در خانه همسایه
مصطفی وثوقكیا
سفر رفتن همیشه جذاب است، اما در این روزها كه دلار با ما سر ناسازگاری دارد شاید نشود خیلی سراغ این مدل آرزوها رفت، اما میشود جای خالی آن را با چیز دیگری پركرد. برخی دوستان اهل سفر هستند كه تجربیاتشان را ثبت و در قالب كتاب منتشر میكنند.
از سال 1392 که به افغانستان رفتم، توجهم بههر محصولی از این كشور همسایه جلب میشود، از فیلم و كتاب گرفته تا حتی خبر و قسعلیهذا. بهخصوص اضافه كنید كه دو سال قبل از آن هم رضا امیرخانی سفرنامه خود درباره افغانستان را به بازار فرستاد و به صورت اساسی ذهنیات مردم ایران را نسبت به مردم كشور همسایه كه چندمیلیون نفری از آنها سالها با هم همخانه و همسفره شده بودند تغییر داد. آن وقت تصور كنید من مدتی بعد از خواندن كتاب رفتم به این سرزمین ناشناخته و در گشتوگذاری هشت روزه در سه شهر مهم افغانستان (كابل، هرات و مزارشریف) توانستم كمی با سرزمینی كه در قلمرو حكومت فارسیزبانهاست آشنا شوم. القصه عرضم این است كه امیر هاشمی مقدم بعد از یك سفرمفصل و طولانی به افغانستان سفرنامهاش را در كتاب «سفر به سرزمین آریاییها» نوشته است.
هاشمی مقدم سال 92 از سمت مشهد و زمینی وارد این كشور شده است. یعنی نویسنده سفر را به چشم گردشگری ندیده، بلكه مفصل هرات را چرخیده، به میان مردم رفته، با آنها گپزده و نشست و برخاست كرده، حتی به دانشگاه شهر رفته تا ببیند میتواند با نخبگان فرهنگی آنجا ارتباطی برقرار كند یا نه (كه البته نویسنده در هر شهر ی رفته به دانشگاه آن شهر سر زده) و حتی بازداشت شده است. این شهر را گشته بعد به كابل، بامیان، مزارشریف، بلخ و از آنجا به تاجیكستان رفته است.
هاشمی در كتابش مفصل درباره شهرها و سلوك آدمها توضیح داده، نگاه او از این جهت جالب بود كه دقیق درباره مسائل شخصی افرادی كه با آنها برخورد كرده حرف زده و این كتاب را جذاب كرده است. جالبتر اینجاست كه نویسنده در عین شیفتگی به كشور همسایه مقهور محیط نشده و هر جا لازم بوده از نحوه برخورد و حتی برخی اوقات بدرفتاریهایی كه دیده انتقاد كرده. در ابتدای كتاب یك مقدمه مفصل درباره برخی شبهات نسبت به روابط ایران و افغانستان آمده كه بهشدت خواندنی است و البته به درد بخور.
نویسنده كتاب علاوه بر ذكر خاطراتش سعی كرده برخی مسائل تاریخی را كه فكر میكرده اشتباه است اصلاح كند یا توضیحاتی درباره برخی مسائل ارائه كند كه كتاب از حالت سفرنامه تبدیل به گزارش شده كه خب برای كتابی در این سطح جالب نیست و شاید نقطه ضعف هم محسوب شود و بهتر بود این بخشها در پاورقی میآمد.