بی‌بی مریم كیست؟
بی‌بی مریم ایلخان بختیاری دختر حسینقلی‌خان ایلخانی، خواهر علیقلی‌خان سردار اسعد و مادر علیمردان‌خان بختیاری، محمدعلی‌خان و مصطفی‌قلی‌خان (فرزند علیقلی‌خان چهارلنگ) بود. او از پیشگامان مطالبه حقوق زنان و مدافعان ملی سرزمین ایران در برابر متجاوزان روس و انگلیس در جنگ جهانی اول بود. مورخان شمار لشكر بی‌بی مریم را بیش از ۳۰۰۰ سوار دانسته‌اند. جنگجویانی اسب سوار و برنو به دست كه برای یاری فرمانده خود بی‌بی مریم بختیاری و دفاع از میهن، آماده جانفشانی بودند. او از زنان باسواد و روشنفكر عصر خود بود و به طرفداری از حقوق زنان برخاست. وی فنون اردوكشی نظامی و لشكر داری را از پدر و برادرانش آموخت و در جنگ جهانی اول به كار بست. او از سرمایه مادی و معنوی خانواده خود به منظور تشكیل یك هنگ ملی برای مبارزه با اشغالگران روس و انگلیس در جنگ جهانی اول استفاده كرد. بی‌بی مریم، یكی از مشوقان اصلی سردار اسعد بختیاری برای فتح تهران محسوب می‌شد. وی طی نامه‌ها و تلگراف‌های مختلف بین سران ایل و سخنرانی‌های مهیج و گیرا، افراد ایل را برای مبارزه با استبداد صغیر (استبداد محمدعلی شاهی) آماده می‌كرد و همواره به عنوان یكی از شخصیت‌های ضداستعماری و استبدادی عصر قاجار مطرح بوده‌است. بی‌بی مریم بختیاری، قبل از فتح تهران، مخفیانه با عده‌ای سوار وارد تهران شد و در خانه پدری حسین ثقفی منزل كرد. به مجرد حمله سردار اسعد به تهران، پشت‌بام خانه را -كه مشرف به میدان بهارستان بود- سنگربندی كرد و با عده‌ای سوار بختیاری، از پشت‌سر با قزاق‌ها مشغول جنگ شد. او شخصا تفنگ به دست گرفت و با قزاقان جنگید. نقش او در فتح تهران، میزان محبوبیتش را در ایل افزایش داد و طرفداران بسیاری یافت، به طوری كه به لقب سرداری مفتخر شد. سردار مریم بختیاری، سال ۱۳۱۶ خورشیدی، سه سال پس از اعدام علی‌مردان خان در اصفهان در گذشت. او در تكیه بختیاری‌های تخت فولاد اصفهان به خاك سپرده شده‌است.