مدیریت اقتصادی خانواده در نهج‌البلاغه
با قناعت، غنی شوید
وجیهه اكرمی
پژوهشگر علوم دینی
در دین مبین اسلام و به‌خصوص در نهج‌البلاغه راه‌های رسیدن بـه آرامش و تحكیم خانواده مطرح شده است. تعدادی از آنها مستقیم و بعضی دیگر غیرمستقیم ما را به آنها رهنمون مـی‌گرداند. یـكی از عـوامل مؤثر بر تحكیم خانواده دقت در مدیریت اقتصادی است. این مهم حـاصل نـمی‌شود مگر با توجه به تغییر تفكر و وعده‌های الهی برای رسیدن به فضایل اخلاقی. البته كسی كـه بـه فـضایل اخلاقی دست پیدا می‌كند قطعا به آرامش روانی و سلامت نفس خواهد رسـید. داشـتن روحـیه قناعت‌گری فرد را از حریص بودن برحذر می‌دارد. این آرامش مستقیما بر پیوند خانوادگی تأثیر گـذاشته و زنـدگی را بـه سمت موفقیت و پویایی رهنمون می‌كند. جهت اجرای این فضیلت، تغییر تفكر، علم بر پیـامدهای مـثبت آن، آموختن راهكارهای علمی و عملی از ضروریات بوده و با اجرای آنها سلامت روانی خـانواده تـأمین مـی‌شود. اثرات قناعت با توجه به فرموده امیرالمؤمنین(ع) مواردی است كه به اختصار بـیان مـی‌شود.
آرامش درون، رشد شخصیتی، اصلاح نفس و عزت نفس آثار مفیدی است كه به دنـبال داشـتن قـناعت بهره‌برداری می‌شود. به عنوان مثال گاهی خانواده‌هایی را مشاهده می‌كنیم كه در ظاهر امر از امكانات رفاهی گسترده‌ای برخوردارند، اما آرامـشی كـه موجب شادكامی واحساس لذت می‌شود، نـدارند: «أَفـَهَذِهِ تـُؤْثِرُونَ أَمْ إِلَیهَا تَطْمَئِنُّونَ... » (نهج‌البلاغه، خطبه 111)؛ آیا به واسطه دنیا دنبال آرامش هستید؟
در واقع امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند: «اگر توجه همسران به سـمت آرامـش درونـی است، قطعا با پیشه ساختن قناعت به آن دسـت پیـدا خواهند كرد.»
البته كه این مهم به آن معنا نیست كه اشخاص از فعالیت‌های ظاهری برای كسب روزی دست بـكشند، بـلكه در ادامه كسب حلال كه خود عبادتی بزرگ است، توجه به امور مـعنوی مـؤثر بـر افزایش روزی نیز از عوامل كمكی درآمدهای خانواده بوده به تبع آن آسایش و آرامش نسبی را ایجاد خواهد كـرد.
در نهج‌البلاغه این عوامل مورد توجه مولای متقیان قرار گرفته و بیان شده است. از جـمله بـه تأثیر صدقه، احتراز از گناه و تأثیر منفی آن در داشته‌های مادی و علم به قانون تشكر در جهت افزایش روزی اشاره شـده اسـت.
از همین موارد می‌توان به این مثال اشاره كرد كه حضرت می‌فرمایند: «استزلوا الرّزقَ بالصَّدَقَه» (نهج‌البلاغه، حكمت137)؛ روزی را با صدقه دادن فرود آورید و نیز در فرازی دیگر مـی‌فرمایند: «إذَا أَمـْلَقْتُمْ فـَتَاجِرُوا اللَّهَ بِالصَّدَقَه»؛ هرگاه تهیدست شدید با صدقه‌دادن تجارت كـنید.
پس توجه به عامل اقتصادی (جذب روزی)، مؤثر در تحكیم خـانواده بـوده و رابطه همسری را قوی‌تر و صمیمی‌تر می‌كند. چنین خـانواده‌ای مـنشأ رشـد و تعالی می‌شوند و فرد و جامعه از این نهاد مـقدس سـود می‌برد.
پژوهشگر علوم دینی
در دین مبین اسلام و به‌خصوص در نهج‌البلاغه راه‌های رسیدن بـه آرامش و تحكیم خانواده مطرح شده است. تعدادی از آنها مستقیم و بعضی دیگر غیرمستقیم ما را به آنها رهنمون مـی‌گرداند. یـكی از عـوامل مؤثر بر تحكیم خانواده دقت در مدیریت اقتصادی است. این مهم حـاصل نـمی‌شود مگر با توجه به تغییر تفكر و وعده‌های الهی برای رسیدن به فضایل اخلاقی. البته كسی كـه بـه فـضایل اخلاقی دست پیدا می‌كند قطعا به آرامش روانی و سلامت نفس خواهد رسـید. داشـتن روحـیه قناعت‌گری فرد را از حریص بودن برحذر می‌دارد. این آرامش مستقیما بر پیوند خانوادگی تأثیر گـذاشته و زنـدگی را بـه سمت موفقیت و پویایی رهنمون می‌كند. جهت اجرای این فضیلت، تغییر تفكر، علم بر پیـامدهای مـثبت آن، آموختن راهكارهای علمی و عملی از ضروریات بوده و با اجرای آنها سلامت روانی خـانواده تـأمین مـی‌شود. اثرات قناعت با توجه به فرموده امیرالمؤمنین(ع) مواردی است كه به اختصار بـیان مـی‌شود.
آرامش درون، رشد شخصیتی، اصلاح نفس و عزت نفس آثار مفیدی است كه به دنـبال داشـتن قـناعت بهره‌برداری می‌شود. به عنوان مثال گاهی خانواده‌هایی را مشاهده می‌كنیم كه در ظاهر امر از امكانات رفاهی گسترده‌ای برخوردارند، اما آرامـشی كـه موجب شادكامی واحساس لذت می‌شود، نـدارند: «أَفـَهَذِهِ تـُؤْثِرُونَ أَمْ إِلَیهَا تَطْمَئِنُّونَ... » (نهج‌البلاغه، خطبه 111)؛ آیا به واسطه دنیا دنبال آرامش هستید؟
در واقع امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند: «اگر توجه همسران به سـمت آرامـش درونـی است، قطعا با پیشه ساختن قناعت به آن دسـت پیـدا خواهند كرد.»
البته كه این مهم به آن معنا نیست كه اشخاص از فعالیت‌های ظاهری برای كسب روزی دست بـكشند، بـلكه در ادامه كسب حلال كه خود عبادتی بزرگ است، توجه به امور مـعنوی مـؤثر بـر افزایش روزی نیز از عوامل كمكی درآمدهای خانواده بوده به تبع آن آسایش و آرامش نسبی را ایجاد خواهد كـرد.
در نهج‌البلاغه این عوامل مورد توجه مولای متقیان قرار گرفته و بیان شده است. از جـمله بـه تأثیر صدقه، احتراز از گناه و تأثیر منفی آن در داشته‌های مادی و علم به قانون تشكر در جهت افزایش روزی اشاره شـده اسـت.
از همین موارد می‌توان به این مثال اشاره كرد كه حضرت می‌فرمایند: «استزلوا الرّزقَ بالصَّدَقَه» (نهج‌البلاغه، حكمت137)؛ روزی را با صدقه دادن فرود آورید و نیز در فرازی دیگر مـی‌فرمایند: «إذَا أَمـْلَقْتُمْ فـَتَاجِرُوا اللَّهَ بِالصَّدَقَه»؛ هرگاه تهیدست شدید با صدقه‌دادن تجارت كـنید.
پس توجه به عامل اقتصادی (جذب روزی)، مؤثر در تحكیم خـانواده بـوده و رابطه همسری را قوی‌تر و صمیمی‌تر می‌كند. چنین خـانواده‌ای مـنشأ رشـد و تعالی می‌شوند و فرد و جامعه از این نهاد مـقدس سـود می‌برد.