مروری بر كتاب «ماجرای فكر آوینی» اثر وحید یامین‌پور
گام نخست برای آوینی‌خوانی!
اسماعیل بنده‌خدا
معمولا مردم هنرمندان بزرگ‌شان را فقط با یك هنر مشخص می‌شناسند. مثلا در تمام دنیا پیكاسو را با نقاشی‌هایش می‌شناسند یا در ایران خودمان شهرام ناظری را همه با صدای ناب و تصنیف‌های او می‌شناسند و نادر ابراهیمی را با قلم قدرتمندش. در حالی كه هر یك از این افراد ممكن است یك یا چند هنر و قابلیت خوب دیگر هم داشته باشند. ولی آن یك هنر مشخص مشهورشان آن‌قدر به هنر‌های دیگرشان غلبه كرده كه عموم مردم هم به همان یك هنر می‌شناسندشان. این قضیه درباره شهید مرتضی آوینی به عینه رخ داده است. هنرمندی كه اغلب مردم با شنیدن نامش، بی‌درنگ به یاد «روایت فتح» مشهور او و صدای دلنشین و نریشن‌های بی‌نظیر او می‌افتند. در حالی كه وجهه دیگر شهید آوینی كه از قضا اگر از وجهه رسانه‌ای او درخشان‌تر نباشد كم‌فروغ‌تر نیست، متفكر بودن، حكیم بودن و معلم بودن اوست. وجهه‌ای كه مغفول مانده و خیلی كمتر به آن پرداخته شده است.
اغفال بیست و چند ساله‌ای كه شاید عمد‌هایی در آن وجود داشته باشد، زیرا پرداختن به وجهه متفكر آوینی، خوانش و تحلیل و تدقیق در آن تفكر را در پی خواهد داشت و این ممكن است برای بعضی‌ها خطرات و تهدیداتی داشته باشد. مخاطبانی كه روایت فتح او را بار‌ها از تلویزیون دیده و صدایش را شنیده‌اند اما از بین آنها خیلی كم پیش می‌آید كه بدانند آوینی در مورد «روشنفكری در عصر مدرن» چه نوشته است. جوانان و نوجوانان كم شماری هستند كه بدانند آوینی درباره حكومت فرزانگان، تهاجم فرهنگی، سیطره بر جهان، آینده بشریت، مبانی حكومت دینی و مبانی اندیشه و توسعه و تمدن غرب چه‌ها گفته و چه‌ها نوشته. دست‌هایی اجازه نداده كه در این 26 سال كه از شهادت جانسوز او گذشته است، این گفته‌ها و نوشته‌ها و كتاب‌ها آن طور كه باید معرفی شود و به دست جوانان و عموم مردم برسد. زیرا خاصیت سخن آوینی بیدار‌كنندگی و آگاهی بخشی است و این بیداری و آگاهی شاید به زیان بعضی‌ها تمام شود. به درستی كه رهبر معظم انقلاب لقب سید شهیدان اهل قلم را بحق به آوینی دادند و نه سید شهیدان اهل دوربین یا سید شهیدان اهل رسانه!
اما در این میان بعضی اوقات اتفاقاتی می‌افتد كه بارقه‌ای از امید را در دل آدمیزاد روشن می‌كند. یكی از این اتفاقات چاپ و انتشار كتابی در شناساندن منظومه فكری شهید آوینی است. كتابی به اسم «ماجرای فكر آوینی». این كتاب كه به قلم وحید یامین پور به رشته تحریر درآمده برای اولین بار در نمایشگاه كتاب سال جاری رونمایی شد و در این مدت كوتاه استقبال خوبی هم از آن صورت گرفته است. یامین پور در این كتاب كوشیده است چارچوب فكری شهید آوینی را برای مخاطب نامانوس با وی تشریح كند و راه شروع آوینی‌خوانی و فهم او را روشن سازد. مخاطبان اصلی درس گفتارهای مندرج در این كتاب جوانانی هستند كه در آغاز راه مطالعات فرهنگی و تمدنی هستند و غالبا دغدغه این را دارند كه فهم و تحلیل رخدادها و تحولات سیاسی، تاریخی و تمدنی را از چه نقطه‌ای باید آغاز كنند. كتاب با نگاهی اجمالی به تاریخ تمدن غرب آغاز می‌شود و از تمدن یونان تا روم و قرون وسطا و رنسانس را اجمالی و به زبان ساده برای مخاطب روشن می‌كند. سپس به مدرنیسم غربی و سیطره جهانی آن می‌پردازد و دیدگاه خدشه‌ناپذیر بودن حركت تمام تمدن‌ها به سوی تمدن غربی و مدرنیسم را نقد می‌كند. البته تمام این تحلیل‌ها از نگاه منظومه فكری شهید آوینی بررسی می‌شود و در بعضی موضوعات نظر و موضع خود شهید آوینی به عینه در خلال مباحث آورده می‌شود. قسمت بعدی كتاب، معرفی یك سیر مطالعاتی جمع و جور از سطح مبتدی تا پیشرفته برای مطالعه كتاب‌های آوینی است. در پایان نیز چند مصاحبه از یامین‌پور كه قبلا در تلویزیون و جراید درباره شهید آوینی و تحلیل تفكر او صورت گرفته، آورده شده است. یكی از این مصاحبه‌ها كه با حضور مسعود ده‌نمكی، شهریار زرشناس و یامین‌پور انجام شده برای آنهایی كه دنبال خواندن مناظره و مصاحبه هستند، جذاب و خواندنی است.
معرفی كتاب‌ها و فیلم‌های مختلف در خلال مباحث برای مطالعه بیشتر، پاورقی‌های پر و پیمان برای توضیح بیشتر درباره بعضی موضوعات خاص، اجمالی و مختصر و مفید بودن مباحث و ارائه یك دوره خلاصه اما مثمرثمر آوینی‌شناسی برای مخاطب ناآشنا با این اندیشمند چریكی همه فن حریف مغفول مانده برای جوانان و طالبان حقیقت، از نقاط قوت این كتاب است. البته وجود بعضی اشتباهات تایپی و نگارشی اصلا برای چنین كتابی پذیرفته نیست. همچنین بهتر بود معنی كامل و دقیق بعضی آیات و احادیث كه در متن آورده شده است، برای فهم بهتر در پاورقی ذكر می‌شد.
القصه كه مطالعه این كتاب را برای علاقه مندان شهید آوینی و كسانی كه در شروع راه مطالعات تاریخی و تمدنی به‌خصوص با محوریت گفتمان انقلاب اسلامی هستند، پیشنهاد می‌كنیم. كتابی كه از مطالعه آن پشیمان نخواهید شد و از حجم و عمق مطالب جدیدی كه یاد می‌گیرید، لذت خواهید برد.
اغفال بیست و چند ساله‌ای كه شاید عمد‌هایی در آن وجود داشته باشد، زیرا پرداختن به وجهه متفكر آوینی، خوانش و تحلیل و تدقیق در آن تفكر را در پی خواهد داشت و این ممكن است برای بعضی‌ها خطرات و تهدیداتی داشته باشد. مخاطبانی كه روایت فتح او را بار‌ها از تلویزیون دیده و صدایش را شنیده‌اند اما از بین آنها خیلی كم پیش می‌آید كه بدانند آوینی در مورد «روشنفكری در عصر مدرن» چه نوشته است. جوانان و نوجوانان كم شماری هستند كه بدانند آوینی درباره حكومت فرزانگان، تهاجم فرهنگی، سیطره بر جهان، آینده بشریت، مبانی حكومت دینی و مبانی اندیشه و توسعه و تمدن غرب چه‌ها گفته و چه‌ها نوشته. دست‌هایی اجازه نداده كه در این 26 سال كه از شهادت جانسوز او گذشته است، این گفته‌ها و نوشته‌ها و كتاب‌ها آن طور كه باید معرفی شود و به دست جوانان و عموم مردم برسد. زیرا خاصیت سخن آوینی بیدار‌كنندگی و آگاهی بخشی است و این بیداری و آگاهی شاید به زیان بعضی‌ها تمام شود. به درستی كه رهبر معظم انقلاب لقب سید شهیدان اهل قلم را بحق به آوینی دادند و نه سید شهیدان اهل دوربین یا سید شهیدان اهل رسانه!
اما در این میان بعضی اوقات اتفاقاتی می‌افتد كه بارقه‌ای از امید را در دل آدمیزاد روشن می‌كند. یكی از این اتفاقات چاپ و انتشار كتابی در شناساندن منظومه فكری شهید آوینی است. كتابی به اسم «ماجرای فكر آوینی». این كتاب كه به قلم وحید یامین پور به رشته تحریر درآمده برای اولین بار در نمایشگاه كتاب سال جاری رونمایی شد و در این مدت كوتاه استقبال خوبی هم از آن صورت گرفته است. یامین پور در این كتاب كوشیده است چارچوب فكری شهید آوینی را برای مخاطب نامانوس با وی تشریح كند و راه شروع آوینی‌خوانی و فهم او را روشن سازد. مخاطبان اصلی درس گفتارهای مندرج در این كتاب جوانانی هستند كه در آغاز راه مطالعات فرهنگی و تمدنی هستند و غالبا دغدغه این را دارند كه فهم و تحلیل رخدادها و تحولات سیاسی، تاریخی و تمدنی را از چه نقطه‌ای باید آغاز كنند. كتاب با نگاهی اجمالی به تاریخ تمدن غرب آغاز می‌شود و از تمدن یونان تا روم و قرون وسطا و رنسانس را اجمالی و به زبان ساده برای مخاطب روشن می‌كند. سپس به مدرنیسم غربی و سیطره جهانی آن می‌پردازد و دیدگاه خدشه‌ناپذیر بودن حركت تمام تمدن‌ها به سوی تمدن غربی و مدرنیسم را نقد می‌كند. البته تمام این تحلیل‌ها از نگاه منظومه فكری شهید آوینی بررسی می‌شود و در بعضی موضوعات نظر و موضع خود شهید آوینی به عینه در خلال مباحث آورده می‌شود. قسمت بعدی كتاب، معرفی یك سیر مطالعاتی جمع و جور از سطح مبتدی تا پیشرفته برای مطالعه كتاب‌های آوینی است. در پایان نیز چند مصاحبه از یامین‌پور كه قبلا در تلویزیون و جراید درباره شهید آوینی و تحلیل تفكر او صورت گرفته، آورده شده است. یكی از این مصاحبه‌ها كه با حضور مسعود ده‌نمكی، شهریار زرشناس و یامین‌پور انجام شده برای آنهایی كه دنبال خواندن مناظره و مصاحبه هستند، جذاب و خواندنی است.
معرفی كتاب‌ها و فیلم‌های مختلف در خلال مباحث برای مطالعه بیشتر، پاورقی‌های پر و پیمان برای توضیح بیشتر درباره بعضی موضوعات خاص، اجمالی و مختصر و مفید بودن مباحث و ارائه یك دوره خلاصه اما مثمرثمر آوینی‌شناسی برای مخاطب ناآشنا با این اندیشمند چریكی همه فن حریف مغفول مانده برای جوانان و طالبان حقیقت، از نقاط قوت این كتاب است. البته وجود بعضی اشتباهات تایپی و نگارشی اصلا برای چنین كتابی پذیرفته نیست. همچنین بهتر بود معنی كامل و دقیق بعضی آیات و احادیث كه در متن آورده شده است، برای فهم بهتر در پاورقی ذكر می‌شد.
القصه كه مطالعه این كتاب را برای علاقه مندان شهید آوینی و كسانی كه در شروع راه مطالعات تاریخی و تمدنی به‌خصوص با محوریت گفتمان انقلاب اسلامی هستند، پیشنهاد می‌كنیم. كتابی كه از مطالعه آن پشیمان نخواهید شد و از حجم و عمق مطالب جدیدی كه یاد می‌گیرید، لذت خواهید برد.