چند عامل مهم پوسیدگی دندان را بشناسید
باكتری‌ها ی شیرینی دوست!
افراد زیادی هستند كه انواع و اقسام هزینه‌ها را در زندگی خود می‌پذیرند، ولی وقتی بحث دندان به میان می‌آید، كمتر كسی دلش می‌خواهد هزینه‌ای برای رسیدگی به این عضو مهم كند. بی‌توجهی به بهداشت دهان و دندان، تنها به قشر خاصی از جامعه محدود نمی‌شود و نتیجه این‌كه تعداد افرادی كه به مشكلات دهان و دندان دچار می‌شوند، كم نیست. یكی از این مشكلات، پوسیدگی دندان است كه به غیر از تاثیر منفی روی زیبایی، دردسرهای زیادی را برای فرد به همراه دارد. برای این‌كه در مورد دلایل پوسیدگی دندان بیشتر بدانید، صحبت‌های دكتر سیدمحسن سادات، دندانپزشك را حتما بخوانید.
كاملیا تجریشی
پوسیدگی دندان به زبان ساده
به‌طور طبیعی در دهان همه افراد، باكتری‌هایی به نام «استرپتوكوك موتانس» وجود دارد. این باكتری‌ها با كمك مواد قندی روی دندان تجمعی به نام پلاك را ایجاد می‌كنند. وقتی قند در كنار پلاك‌های ایجاد شده قرار می‌گیرد، توسط باكتری‌ها تجزیه می‌شود و در نتیجه اسید به‌وجود می‌آید. همراه با ایجاد اسید، ماده معدنی دندان از بین می‌رود و در نهایت پوسیدگی اتفاق می‌افتد. امكان حذف باكتری‌ها وجود ندارد و تنها كاری كه می‌توان برای پیشگیری از پوسیدگی انجام داد، این است كه از ماندن مواد قندی روی دندان جلوگیری كرد. برای این منظور، رعایت بهداشت دهان و دندان ضروری است.
وقتی پای قند درمیان است
برای پیشگیری از پوسیدگی دندان، مهم‌ترین كار استفاده صحیح از مسواك و خمیردندان است كه ترجیحا استفاده از خمیردندان حاوی فلوراید توصیه می‌شود. علاوه بر این، داشتن یك رژیم غذایی مناسب و محدود كردن مصرف مواد قندی و چسبنده را باید مد نظر قرار داد. شاید خیلی از افراد بر این باور باشند كه تنها شیرینی، شكلات و خوراكی‌های شیرین در بروز پوسیدگی نقش دارند ولی باید به این نكته توجه داشت كه مصرف مواد نشاسته‌ای مثل پفك، چیپس و ...، نیز در ابتلا به پوسیدگی نقش دارد. حتی مواد غذایی حاوی قندهای پیچیده با تجزیه به قندهای ساده ترمی‌توانند عاملی برای پوسیدگی دندان باشند به‌عنوان مثال، نان و برنج در این گروه قرار می‌گیرند.
دندان‌های شیری مهم هستند؟
پوسیدگی دندان در تمامی سنین می‌تواند به وجود بیاید ولی بیشترین شیوع آن در سن پایین است و در سنین بالا، بروز بیماری لثه بیشتر انتظار می‌رود. چنانچه لثه دچار بیماری شود، دندان نهایتا با وجود داشتن ظاهری سالم، لق می‌شود. شاید خیلی از افراد تصور كنند كه در سنین پایین به‌دلیل داشتن دندان شیری، مراقبت چندانی برای دندان‌ها لازم نیست در حالی‌كه این باور كاملا اشتباه است.
قبل از شش ماهگی و رویش دندان، ضرورتی برای تمیز كردن دهان نیست ولی بعد از رویش دندان، تمیز كردن دندان‌ها و لثه با دستمال مرطوب ضروری است. تمیز كردن دندان به این شكل تا زمانی كه دندان‌ها دو تا چهار عدد باشد، صورت می‌گیرد و بعد از آن، باید از مسواك و خمیردندان‌های مخصوص كودكان كه فاقد فلوراید و به شكل ژل هستند، استفاده كرد. به‌طور كلی، از حدود شش ماهگی، رویش دندان‌های شیری شروع می‌شود و دو دندان در فك پایین و دو دندان در فك بالا درمی‌آید. سپس تا حدود دو سالگی، رویش دندان‌های شیری كامل می‌شود به‌طوری‌كه در هر فك، ده دندان می‌روید. از حدود شش تا 12 سالگی، دندان‌های شیری شروع به افتادن می‌كنند و رویش دندان‌های دائمی شروع می‌شود. با توجه به موارد یادشده، كودك به دندان شیری خود برای مدتی نسبتا طولانی نیاز دارد و عدم رسیدگی و پوسیدگی آن به از دست دادن دندان منجر می‌شود كه این مساله اختلال در صحبت كردن و غذا خوردن را به وجود می‌آورد. همچنین كشیدن پیش از موعد دندان شیری به رویش نامنظم دندان‌های اصلی، اختلال در رشد فك و بروز دندان نهفته دائمی منجر می‌شود. در واقع دندان‌های شیری به‌سمت یكدیگر حركت می‌كنند و جایی برای رشد دندان دائمی باقی نمی‌ماند.
نقش خمیردندان در پوسیدگی
شاید برخی افراد تصور كنند كه خمیردندان می‌تواند به‌صورت قطعی مانع پوسیدگی شود در حالی‌كه این باور نادرست است و خمیردندان به‌عنوان یك عامل كمك‌كننده محسوب می‌شود. چنانچه فردی حتی بدون خمیردندان به‌خوبی مسواك بزند و از نخ دندان و دهانشویه استفاده كند، نباید نگرانی چندانی از بابت پوسیدگی داشته باشد. مسواك زدن باید به مدت 8 دقیقه و به آرامی انجام شود. مسواك زدن صحیح مساله بسیار مهمی است كه می‌توان شیوه درست آن را از دندانپزشك یاد گرفت. این نكته را باید در نظر داشت كه الزامی به استفاده زیاد از خمیردندان نیست و اگر به اندازه یك عدس هم روی مسواك گذاشته شود، كافی است. البته، استفاده از خمیردندان‌های سفیدكننده توصیه نمی‌شود، چون این خمیردندان‌ها حاوی مواد ساینده هستند و استفاده زیاد از آنها، سبب زبر شدن سطح دندان می‌شود و در نهایت تجمع بیشتر رنگدانه‌های غذایی را روی دندان در پی دارند.
عواملی دیگر برای پوسیدگی
برخی از افراد بر این باورند كه میزان بزاق نیز می‌تواند در بروز پوسیدگی نقش داشته باشد كه این باور درست است. به‌طور كلی، احتمال بروز پوسیدگی در افرادی‌كه با دهان باز می‌خوابند، موتورسواران و آن دسته از افرادی كه دهان خشك دارند، بیشتر است چون محیط دهان این دسته از افراد اسیدی می‌شود. به غیر از بزاق، جنس خود دندان نیز اهمیت دارد به عنوان مثال، گاهی برخی افراد با رعایت نسبی بهداشت دهان و دندان باز هم دچار پوسیدگی بیش از حد می‌شوند. بارداری به دلیل تغییرات هورمونی، با افزایش احتمال پوسیدگی دندان همراه است به همین دلیل خانم‌ها پیش از بارداری برای بررسی وضعیت دندان‌هایشان باید به دندانپزشك مراجعه كنند. در صورت بروز پوسیدگی در حین بارداری، باید به دندانپزشك مراجعه كرد تا با تمهیدات خاص مشكل برطرف شود.
پیشگیری از پوسیدگی با شیر!
بعضی از افراد تصور می‌كنند مصرف شیر می‌تواند در پیشگیری از پوسیدگی دندان نقش داشته باشد در حالی‌كه مصرف شیر ارتباطی به پوسیدگی ندارد و تنها در استحكام استخوان و دندان نقش دارد كه این مساله هم در سن رشد مطرح است. این‌كه فردی تصور كند با نوشیدن شیر از پوسیدگی دندان می‌تواند در امان باشد، اشتباه است چون شیر قندی به‌نام لاكتوز دارد و در صورت مسواك نزدن پس از مصرف، می‌تواند منجر به پوسیدگی دندان شود. اما در نقطه مقابل، پنیر به‌دلیل ایجاد محیط قلیایی در دهان، می‌تواند تا حدودی در پیشگیری از پوسیدگی دندان نقش داشته باشد.
همیشه منتظر درد نباشید
خیلی از افراد تصور می‌كنند بین درد دندان و پوسیدگی الزاما رابطه وجود دارد ولی در این باره باید گفت پوسیدگی الزاما با درد همراه نیست. درد زمانی به‌وجود می‌آید كه عصب دندان به‌صورت حاد درگیر شود و افراد نباید منتظر درد بمانند و بعد مراجعه كنند، چون در چنین شرایطی درمان پیچیده‌تر خواهد شد. علاوه بر این، ظاهر دندان نمی‌تواند نشان‌دهنده عدم پوسیدگی باشد، زیرا تشخیص پوسیدگی در مراحل اولیه یا پوسیدگی بین دندانی توسط افراد عادی امكان‌پذیر نیست. همه افراد باید سعی كنند هر شش‌ماه یك‌بار یا حداكثر سالی یك‌بار به دندانپزشك مراجعه كنند تا پوسیدگی در مراحل اولیه تشخیص داده شود و درمان صورت بگیرد.