روایتی از پرواز و رهایی از زندان تن
مرثیه‌ای بر قصه‌های برباد رفته
احسان حسینی‌نسب
توی اتاق كناردستی مریضی خوابیده بود كه دیگر مریض نبود، جنازه بود. مریض‌ها اسم دارند، اما جنازه‌ها فقط جنازه‌اند. آدم‌های زنده را به نام می‌خوانند، اما همان آدم‌ها به‌محض آن‌كه می‌میرند دیگر كسی با اسم‌شان كاری ندارد؛ به‌شان می‌گویند «جنازه.» دیگر كسی نمی‌گوید: «برویم فلانی را را دفن كنیم.» به‌جای فلانی، به‌جای اسم آدم مرده، می‌گویند جنازه: «برویم جنازه را دفن كنیم.»
توی اتاق كناری، آقای شكیبی دیگر آقای شكیبی نبود. جنازه بود. قلبش از كار ایستاده بود. پرستارها آمده بودند و كد زده بودند و قصه این‌طوری پیش رفته بود كه آقای شكیبی عمرش به دنیا نباشد. مرده بود. جنازه شده بود. من آقای شكیبی را ندیده بودم. زنش را چرا، ولی خودش را نه. زنش را توی راهروی بخش می‌دیدم. توی راهروی بخش آدم‌ها سریع با هم آشنا می‌شوند. چون هركدام مریضی دارند و هر مریض، قصه‌ای و رنجی و همراهان مریض‌ها راوی قصه‌های بیماران‌شان هستند. نمی‌دانم شما با داستان‌نویسی و قصه‌گویی چه نسبتی دارید، اما من می‌دانم كه قصه‌گوها راحت‌تر از قصه‌ها به جهان هم راه پیدا می‌كنند. این‌طوری است كه من همسر آقای شكیبی را كه حالا دیگر آقای شكیبی نیست، جنازه آقای شكیبی است، می‌شناسم. زن آقای شكیبی پیرزنی است قصه‌گو. شهرزاد قصه‌گوی بیمارستان است اصلا. قصه شوهرش را می‌گوید. قصه هزارویك شب اسارت. هزار و یك‌شب تنهایی. كجا؟ وسط عراق. كی؟ پنج سال، از نزدیكی‌های پایان دهه 60 تا نزدیكی‌های میانه دهه70.
آقای شكیبی را ندیده بودم تا شب آخر. شب آخر، زنش را توی راهروی بخش دیدم. حال خودش و شوهرش را پرسیدم. گفت: «بیا بریم بالای سرش. ندیده‌ایش كه... چه عیبی داره ببینیش؟» راست می‌گفت. قصه‌اش را از زنش شنیده بودم، اما خودش را ندیده بودم. رفتم بالای سرش. چشم‌هایش بسته بود. داشت آرام نفس می‌كشید و یك گیره به انگشت پایش وصل بود و دنباله گیره رسیده بود به دستگاهی كه روی یك نوار دیجیتال، خط حیات آقای شكیبی را نشان می‌داد. آقای شكیبی هنوز آقای شكیبی بود، جنازه نبود. گفت: «یك هفته‌ست توی كماست. داروهاش هم...» قصه‌گو یك‌جایی وسطِ قصه‌ای كه می‌گفت بود. قصه‌گو خودش قصه بود. گفت: «داروهاش هم خیلی گرونه. می‌شه ماهی 120 میلیون.» گفت. من شنفتم. من كاری جز شنفتن بلد نبودم. آخر، وقتی ماجرا تمام شد، گفتم: «مادر! یكی از دوستانم توی یه موسسه فرهنگی كه برای آزاده‌هاست كار می‌كنه. بذار بهش بگم، شاید اونها تونستند داروهای شوهرت رو برات بگیرن.» این كه گفته بودم، زن خندیده بود. چشم‌هاش شكفته بود. شماره شوهرش را داده بود و گفته بود: «این شماره شوهرمه. گوشیش دست منه. بلكه ان‌شاءا... خدا كمك كنه، بتونم داروهای شوهرم رو پیدا كنم. اگه به نتیجه‌ای رسیدی، بهم بگو. خدا خیرت بده.» نگاه كرده بودم به آقای شكیبی. روی بازویش خالكوبی كرده بود: «اسارت» روی دستش خالكوبی كرده بود: «مادر» آقای شكیبی كه توی كما مانده بود، هنوز اسیر بود و هنوز توی آن خواب سنگین مرگ‌آلود، مادر و اسارت را مثل دو تا مفهوم آرمانی بغل كرده بود. اینها، همه شب آخر اتفاق افتاد. ساعت ده، ده و نیم.
صبح كه شد، پیرزن را دیدم. پشت در اتاق، با چشم‌هایی باد كرده و سرخ، با صورتی كه زیرآوار بیچارگی مانده بود، در اتاق را زد. گفت: «شوهرم! شوهرم! آقای شكیبی!» و نفسش پس رفت. دوباره اشك از چشم‌هایش ریخت و گریه راه نفسش را گرفت. همین‌طوری گنگ و مبهم نگاهش كردم كه «حاج‌آقا؟! چی شده مادر؟» از نگاهش فهمیده بودم كه باید یك چیزی برای شوهرش اتفاق افتاده باشد، اما رویم نمی‌شد بپرسم: «مُرد؟!»
مرده بود اما. قصه‌گو، قصه آخر را روایت می‌كرد. قهرمان قصه تمام شده و دفتر قصه را با مرگ خود بسته بود. آقای شكیبی دیگر شوهر پیرزن نبود، دیگر آقای شكیبی نبود، دیگر اسیر نبود. مرده بود. همه آن آدم‌ها كه یك نفر بود، حالا به چیز دیگری تبدیل شده بود: «جنازه.» جنازه‌اش را بردند توی سردخانه تا پسر آقای شكیبی بیاید و جنازه پدرش را ببرد و دفن كند.
جنازه را كه بردند، زن آقای شكیبی نرفت. توی بیمارستان، توی بخش، جلوی در همان اتاقی كه تا نیم‌ساعت پییش شوهرش تویش زنده بود نشست روی زمین. من نتوانستم از جایم بلند شوم و بیارمش توی اتاق خودم. چون توی اتاق خودم مریضی داشتم كه از مرگ آقای شكیبی بی‌خبر بود. نشستم توی اتاق و نگاه كردم به رفیق مریضم. هی فكر كردم به خجالتم. به خودم گفتم «قرار نبود این‌طور شود.» گفتم: «بله، این‌طوری‌هاست دیگر. این، همین چیزی كه گاهی‌وقت‌ها در زیبایی غرق می‌شود و گاهی‌وقت‌ها در نكبت و زشتی، اسمش زندگی است و زندگی با شیرینی‌ها و تلخی‌هایش برای ما زنده‌هاست. برای ما كه لذت و رنج را می‌فهمیم.» پشت در، زن آقای شكیبی داشت به آرامی گریه می‌كرد. صدای گریه‌اش زشت بود. من داشتم توی اتاق به قصه او فكر می‌كردم. به قصه شهرزاد قصه‌گوی بیمارستان. صبح بود؛ سر صبح.
توی اتاق كناری، آقای شكیبی دیگر آقای شكیبی نبود. جنازه بود. قلبش از كار ایستاده بود. پرستارها آمده بودند و كد زده بودند و قصه این‌طوری پیش رفته بود كه آقای شكیبی عمرش به دنیا نباشد. مرده بود. جنازه شده بود. من آقای شكیبی را ندیده بودم. زنش را چرا، ولی خودش را نه. زنش را توی راهروی بخش می‌دیدم. توی راهروی بخش آدم‌ها سریع با هم آشنا می‌شوند. چون هركدام مریضی دارند و هر مریض، قصه‌ای و رنجی و همراهان مریض‌ها راوی قصه‌های بیماران‌شان هستند. نمی‌دانم شما با داستان‌نویسی و قصه‌گویی چه نسبتی دارید، اما من می‌دانم كه قصه‌گوها راحت‌تر از قصه‌ها به جهان هم راه پیدا می‌كنند. این‌طوری است كه من همسر آقای شكیبی را كه حالا دیگر آقای شكیبی نیست، جنازه آقای شكیبی است، می‌شناسم. زن آقای شكیبی پیرزنی است قصه‌گو. شهرزاد قصه‌گوی بیمارستان است اصلا. قصه شوهرش را می‌گوید. قصه هزارویك شب اسارت. هزار و یك‌شب تنهایی. كجا؟ وسط عراق. كی؟ پنج سال، از نزدیكی‌های پایان دهه 60 تا نزدیكی‌های میانه دهه70.
آقای شكیبی را ندیده بودم تا شب آخر. شب آخر، زنش را توی راهروی بخش دیدم. حال خودش و شوهرش را پرسیدم. گفت: «بیا بریم بالای سرش. ندیده‌ایش كه... چه عیبی داره ببینیش؟» راست می‌گفت. قصه‌اش را از زنش شنیده بودم، اما خودش را ندیده بودم. رفتم بالای سرش. چشم‌هایش بسته بود. داشت آرام نفس می‌كشید و یك گیره به انگشت پایش وصل بود و دنباله گیره رسیده بود به دستگاهی كه روی یك نوار دیجیتال، خط حیات آقای شكیبی را نشان می‌داد. آقای شكیبی هنوز آقای شكیبی بود، جنازه نبود. گفت: «یك هفته‌ست توی كماست. داروهاش هم...» قصه‌گو یك‌جایی وسطِ قصه‌ای كه می‌گفت بود. قصه‌گو خودش قصه بود. گفت: «داروهاش هم خیلی گرونه. می‌شه ماهی 120 میلیون.» گفت. من شنفتم. من كاری جز شنفتن بلد نبودم. آخر، وقتی ماجرا تمام شد، گفتم: «مادر! یكی از دوستانم توی یه موسسه فرهنگی كه برای آزاده‌هاست كار می‌كنه. بذار بهش بگم، شاید اونها تونستند داروهای شوهرت رو برات بگیرن.» این كه گفته بودم، زن خندیده بود. چشم‌هاش شكفته بود. شماره شوهرش را داده بود و گفته بود: «این شماره شوهرمه. گوشیش دست منه. بلكه ان‌شاءا... خدا كمك كنه، بتونم داروهای شوهرم رو پیدا كنم. اگه به نتیجه‌ای رسیدی، بهم بگو. خدا خیرت بده.» نگاه كرده بودم به آقای شكیبی. روی بازویش خالكوبی كرده بود: «اسارت» روی دستش خالكوبی كرده بود: «مادر» آقای شكیبی كه توی كما مانده بود، هنوز اسیر بود و هنوز توی آن خواب سنگین مرگ‌آلود، مادر و اسارت را مثل دو تا مفهوم آرمانی بغل كرده بود. اینها، همه شب آخر اتفاق افتاد. ساعت ده، ده و نیم.
صبح كه شد، پیرزن را دیدم. پشت در اتاق، با چشم‌هایی باد كرده و سرخ، با صورتی كه زیرآوار بیچارگی مانده بود، در اتاق را زد. گفت: «شوهرم! شوهرم! آقای شكیبی!» و نفسش پس رفت. دوباره اشك از چشم‌هایش ریخت و گریه راه نفسش را گرفت. همین‌طوری گنگ و مبهم نگاهش كردم كه «حاج‌آقا؟! چی شده مادر؟» از نگاهش فهمیده بودم كه باید یك چیزی برای شوهرش اتفاق افتاده باشد، اما رویم نمی‌شد بپرسم: «مُرد؟!»
مرده بود اما. قصه‌گو، قصه آخر را روایت می‌كرد. قهرمان قصه تمام شده و دفتر قصه را با مرگ خود بسته بود. آقای شكیبی دیگر شوهر پیرزن نبود، دیگر آقای شكیبی نبود، دیگر اسیر نبود. مرده بود. همه آن آدم‌ها كه یك نفر بود، حالا به چیز دیگری تبدیل شده بود: «جنازه.» جنازه‌اش را بردند توی سردخانه تا پسر آقای شكیبی بیاید و جنازه پدرش را ببرد و دفن كند.
جنازه را كه بردند، زن آقای شكیبی نرفت. توی بیمارستان، توی بخش، جلوی در همان اتاقی كه تا نیم‌ساعت پییش شوهرش تویش زنده بود نشست روی زمین. من نتوانستم از جایم بلند شوم و بیارمش توی اتاق خودم. چون توی اتاق خودم مریضی داشتم كه از مرگ آقای شكیبی بی‌خبر بود. نشستم توی اتاق و نگاه كردم به رفیق مریضم. هی فكر كردم به خجالتم. به خودم گفتم «قرار نبود این‌طور شود.» گفتم: «بله، این‌طوری‌هاست دیگر. این، همین چیزی كه گاهی‌وقت‌ها در زیبایی غرق می‌شود و گاهی‌وقت‌ها در نكبت و زشتی، اسمش زندگی است و زندگی با شیرینی‌ها و تلخی‌هایش برای ما زنده‌هاست. برای ما كه لذت و رنج را می‌فهمیم.» پشت در، زن آقای شكیبی داشت به آرامی گریه می‌كرد. صدای گریه‌اش زشت بود. من داشتم توی اتاق به قصه او فكر می‌كردم. به قصه شهرزاد قصه‌گوی بیمارستان. صبح بود؛ سر صبح.