان آن را سخت‌تر خواهد كرد به همین دلیل پیشگیری بیش از درمان اهمیت دارد. افراد بهتر است پنج دقیقه بعد از خوردن خوراكی‌ها و مواد شیرین، حتما مسواك بزنند به دلیل این‌كه بعد از گذشت پنج‌دقیقه محیط دهان، اسیدی شده و این مساله سبب برداشت كلسیم از دندان و در نهایت پوسیدگی آن خواهد شد.
در صورت عدم دسترسی به مسواك، باید حتما بلافصله دهان با آب شسته شود و طوق دندان‌ها نیز تمیز و روی دندان‌ها با دست شسته شود. به‌طور كلی توصیه می‌شود كه در طول شبانه روز، دو تا سه بار از مسواك استفاده شود كه می‌توان یك‌بار بدون خمیردندان مسواك زد. مسواك زدن باید به آرامی صورت بگیرد و به حالت جارویی این كار انجام شود به این شكل كه مسواك روی دندان‌های بالایی از جهت بالا به سمت پایین و روی دندان‌های پایینی، از جهت پایین به بالا كشیده شود و قسمت داخل دندان نیز به همین شكل باشد. سطح دندان‌ها از داخل، به‌صورت حركت در راستای جلو و عقب، مسواك زده شود، چون در سطح دندان لثه‌ای وجود ندارد. حدود ده تا 20 ثانیه بعد از مسواك، باید طوق دندان‌ها نیز با پشت ناخن، تمیز شود. استفاده از نخ دندان دو بار در هفته، می‌تواند كافی باشد، البته این كار را باید به شكل درست انجام داد.
نخ دندان را باید به‌صورت اره‌ای بین دندان‌ها عبور داد و موقع كشیدن نخ دندان باید مراقب بود تا قسمت مثلثی لثه، آسیب نبیند. استفاده از دهانشویه در شب‌ها به مدت دو تا سه دقیقه می‌تواند در كاهش باكتری داخل دهان موثر باشد؛ فقط باید توجه داشت كه دهانشویه رنگی نبوده تا منجر به رنگی شدن دندان‌ها نشود.