چرا برنامه‌های ورزشی شبكه‌های خارجی فارسی زبان همیشه شكست می‌خورند؟
شكست خارج از گود
مدتی از خبر پخش یك برنامه ورزشی در شبكه ایران اینترنشنال می‌گذرد و بعد از سفر مزدك میرزایی به لندن، همه حدس‌ها این است كه قرار است برنامه ورزشی‌ای با اجرای او ببینیم. موج ساخت برنامه‌های ورزشی چند سالی است در شبكه‌های خارجی فارسی زبان كمی جدی‌تر شده؛ البته این موج تقریبا از زمانی شروع شد كه برنامه‌های ورزشی در داخل كشور توانستند مخاطبان را درگیر كنند و هم پای بسیاری از تولیدات موفق تلویزیونی به برنامه‌های پرمخاطب سیما تبدیل شوند. اما چرا تولیدات شبكه‌های فارسی زبان خارجی با وجود مدعی بودنشان در زمینه داشتن آزادی، مهارت بالا در ساختن برنامه‌های نزدیك به استانداردهای جهانی و تجهیزات به‌روزتر نسبت به داخل، هیچ‌وقت نتوانستند حتی در حد برنامه‌های ورزشی متوسطی كه در داخل ایران پخش می‌شوند، موفقیت كسب كنند؟
بهناز سعیدی
برنامه‌هایی كه برای موفقیت ساخته نمی‌شوند
تقریبا می‌توان گفت همه شبكه‌های خارجی فارسی زبان تجربه ساخت برنامه ورزشی را داشته‌اند. برنامه‌هایی كه امروز اثری از آنها نمانده و عمر كوتاهی داشته‌اند یا اگر مانده‌اند موفق نیستند. تب ساخت این برنامه‌ها هیچ‌وقت فروكش نكرده و هیچ‌كدام از فرمول‌های برنامه‌سازان آن‌ور آبی، طلایی از آب در نیامد. استفاده از خبرنگاران كاربلدی مانند مهدی رستم‌پور بعد از مهاجرت، ارتباط تلفنی با مردم و هواداران تیم‌های داخلی البته به ظاهر و حتی سعی در كپی كردن ایده‌های برنامه‌های مشابه داخلی یا خارجی برای جنجالی كردن برنامه، هیچ‌كدام تبدیل به نسخه موفقیتی نشدند تا بتوانند برای برنامه‌های بعد از آن هم مورد استفاده قرار بگیرند.
گزارشگرانی كه هیچ‌وقت مجری نمی‌شوند
یكی دیگر از فرمول‌هایی كه تا امروز حتی داخل از ایران هم به برگ برنده تبدیل نشد، استفاده از گزارشگران برجسته به‌عنوان مجری یك برنامه ورزشی بود. تقریبا تا امروز هیچ گزارشگری نبوده كه بعد از سال‌ها گزارش مسابقه ورزشی به عنوان یك مجری انتخاب شود و بتواند از پس مجری‌گری برآید. حتی خود مزدك میرزایی هم قبلا تجربه‌ای كوتاه به عنوان مجری برنامه ورزشی داشت و نتوانست موفقیت به دست آورد. تمام حس و حال یك گزارشگر موقع گزارش كردن یك مسابقه فوتبال دلیل اصلی محبوبیت تمام آنها در سراسر جهان است و واقعا مردم نشان دادند دیدن گزارشگران و به‌عنوان مجری یك برنامه ورزشی و خارج از آن چارچوب همیشگی، نه تنها برایشان دوست داشتنی نیست حتی دیگر نمی‌توانند به اندازه قبل از مسابقاتی كه گزارش می‌كنند لذت ببرند. محبوبیتی كه به‌خاطر نداشتن جذابیت‌ها و مهارت كافی برای اجرای برنامه با همان دیدار اول از بین می‌رود.
جنجال در خانه
دیدن بحث و دعوا بین دو سر یك ماجرا و رو كردن دست‌های پشت پرده یكی دیگر از جاذبه‌های برنامه‌های موفق فوتبالی در سراسر جهان است. این فاكتورها برای برنامه‌سازان خارج از ایران فقط در استفاده از برنامه‌هایی كه داخل ایران ساخته می‌شود یا در خبرگزاری‌ها به آنها پرداخته می‌شود، خلاصه می‌شود. این دسترسی سریع به حاشیه‌ها، اخبار جدید و خبرنگاران حوزه ورزش و درگیر ماجرا، نكته قوت برنامه‌های متوسط ورزشی‌ای است كه در داخل ایران ساخته می‌شود اما برای رسانه‌های خارج از ایران وجود ندارد. حالا به فرض كپی كردن ماهرانه اخبار و حواشی ورزشی از رسانه‌های داخلی یا خبرگزاری‌ها؛ یكی از نكاتی كه یك برنامه ورزشی متوسط را به برنامه درجه یك و پربیننده تبدیل می‌كند، مطالبه‌گری‌است. مطرح كردن فساد و نشاندن یك مقام یا مسؤول آن سمت میز جلوی دوربین و مقابل بینندگان برنامه و وادار كردن آن به پاسخگویی. این یكی از دلایل دیگری است كه باعث می‌شود یك برنامه ورزشی بعد از پرداختن به همه جنجال‌ها و دست‌های پشت پرده؛ با مجبور كردن یك مربی، یك مدیر یا یك ورزشكار برای جواب دادن به مردم بتواند مخاطبان خود را راضی نگه دارد و آنها را برای پیگیری قسمت‌های بعدی آن برنامه ترغیب كند.
به دنبال كدام مخاطب؟
استفاده از سلبریتی و افراد مهم و معروف یكی از ساده‌ترین راه‌ها برای به دست آوردن مخاطب در تمام دنیاست. آوردن یك آدم معروف یا محبوب جلوی دوربین یك برنامه زنده یا گرفتن یك مصاحبه اختصاصی و ویژه با او آن‌قدر امتیاز مهمی محسوب می‌شود كه حتی شبكه‌های تلویزیونی اینترنتی داخل كشور، بدون داشتن و رعایت ساختار معمولی برنامه‌سازی فقط كافی است برای مثال یك مصاحبه با علیرضا بیرانوند داشته باشند تا كلی مخاطب جذب كنند و در تمام فضاهای مجازی و شبكه‌های اجتماعی دست به دست بچرخد و دیده شود. شاید مهم‌تر از نداشتن دسترسی به مسؤولان و دور بودن از حاشیه‌های ورزشی و اخبار داغ همین نداشتن چهره‌های معروف در برنامه‌های ورزشی آن‌ور آبی باشد. گزینه مهمی كه درصورت امكان‌پذیر بودن می‌توانست ۵۰ درصد موفقیت یك برنامه تلویزیونی را تضمین كند و كلی مخاطب جذب كند، اما ماجرا یك روی دیگری هم دارد؛ در صورت فرض بر ساختن یك برنامه موفق در یكی از شبكه‌های خارج از ایران فارسی زبان میزان مخاطبی است كه آن برنامه می‌تواند به‌دست بیاورد. مخاطبان یك برنامه تلویزیونی داخل كشور در بدترین زمان پخش عددی در حد رویا برای تهیه‌كنندگان برنامه‌های شبكه‌های آن‌ور آبی هستند. رقم واقعی مخاطبان شبكه‌های خارج از ایران، خودش می‌تواند دلیل محكم دیگری باشد كه از ابتدا تمام این برنامه‌ها محتوم به شكست ساخته می‌شوند.
معاون سیما در واكنش به مهاجرت مزدك میرزایی:
هنوز می‌تواند برگردد
پس از پخش شدن خبر مهاجرت مزدك میرزایی تا مدتی هیچ اظهار نظر رسمی در این رابطه انجام نشد، اما پس از گذشت حدود یك هفته مرتضی میرباقری، معاون سیمای رسانه ملی در جمع خبرنگاران درباره مهاجرت گزارشگرانی مانند مزدك میرزایی به خارج از كشور بیان كرد:«كاری كه مزدك میرزایی انجام داده نه اتفاقی حرفه‌ای است و نه اتفاقی عام.» این جمله شروع اظهار نظرهای مرتضی میرباقری در رابطه با مهاجرت مزدك میرزایی بود.
اظهارنظر معاون سیما باعث شد خبرنگاران سوالات بیشتری را مطرح كنند و ایشان هم پاسخگو باشد. میرباقری افزود: «ما متاسف هستیم كه مزدك میرزایی رفته است ولی رفتن او دلیل نبودن كار در حوزه ورزش نمی‌تواند باشد.»
با توجه به قراردادهای اخیر مزدك میرزایی چنین حرفی كاملا درست به نظر می‌رسد، چرا كه این گزارشگر ورزشی در چند سال اخیر وارد حوزه تهیه‌كنندگی هم شده بود و همین اواخر دو قرار داد برای تولید مستندات ورزشی با شبكه مستند امضا كرده بود. مرتضی میرباقری در مورد دلایل مهاجرت میرزایی گفت: «این حركت یك اشتباه استراتژیك بود كه میرزایی مرتكب شد. هر طور كه نگاه كنیم به صلاح نبود او چنین تصمیمی بگیرد و بخواهد به شبكه‌ای برود كه عنادش با مردم ایران روشن است و تفكر وهابیت و تفكر سعودی را در چنین موقعیتی ترویج می‌كند.»
در بخش دیگر صحبت‌ها، میرباقری در رابطه با نحوه برخورد با مزدك میرزایی و واكنش به مهاجرتش صحبت كرد و افزود: «این رفتار از فهم كم سیاسی اوست. البته او آدم سیاسی نبود. ما علاقه‌مندیم كه او به كارش برگردد و شرایط هم برای بازگشت او كاملا فراهم است.» این نظر صریح معاون سیمای رسانه ملی نشان می‌دهد راه بازگشت برای مزدك میرزایی هنوز باز است و همه چیز به نظر شخص او بستگی دارد. البته باید دید او در ادامه چه رفتاری از خود نشان می‌دهد و پاسخش به این اظهار نظر یكی از مسؤولان ارشد صداوسیما چیست؟
یكی از مباحث مهم دیگری كه در مورد مهاجرت میرزایی مطرح می‌شود حجم آرشیوی است كه او همراه با خودش از كشور خارج كرده است. میرباقری در پایان در پاسخ به سوال خبرنگار مهر درباره خبرهای منتشرشده درباره آرشیوی كه احتمال دارد میرزایی با خود برده باشد، ضمن تكذیب این شایعه توضیح داد: «قرار بود او برنامه‌ای بسازد و اگر واحد آرشیو سیما را هزار در نظر بگیریم، او نهایت یك هزارم درصد از این میزان را در اختیار داشت.»
تقریبا می‌توان گفت همه شبكه‌های خارجی فارسی زبان تجربه ساخت برنامه ورزشی را داشته‌اند. برنامه‌هایی كه امروز اثری از آنها نمانده و عمر كوتاهی داشته‌اند یا اگر مانده‌اند موفق نیستند. تب ساخت این برنامه‌ها هیچ‌وقت فروكش نكرده و هیچ‌كدام از فرمول‌های برنامه‌سازان آن‌ور آبی، طلایی از آب در نیامد. استفاده از خبرنگاران كاربلدی مانند مهدی رستم‌پور بعد از مهاجرت، ارتباط تلفنی با مردم و هواداران تیم‌های داخلی البته به ظاهر و حتی سعی در كپی كردن ایده‌های برنامه‌های مشابه داخلی یا خارجی برای جنجالی كردن برنامه، هیچ‌كدام تبدیل به نسخه موفقیتی نشدند تا بتوانند برای برنامه‌های بعد از آن هم مورد استفاده قرار بگیرند.
گزارشگرانی كه هیچ‌وقت مجری نمی‌شوند
یكی دیگر از فرمول‌هایی كه تا امروز حتی داخل از ایران هم به برگ برنده تبدیل نشد، استفاده از گزارشگران برجسته به‌عنوان مجری یك برنامه ورزشی بود. تقریبا تا امروز هیچ گزارشگری نبوده كه بعد از سال‌ها گزارش مسابقه ورزشی به عنوان یك مجری انتخاب شود و بتواند از پس مجری‌گری برآید. حتی خود مزدك میرزایی هم قبلا تجربه‌ای كوتاه به عنوان مجری برنامه ورزشی داشت و نتوانست موفقیت به دست آورد. تمام حس و حال یك گزارشگر موقع گزارش كردن یك مسابقه فوتبال دلیل اصلی محبوبیت تمام آنها در سراسر جهان است و واقعا مردم نشان دادند دیدن گزارشگران و به‌عنوان مجری یك برنامه ورزشی و خارج از آن چارچوب همیشگی، نه تنها برایشان دوست داشتنی نیست حتی دیگر نمی‌توانند به اندازه قبل از مسابقاتی كه گزارش می‌كنند لذت ببرند. محبوبیتی كه به‌خاطر نداشتن جذابیت‌ها و مهارت كافی برای اجرای برنامه با همان دیدار اول از بین می‌رود.
جنجال در خانه
دیدن بحث و دعوا بین دو سر یك ماجرا و رو كردن دست‌های پشت پرده یكی دیگر از جاذبه‌های برنامه‌های موفق فوتبالی در سراسر جهان است. این فاكتورها برای برنامه‌سازان خارج از ایران فقط در استفاده از برنامه‌هایی كه داخل ایران ساخته می‌شود یا در خبرگزاری‌ها به آنها پرداخته می‌شود، خلاصه می‌شود. این دسترسی سریع به حاشیه‌ها، اخبار جدید و خبرنگاران حوزه ورزش و درگیر ماجرا، نكته قوت برنامه‌های متوسط ورزشی‌ای است كه در داخل ایران ساخته می‌شود اما برای رسانه‌های خارج از ایران وجود ندارد. حالا به فرض كپی كردن ماهرانه اخبار و حواشی ورزشی از رسانه‌های داخلی یا خبرگزاری‌ها؛ یكی از نكاتی كه یك برنامه ورزشی متوسط را به برنامه درجه یك و پربیننده تبدیل می‌كند، مطالبه‌گری‌است. مطرح كردن فساد و نشاندن یك مقام یا مسؤول آن سمت میز جلوی دوربین و مقابل بینندگان برنامه و وادار كردن آن به پاسخگویی. این یكی از دلایل دیگری است كه باعث می‌شود یك برنامه ورزشی بعد از پرداختن به همه جنجال‌ها و دست‌های پشت پرده؛ با مجبور كردن یك مربی، یك مدیر یا یك ورزشكار برای جواب دادن به مردم بتواند مخاطبان خود را راضی نگه دارد و آنها را برای پیگیری قسمت‌های بعدی آن برنامه ترغیب كند.
به دنبال كدام مخاطب؟
استفاده از سلبریتی و افراد مهم و معروف یكی از ساده‌ترین راه‌ها برای به دست آوردن مخاطب در تمام دنیاست. آوردن یك آدم معروف یا محبوب جلوی دوربین یك برنامه زنده یا گرفتن یك مصاحبه اختصاصی و ویژه با او آن‌قدر امتیاز مهمی محسوب می‌شود كه حتی شبكه‌های تلویزیونی اینترنتی داخل كشور، بدون داشتن و رعایت ساختار معمولی برنامه‌سازی فقط كافی است برای مثال یك مصاحبه با علیرضا بیرانوند داشته باشند تا كلی مخاطب جذب كنند و در تمام فضاهای مجازی و شبكه‌های اجتماعی دست به دست بچرخد و دیده شود. شاید مهم‌تر از نداشتن دسترسی به مسؤولان و دور بودن از حاشیه‌های ورزشی و اخبار داغ همین نداشتن چهره‌های معروف در برنامه‌های ورزشی آن‌ور آبی باشد. گزینه مهمی كه درصورت امكان‌پذیر بودن می‌توانست ۵۰ درصد موفقیت یك برنامه تلویزیونی را تضمین كند و كلی مخاطب جذب كند، اما ماجرا یك روی دیگری هم دارد؛ در صورت فرض بر ساختن یك برنامه موفق در یكی از شبكه‌های خارج از ایران فارسی زبان میزان مخاطبی است كه آن برنامه می‌تواند به‌دست بیاورد. مخاطبان یك برنامه تلویزیونی داخل كشور در بدترین زمان پخش عددی در حد رویا برای تهیه‌كنندگان برنامه‌های شبكه‌های آن‌ور آبی هستند. رقم واقعی مخاطبان شبكه‌های خارج از ایران، خودش می‌تواند دلیل محكم دیگری باشد كه از ابتدا تمام این برنامه‌ها محتوم به شكست ساخته می‌شوند.
معاون سیما در واكنش به مهاجرت مزدك میرزایی:
هنوز می‌تواند برگردد
پس از پخش شدن خبر مهاجرت مزدك میرزایی تا مدتی هیچ اظهار نظر رسمی در این رابطه انجام نشد، اما پس از گذشت حدود یك هفته مرتضی میرباقری، معاون سیمای رسانه ملی در جمع خبرنگاران درباره مهاجرت گزارشگرانی مانند مزدك میرزایی به خارج از كشور بیان كرد:«كاری كه مزدك میرزایی انجام داده نه اتفاقی حرفه‌ای است و نه اتفاقی عام.» این جمله شروع اظهار نظرهای مرتضی میرباقری در رابطه با مهاجرت مزدك میرزایی بود.
اظهارنظر معاون سیما باعث شد خبرنگاران سوالات بیشتری را مطرح كنند و ایشان هم پاسخگو باشد. میرباقری افزود: «ما متاسف هستیم كه مزدك میرزایی رفته است ولی رفتن او دلیل نبودن كار در حوزه ورزش نمی‌تواند باشد.»
با توجه به قراردادهای اخیر مزدك میرزایی چنین حرفی كاملا درست به نظر می‌رسد، چرا كه این گزارشگر ورزشی در چند سال اخیر وارد حوزه تهیه‌كنندگی هم شده بود و همین اواخر دو قرار داد برای تولید مستندات ورزشی با شبكه مستند امضا كرده بود. مرتضی میرباقری در مورد دلایل مهاجرت میرزایی گفت: «این حركت یك اشتباه استراتژیك بود كه میرزایی مرتكب شد. هر طور كه نگاه كنیم به صلاح نبود او چنین تصمیمی بگیرد و بخواهد به شبكه‌ای برود كه عنادش با مردم ایران روشن است و تفكر وهابیت و تفكر سعودی را در چنین موقعیتی ترویج می‌كند.»
در بخش دیگر صحبت‌ها، میرباقری در رابطه با نحوه برخورد با مزدك میرزایی و واكنش به مهاجرتش صحبت كرد و افزود: «این رفتار از فهم كم سیاسی اوست. البته او آدم سیاسی نبود. ما علاقه‌مندیم كه او به كارش برگردد و شرایط هم برای بازگشت او كاملا فراهم است.» این نظر صریح معاون سیمای رسانه ملی نشان می‌دهد راه بازگشت برای مزدك میرزایی هنوز باز است و همه چیز به نظر شخص او بستگی دارد. البته باید دید او در ادامه چه رفتاری از خود نشان می‌دهد و پاسخش به این اظهار نظر یكی از مسؤولان ارشد صداوسیما چیست؟
یكی از مباحث مهم دیگری كه در مورد مهاجرت میرزایی مطرح می‌شود حجم آرشیوی است كه او همراه با خودش از كشور خارج كرده است. میرباقری در پایان در پاسخ به سوال خبرنگار مهر درباره خبرهای منتشرشده درباره آرشیوی كه احتمال دارد میرزایی با خود برده باشد، ضمن تكذیب این شایعه توضیح داد: «قرار بود او برنامه‌ای بسازد و اگر واحد آرشیو سیما را هزار در نظر بگیریم، او نهایت یك هزارم درصد از این میزان را در اختیار داشت.»