*تیتر، یادآوری روز باشکوه محمدخانی در بازی پرسپولیس با راه آهن و شم گلزنی همیشگی او ذهنمان را برد به سمت رمان «عقرب روی پله های راه آهن اندیمشک یا از این قطار خون می چکه قربان» نوشته حسین مرتضاییان آبکنار
از این قطار خون می‌چكه*
محمد مایلی‌كهن با شماره 19، در میانه‌های زمین توپ سفیدپوشان راه‌آهن را قطع می‌كند و آن را برای شماره 8 پرسپولیس، ناصر محمدخانی در پشت محوطه جریمه می‌فرستد. گلزن سرخپوشان با یك دریبل خوب وارد محوطه جریمه می‌شود و شوت محكمی روانه دروازه حریف می‌كند اما توپ به دفاع راه‌آهن برخورد می‌كند و بلوكه می‌شود. ولی این پایان كار نیست و محمدخانی با سماجتی مثال‌زدنی و به قول گزارشگر با «تلاش بی‌امان» پرواز می‌كند و توپ را با سر و بالاتر از دست‌های دروازه‌بان به تور می‌رساند و گل.
محمدخانی، در این دیدار، یك گل استثنایی هم می‌زند تا پرسپولیس، با نتیجه 4 بر صفر، تیم راه‌آهن را در فینال جام حذفی تهران شكست دهد و قهرمان شود؛ در زمین پرسپولیس و كمی قبل از محوطه جریمه، محمدخانی در حالتی نامتعادل توپی را از بازیكن راه‌آهن می‌گیرد و یك‌تنه به قلب دفاع حریف می‌زند و ابتدا دو بازیكن حریف را با دریبل از پیش رو برمی‌دارد و بعد هم از سد دروازه‌بان می‌گذرد و تمام. ناصر محمدخانی چنین اعجوبه‌ای در فوتبال بود و گل‌های درخشانی از او در مسابقات مختلف باشگاهی و ملی به یاد داریم، اما در زندگی شخصی، قطارش از مسیر درست خارج می‌شود و اوضاع طور دیگری برای این گلزن رقم خورد، بسیار بدتر از از دست دادن ضربه پنالتی در مقابل كره‌جنوبی و در مرحله یك‌چهارم پایانی بازی‌های آسیایی ۱۹۸۶. حتما در جریان ماجراهای او و شهلا جاهد هستید كه به قتل همسر اول محمدخانی (لاله سحرخیزان) و اعدام جاهد منجر شد. مدت‌ها بود كه خبری درباره این پرونده پرسروصدا نبود تا این‌كه به‌تازگی خود محمدخانی خبرساز شد و با ارسال نامه‌ای خطاب به رئیس سازمان سینمایی، خواستار جلوگیری از اكران فیلم «یادم تو را فراموش» شد؛ فیلمی كه با نگاهی به زندگی ناصرمحمدخانی و همسر دومش، شهلا جاهد شناخته شده است.
مملکت قانون داره!
اما آیا یادم تو را فراموش واقعا فیلمی درباره ناصر محمدخانی است؟ اگرچه فیلم اشاراتی به زندگی این فوتبالیست سابق و ماجرای ازدواج دوم و پنهانی او و قتل همسر اول او دارد، اما كاملا منطبق بر واقعیت زندگی این ورزشكار نیست و حتی اسم شخصیت‌ها هم چیز دیگری است. یادم تو را فراموش، قصه فردی به نام دامون، مربی بركنارشده یكی از باشگاه‌های پرطرفدار فوتبال است كه با دختری كه سال‌ها پیش با او ارتباط داشته، روبه‌رو می‌شود كه این آشنایی ماجراهایی را در ادامه رقم می‌زند.
حبیب اسماعیلی، پخش‌كننده یادم تو را فراموش كه این روزها پیگیر ثبت قرارداد اكران فیلم در شورای صنفی نمایش است، درباره اعتراض ناصرمحمدخانی به اكران این فیلم به جام‌جم گفت: «حدود دو سال از نمایش این فیلم در جشنواره فیلم فجر می‌گذرد و هنوز هم اكران نشده است، نمی‌دانم این اعتراض چرا در این زمان مطرح می‌شود. به نظرم كسی در این میان سنگ‌اندازی كرده است. ضمن این‌كه هر فردی كه نمی‌تواند دستور دهد جلوی اكران فیلمی را بگیرند یا نگیرند. مملكت قانون دارد. ضمن این‌كه فیلم ارتباطی به زندگی ناصرمحمدخانی ندارد، چون در فیلم یادم تو را فراموش، اصلا به اسم او اشاره نمی‌شود. تا دلتان بخواهد مشابه این شخصیت در جامعه وجود دارد. »
بحث فرد مطرح نیست
این تهیه‌كننده سینما و مدیر پخش فیلم، درباره این‌كه چرا ظرفیت ساخت فیلم‌های زندگینامه‌ای در سینمای ایران وجود ندارد و تولید این آثار همواره با حرف و حدیث و اعتراض، همراه است هم توضیح داد: «در این شرایط كه مردم وضع معیشتی و اقتصادی مناسبی ندارند، بیشتر به فیلم‌های شاد و كمدی از نوع خوبش نیاز است، اما اگر فقط فیلم‌هایی از این جنس ساخته شود، فضای سینما تكراری می‌شود و سینما حتما به گونه‌های دیگری از فیلم نیاز دارد. چون تماشاگران سینما متفاوت هستند و سلیقه‌های مختلفی دارند. متاسفانه به دلیل همین برخوردهایی كه با فیلم‌های زندگینامه‌ای و اجتماعی می‌شود، كمتر فیلمسازان سراغ ساخت این آثار می‌روند. اگر فیلم درباره یك ارگان باشد، آن ارگان معترض می‌شود، اگر درباره یك وزارتخانه باشد، آن وزارتخانه اعتراض می‌كند و ... »
اسماعیلی افزود: «در یادم تو را فراموش اصلا بحث فردی مطرح نیست، گاهی درباره یك فرد خاص فیلم ساخته می‌شود و آن شخص حق دارد به فیلم اعتراض و نظرش را درباره آن مطرح كند. اما یادم تو را فراموش، یك بحث اجتماعی كلی را مطرح می‌كند. اگر حالا كسی می‌آید به این فیلم اعتراض و فكر می‌كند فیلم براساس زندگی او ساخته شده، یك بحث دیگر است. اگر آن زندگی درست بوده كه كسی نباید اعتراض كند. یادم تو را فراموش به زندگی شخص به‌خصوصی كار ندارد و درباره مشكلات خانوادگی و اجتماعی طرح سوال می‌كند؛ این‌كه چرا یك قتل اتفاق می‌افتد؟ چرا به ناحق دو نفر در این زندگی‌ها از بین رفتند؟ ساخت یادم تو را فراموش چه اشكالی می‌تواند داشته باشد؟ این فیلم هشداری برای همه خانواده‌هاست. به نظرم این فیلم‌ها باید ساخته شود، تا بلكه از نابودی خانواده‌ها جلوگیری كند.»
این سینماگر ادامه داد:« باید فیلمسازان، برای ساخت این گونه فیلم‌ها آزادی عمل داشته باشند. اگر فیلمی ساخته می‌شود، هركس و هر نهاد بلافاصله آن را به خودش نگیرد. اعتراضهای مدام باعث می‌شود سینمای اجتماعی با ملاحظه و احتیاط زیاد پیش برود و فیلم‌های تاثیرگذار كمی ساخته شود. البته معتقدم كه باید در ساخت هر فیلمی، ضمن نقد و تلنگر، احترام اشخاص و خانواده و نهادها را لحاظ كرد. در این صورت است كه می‌توانیم نسبت به حل مشكلات طرح شده در فیلم‌های اجتماعی امیدوار باشیم.»
موضوع برای ما مهم بوده
اسماعیلی در پاسخ به این سوال كه به‌زعم محمدخانی، به شخصیت او در فیلم اجحاف بسیاری شده هم گفت:« من ضمن احترامی كه برای آقای محمدخانی به عنوان یك قهرمان ملی قائلم، یادم تو را فراموش، بحثی كلی را مطرح می‌كند. مضاف بر این‌كه خود آقای عطشانی خیلی خوب به موضوع و قصه فیلم پرداخته و سعی نكرده كسی را مقصر جلوه دهد. به نظرم حتی خود آقای محمدخانی هم باید از ساخت چنین فیلمی خوشحال باشد كه به نسل جوان هشدار می‌دهد تا زندگی آنها از بین نرود.»
وقتی از مدیر شركت رسانه فیلمسازان مولود می‌پرسیم كه آیا اصلا ناصر محمدخانی، فیلم یادم تو را فراموش را دیده یا نه هم گفت:« فیلم كه هنوز اكران نشده است و فقط در جشنواره فیلم فجر (و جشنواره فیلم سلامت) به نمایش درآمد. اگر هم آقای محمدخانی فیلم را همان زمان جشنواره فجر دیده یا كسانی كه فیلم را دیدند و به اطلاع او رساندند، چرا همان زمان اعتراض نكرد؟ به نظرم این یك سنگ اندازی است كه برخی در نزدیكی اكران این فیلم انجام دادند.»
واكنش كارگردان
علی عطشانی، كارگردان یادم تو را فراموش در مصاحبه‌ای نسبت به شكایت ناصرمحمدخانی واكنش نشان داد و گفت فیلمش درباره این بازیكن سابق فوتبال نیست. او به مهر گفت: «ممكن است هر فردی فیلمی را ببیند و با خود فكر كند كه چقدر این فیلم شبیه سرنوشت من است، این امر دلیلی نمی‌شود كه حتما فیلم از روی داستان زندگی آن فرد ساخته شده باشد. »
این فیلمساز همچنین توضیح داد: «فیلمنامه‌نویس زمانی كه می‌خواهد یك اثر را خلق كند، تحقیق می‌كند و ممكن است پرونده‌های بسیاری را مطالعه كند، فیلمنامه‌نویس این فیلم هم نگاهی به پرونده ناصر محمدخانی و شهلا جاهد داشته است.»
سخنگوی شورای صنفی نمایش هم درباره احتمال جلوگیری از اكران یادم تو را فراموش در پی شكایت محمدخانی به ایسنا گفت: «جلوگیری از اكران هر فیلمی بنا به هر دلیل قضایی یا موارد دیگر، از طریق سازمان سینمایی كه متولی صدور پروانه نمایش است اقدام می‌شود و شورای صنفی نمایش ارتباطی با این موضوع ندارد.»
اما آیا یادم تو را فراموش واقعا فیلمی درباره ناصر محمدخانی است؟ اگرچه فیلم اشاراتی به زندگی این فوتبالیست سابق و ماجرای ازدواج دوم و پنهانی او و قتل همسر اول او دارد، اما كاملا منطبق بر واقعیت زندگی این ورزشكار نیست و حتی اسم شخصیت‌ها هم چیز دیگری است. یادم تو را فراموش، قصه فردی به نام دامون، مربی بركنارشده یكی از باشگاه‌های پرطرفدار فوتبال است كه با دختری كه سال‌ها پیش با او ارتباط داشته، روبه‌رو می‌شود كه این آشنایی ماجراهایی را در ادامه رقم می‌زند.
حبیب اسماعیلی، پخش‌كننده یادم تو را فراموش كه این روزها پیگیر ثبت قرارداد اكران فیلم در شورای صنفی نمایش است، درباره اعتراض ناصرمحمدخانی به اكران این فیلم به جام‌جم گفت: «حدود دو سال از نمایش این فیلم در جشنواره فیلم فجر می‌گذرد و هنوز هم اكران نشده است، نمی‌دانم این اعتراض چرا در این زمان مطرح می‌شود. به نظرم كسی در این میان سنگ‌اندازی كرده است. ضمن این‌كه هر فردی كه نمی‌تواند دستور دهد جلوی اكران فیلمی را بگیرند یا نگیرند. مملكت قانون دارد. ضمن این‌كه فیلم ارتباطی به زندگی ناصرمحمدخانی ندارد، چون در فیلم یادم تو را فراموش، اصلا به اسم او اشاره نمی‌شود. تا دلتان بخواهد مشابه این شخصیت در جامعه وجود دارد. »
بحث فرد مطرح نیست
این تهیه‌كننده سینما و مدیر پخش فیلم، درباره این‌كه چرا ظرفیت ساخت فیلم‌های زندگینامه‌ای در سینمای ایران وجود ندارد و تولید این آثار همواره با حرف و حدیث و اعتراض، همراه است هم توضیح داد: «در این شرایط كه مردم وضع معیشتی و اقتصادی مناسبی ندارند، بیشتر به فیلم‌های شاد و كمدی از نوع خوبش نیاز است، اما اگر فقط فیلم‌هایی از این جنس ساخته شود، فضای سینما تكراری می‌شود و سینما حتما به گونه‌های دیگری از فیلم نیاز دارد. چون تماشاگران سینما متفاوت هستند و سلیقه‌های مختلفی دارند. متاسفانه به دلیل همین برخوردهایی كه با فیلم‌های زندگینامه‌ای و اجتماعی می‌شود، كمتر فیلمسازان سراغ ساخت این آثار می‌روند. اگر فیلم درباره یك ارگان باشد، آن ارگان معترض می‌شود، اگر درباره یك وزارتخانه باشد، آن وزارتخانه اعتراض می‌كند و ... »
اسماعیلی افزود: «در یادم تو را فراموش اصلا بحث فردی مطرح نیست، گاهی درباره یك فرد خاص فیلم ساخته می‌شود و آن شخص حق دارد به فیلم اعتراض و نظرش را درباره آن مطرح كند. اما یادم تو را فراموش، یك بحث اجتماعی كلی را مطرح می‌كند. اگر حالا كسی می‌آید به این فیلم اعتراض و فكر می‌كند فیلم براساس زندگی او ساخته شده، یك بحث دیگر است. اگر آن زندگی درست بوده كه كسی نباید اعتراض كند. یادم تو را فراموش به زندگی شخص به‌خصوصی كار ندارد و درباره مشكلات خانوادگی و اجتماعی طرح سوال می‌كند؛ این‌كه چرا یك قتل اتفاق می‌افتد؟ چرا به ناحق دو نفر در این زندگی‌ها از بین رفتند؟ ساخت یادم تو را فراموش چه اشكالی می‌تواند داشته باشد؟ این فیلم هشداری برای همه خانواده‌هاست. به نظرم این فیلم‌ها باید ساخته شود، تا بلكه از نابودی خانواده‌ها جلوگیری كند.»
این سینماگر ادامه داد:« باید فیلمسازان، برای ساخت این گونه فیلم‌ها آزادی عمل داشته باشند. اگر فیلمی ساخته می‌شود، هركس و هر نهاد بلافاصله آن را به خودش نگیرد. اعتراضهای مدام باعث می‌شود سینمای اجتماعی با ملاحظه و احتیاط زیاد پیش برود و فیلم‌های تاثیرگذار كمی ساخته شود. البته معتقدم كه باید در ساخت هر فیلمی، ضمن نقد و تلنگر، احترام اشخاص و خانواده و نهادها را لحاظ كرد. در این صورت است كه می‌توانیم نسبت به حل مشكلات طرح شده در فیلم‌های اجتماعی امیدوار باشیم.»
موضوع برای ما مهم بوده
اسماعیلی در پاسخ به این سوال كه به‌زعم محمدخانی، به شخصیت او در فیلم اجحاف بسیاری شده هم گفت:« من ضمن احترامی كه برای آقای محمدخانی به عنوان یك قهرمان ملی قائلم، یادم تو را فراموش، بحثی كلی را مطرح می‌كند. مضاف بر این‌كه خود آقای عطشانی خیلی خوب به موضوع و قصه فیلم پرداخته و سعی نكرده كسی را مقصر جلوه دهد. به نظرم حتی خود آقای محمدخانی هم باید از ساخت چنین فیلمی خوشحال باشد كه به نسل جوان هشدار می‌دهد تا زندگی آنها از بین نرود.»
وقتی از مدیر شركت رسانه فیلمسازان مولود می‌پرسیم كه آیا اصلا ناصر محمدخانی، فیلم یادم تو را فراموش را دیده یا نه هم گفت:« فیلم كه هنوز اكران نشده است و فقط در جشنواره فیلم فجر (و جشنواره فیلم سلامت) به نمایش درآمد. اگر هم آقای محمدخانی فیلم را همان زمان جشنواره فجر دیده یا كسانی كه فیلم را دیدند و به اطلاع او رساندند، چرا همان زمان اعتراض نكرد؟ به نظرم این یك سنگ اندازی است كه برخی در نزدیكی اكران این فیلم انجام دادند.»
واكنش كارگردان
علی عطشانی، كارگردان یادم تو را فراموش در مصاحبه‌ای نسبت به شكایت ناصرمحمدخانی واكنش نشان داد و گفت فیلمش درباره این بازیكن سابق فوتبال نیست. او به مهر گفت: «ممكن است هر فردی فیلمی را ببیند و با خود فكر كند كه چقدر این فیلم شبیه سرنوشت من است، این امر دلیلی نمی‌شود كه حتما فیلم از روی داستان زندگی آن فرد ساخته شده باشد. »
این فیلمساز همچنین توضیح داد: «فیلمنامه‌نویس زمانی كه می‌خواهد یك اثر را خلق كند، تحقیق می‌كند و ممكن است پرونده‌های بسیاری را مطالعه كند، فیلمنامه‌نویس این فیلم هم نگاهی به پرونده ناصر محمدخانی و شهلا جاهد داشته است.»
سخنگوی شورای صنفی نمایش هم درباره احتمال جلوگیری از اكران یادم تو را فراموش در پی شكایت محمدخانی به ایسنا گفت: «جلوگیری از اكران هر فیلمی بنا به هر دلیل قضایی یا موارد دیگر، از طریق سازمان سینمایی كه متولی صدور پروانه نمایش است اقدام می‌شود و شورای صنفی نمایش ارتباطی با این موضوع ندارد.»