printlogo


تحلیل و بررسی دو برنامه اصلی سینمایی تلویزیون
دست بــه نقــد !
الهام فیروزبخت

 میزی گرد كه معمولا مجری در قسمت بالای این دایره و منتقد و كارگردان یا یكی از عوامل فیلم در دو طرف دیگر این میز نشسته‌اند. این اولین تصویری است كه همه ما از برنامه‌های نقد فیلم تلویزیونی دیده‌ایم كه گاهی به رینگ بوكسی تبدیل می‌شود كه منتقد و عوامل فیلم همچون دو حریف چغر باید در مقابل یكدیگر جا خالی بدهند و در برگشت نقدشان را با بی‌رحمی تمام به صورت طرف مقابل بكوبند. اصولا نقد كردن كار سختی است و جنبه انتقاد داشتن كاری سخت‌تر! این در مورد نقد فیلم كمی سخت‌تر هم می‌شود چرا كه منتقد باید نقبی به تمام علوم بزند. چرا كه ادبیات، سبك‌های هنری، تاریخ، سیاست، جامعه‌شناسی، صنعت، اقتصاد و… هریك جایگاه خاص خود را در عالم سینما دارند و در مقابل كارگردان، تهیه‌كننده یا هر كسی كه قرار است مقابل یك منتقد قرار بگیرد باید بتواند درست و حسابی از فیلمش دفاع كند. آخر هفته‌ها تلویزیون معمولا میزبان این نوع برنامه‌هاست كه به قول مسعود شصت‌چی سریال مرد هزار چهره «فیلم می‌بینند، نقد می‌كنند، پول می‌گیرند» بیایید با هم نگاهی به برنامه‌های نقد آخر هفته بیندازیم.
«هفت» سال 1389 برای اولین بار با فریدون جیرانی روی آنتن رفت و با این‌كه طفلی نوپا بود و ایرادات فراوان داشت باز هم توانست جای خالی یك برنامه تخصصی در حوزه سینما را به‌خوبی پر كند و دل اهالی سینما و كسانی كه دل در گرو سینما دارند را به دست بیاورد. قرار بود نود سینمایی تلویزیون باشد، اما زیادی درگیر حاشیه شد. از تعویض چندین و چندباره مجری بگیرید تا نقدها و صحبت‌های تند و گاها خیلی تند مسعود فراستی كه حالا با فراگیرتر شدن استفاده از شبكه‌های اجتماعی دست به دست می‌شود و بیشتر از قبل دیده می‌شود، اما هنوز هم «هفت» است؛ جدی‌ترین برنامه  نقد فیلم تلویزیون!

برنامه  هنر هفتم
نام برنامه:  هفت
شبكه پخش: سه سیما
زمان پخش: جمعه‌ها ساعت 23:40
 جزئیات برنامه
اولین بخش این برنامه خلاصه‌ای چند دقیقه‌ای از قسمت قبل است. برش‌هایی چند ثانیه‌ای از جنجالی‌ترین و مهم‌ترین بحث‌هایی كه در طول برنامه قبلی بین منتقد و مهمان برنامه اتفاق افتاده است. بعد از این بخش محمدحسین لطیفی در جایگاه مجری برنامه با حضور دو مهمان كه معمولا كارشناس سینما هستند وضعیت حال حاضر سینمای ایران را مورد نقد و بررسی 
قرار می‌دهند. 
این قسمت از برنامه تقریبا قسمت طولانی و از حوصله مخاطب خارج است. به همین خاطر در میان این گفت‌وگو مجله تصویری پخش می‌شود كه مصاحبه‌ای است در مورد وضعیت سینمای كشور با خبرنگاران و روزنامه‌نگاران و كلا كسانی كه در حوزه سینما مسؤولیتی دارند. بعد از پایان گفت‌وگوی زنده، مجله تصویری بعدی با موضوع اتفاقات روز سینما مثل جشنواره‌ها، اكران‌های مردمی و... پخش می‌شود و این فرصت را به مجری و مهمان‌ها می‌دهد تا برای بخش بعدی كه همان میز رسانه است نفسی تازه كنند. 
در «میز رسانه» همان‌طور كه از نامش پیداست قرار است اهالی رسانه از نگاه خودشان به مسائل روز سینما بپردازند، اما «میز نقد» همان بخش جنجالی این برنامه است كه مسعود فراستی به همراه یك منتقد دیگر فیلم یا كارگردانی را به بوته نقد می‌كشانند. مابین گفت‌وگوها معمولا قسمت‌هایی از فیلم مورد نظر هم نمایش داده می‌شود. 
در آخر این گفت‌وگو مسعود فراستی فیلمی را كه قرار است برای هفته بعد مورد نقد قرار بگیرد، معرفی می‌كند تا مخاطب با دست پر پای برنامه بعدی بنشیند. قسمت پایانی جذابی هم دارد، مجله تصویری سوم سراغ فیلم‌های در حال ساخت می‌رود و گزارشی كوتاه از پشت صحنه این فیلم می‌دهد.

نقاط قوت
معمولا اولین‌ها بیشتر و پررنگ‌تر در ذهن مخاطب نقش می‌بندند و برنامه هفت این اقبال را داشته كه به عنوان اولین برنامه تخصصی نقد فیلم در ذهن مخاطبان ماندگار شود. اما مهم‌ترین نقطه قوت این برنامه حضور مسعود فراستی است. 
او در حال حاضر شناخته شده‌ترین منتقد سینما و تلویزیون است و با این‌كه خیلی‌ها به او لقب «آقای مخالف» سینمای ایران را داده‌اند، اما حقیقت این است كه او موثرترین منتقد سینماست و هرچند بعضی از نقدها منصفانه نیست و شاید مخاطب عام خیلی از طرز نقدش خوشش نیاید، اما بسیاری از مخاطبان هنوز هم دوستش دارند و از پای میز نقدش نكته‌های فراوانی در مورد سینما 
یاد می‌گیرند. 
اما نكته دیگری كه به عنوان نقطه قوت این برنامه می‌شود از آن یاد كرد این كه هفت سراغ مسائل زیرساختی سینما هم می‌رود، كاری كه خیلی از برنامه‌ها از خیر پرداختن به آن گذشته‌ و ترجیح داده‌اند خودشان را به دردسر نیندازند. مثل یك‌سری جنگ و دعواهای كهنه و قدیمی كه كسی سراغ‌شان نمی‌رفت یا مطالبه‌گری از مسؤولانی كه سال‌هاست در سیما حضور دارند، اما كسی تا به حال اسم‌شان را هم نشنیده و طبعا درخواستی هم از آنها نشده است. 
در كنار تمام این موارد زمان پخش مناسبی هم دارد. معمولا ساعت پایانی روز جمعه آدم دچار یك جور رخوت و بی‌حوصلگی می‌شود و اگر اهل سینما باشید دیدن یك برنامه سینمایی جنجالی آدم را سر كیف می‌آورد. علاوه بر این جمعه‌ها وقت آزاد هم زیاد دارید. می‌توانید صبح فیلمی كه هفته پیش معرفی شده را ببینید و آخر شب نقدش را بشنوید.

نقاط ضعف
اولین نقطه ضعف این برنامه «مجری» آن است كه در طول ادوار مختلف همواره دستخوش تغییر بوده است. انتخاب محمدحسین لطیفی 
بنا به  نظر برخی از كارشناسان انتخاب غلطی بود. اولا این‌كه تكیه زدن به صندلی مجری‌گری كار هر كسی نیست. 
صرفا اگر كسی بازیگر یا كارگردان خوبی است الزاما نمی‌تواند مجری مناسبی باشد. محمدحسین لطیفی به عنوان مجری این برنامه گاهی برنامه از دستش درمی‌رود و گاهی این‌طور نشان می‌دهد كه درباره موضوع برنامه مطالعه و آگاهی چندانی نداشته است.  
این موضوع حتی در مجری‌های پیشین این برنامه كه سینمایی نبوده‌اند یا اجرایشان در قسمت‌های دیگر لنگ می‌زده، دیده نشده بود. 
بی‌حس و حال بودن و عدم مدیریت بحث هم دو موضوع دیگری است كه برای یك برنامه‌ای در حد برنامه هفت حسابی توی ذوق می‌زند. 
برای نقطه ضعف بعدی باید باز هم سراغ مسعود فراستی برویم. در دوره‌های قبل مسعود فراستی در كنار دو كارشناس دیگر به عنوان منتقد در برنامه حضور داشت و گپ و گفت میان كارشناسان و منتقدین بحث جذاب و كاربردی را شكل می‌داد، اما حالا او رئیس میز نقد است. نقد می‌كند و نقد می‌كند و كارشناس برنامه را هم مجبور می‌كند كه حرف‌هایش را تایید كند و در نهایت چیزی به عنوان نقد درست و درمان دست مخاطب را نمی‌گیرد، چرا‌كه انگار سازندگان این برنامه فراموش كرده‌اند مخاطبان تلویزیون در حال تماشای برنامه‌شان هستند و برای متخصصین این حوزه در حال سخنرانی نیستند. نكته منفی دیگر حواشی 
این برنامه است. 
انگار كنترلی برای صحبت كردن یا نكردن درباره یك موضوع وجود ندارد و گاهی نقدهای تند و غیرمنصفانه این برنامه را وارد حاشیه كرده است و در آخر تمام این نقاط ضعف باعث شده این برنامه به یك برنامه خنثی تبدیل شود. برنامه‌ای كه زمانی تعیین‌كننده بود و روی جدول فروش تاثیر بسزایی می‌گذاشت، امروز نه رویكرد درست و دقیق دارد و نه اثر چندانی 
روی سینما می‌گذارد.

مجله تصویری 
نام برنامه: نقد سینما
شبكه پخش: پنج سیما
زمان پخش: جمعه‌ها ساعت 22
 جزئیات برنامه
«نقد سینما» در ایام جشنواره سی و هفتم فیلم فجر هر شب روی آنتن می‌رفت. بعد از پایان جشنواره تصمیم گرفته شد این برنامه هر هفته جمعه شب‌ها با همان مجری شب‌های جشنواره یعنی بهروز افخمی روی آنتن برود. این برنامه كارش را در 17 اسفند 97 با نقد فیلم «آشغال‌های دوست‌داشتنی» با حضور آرش خوشخو و میلاد دخانچی و همچنین بررسی مراسم اسكار با حضور سعید مستغاثی و امیر قادری در شبكه پنج سیما آغاز كرد.
این برنامه هم بعد از پخش تیتراژ سراغ پخش خلاصه قسمت قبل می‌رود با این تفاوت كه وحید رونقی كه مجری طرح برنامه است، خلاصه قسمت قبل را روایت می‌كند. بعد از پخش خلاصه نوبت به معرفی مهمان و بررسی فیلم‌ها و سریال‌ها و جوایزش می‌رسد. پس از آن، بهروز افخمی به عنوان مجری برنامه با مهمان برنامه به گفت‌وگو می‌نشیند. میان این گفت‌وگو قسمت كوتاهی از فیلم جدید در حال اكران پخش می‌شود تا مجری و مهمان گلویی‌ تر كنند و گفت‌وگو را از سر بگیرند. بعد از پایان این گفت‌وگو، بخش موضوعی برنامه با صدای وحید رونقی پخش می‌شود. مثلا موضوعی مثل «مهاجرت» و تكه‌ایی از فیلم‌هایی كه با این موضوع ساخته شده‌اند. خود بهروز افخمی به بخش بعدی می‌گوید «اخبار خاله‌زنكی سینما»، در این بخش افخمی و صادق لواسانی درباره حواشی زرد سینما صحبت می‌كنند و بخش بعدی اتفاقات مهم روز را مورد بررسی قرار می‌دهد. جدول پرفروش‌های هفته و میزان فروش‌شان، قبل از شروع بخش میز نقد، نمایش داده می‌شود. افخمی میز نقد را با حضور دو منتقد سینما درباره فیلم هفته اجرا می‌كند و در قسمت بعدی موشن‌گراف یك كارگردان خارجی پخش شده و فیلم و كارگردان آن مورد نقد قرار می‌گیرد.

نقاط  قوت 
اولین نقطه مثبت حضور بهروز افخمی به عنوان مجری این برنامه است. زمانی كه برنامه هفت با بهروز افخمی روی آنتن می‌رفت یكی از جذاب‌ترین دوره‌هایش را می‌گذراند و حالا افخمی وزنه برنامه «نقد سینما» شده است. نكته دوم حضور چهره‌های جدیدی مثل میلاد دخانچی، امیررضا مافی و... در این برنامه است. نكته بعدی بحث رویكرد است. رویكرد این برنامه برخلاف برنامه هفت كاملا مشخص است و هدف و حرفی كه قرار است به مخاطب منتقل كند روشن و واضح است. نكته‌ای كه می‌شود آن را برگ برنده این برنامه دانست داشتن قسمتی به عنوان «پرونده ویژه» است كه گاهی به موضوعات غیررسانه‌ای می‌پردازد كه دغدغه‌مند بودن این برنامه را نشان می‌دهد. مثل فیلم‌ها و مستندهایی كه در رابطه با جنگ بوسنی چند هفته پیش در این برنامه پخش شد. موضوع دیگر پرداختن به سینما و فیلم‌های خارجی است كه نمونه‌اش را در برنامه‌های دیگر كمتر دیده‌ایم.

نقاط ضعف
مهم‌ترینش میز نقد این برنامه است كه به‌وضوح از نمونه مشابه‌ا‌ش در برنامه هفت ضعیف‌تر است، چرا كه وزنه سنگین مانند منتقد قدیمی و كاربلد ندارد و چون اكثر منتقدانی كه از آنها دعوت می‌كند منتقدان جوان و تازه‌كاری هستند و بالطبع نمی‌توانند تعیین‌كننده باشند و تاثیر زیادی روی گیشه بگذارند. از طرفی هم گاهی موضوعاتی كه در «پرونده ویژه» به آن پرداخته می‌شود برای مخاطب عام ساخته نشده و این‌طور نشان می‌دهد كه این موضوع بیشتر دغدغه خود سازندگان برنامه بوده تا مخاطب! كه گاهی نه تنها جذابیتی به برنامه اضافه نمی‌كند، بلكه به میزان جذابیتش ضربه هم می‌زند. نكته منفی بعدی عدم مدیریت گفت‌وگوهاست. گاهی گفت‌وگوها به اندازه‌ای به درازا می‌كشد كه هم مخاطب خسته می‌شود و هم آخر كار كلی بخش اضافه می‌آید.