«جاده» بوی رفتن می‌دهد، بوی سفر
این جاده‌های بدهکار!
بگو جاده، بوی سفر خودش می‌آید. اما قبل‌تر، زمانی كه جاده نبوده هم سفر بوده است دیگر... لابد انسان‌های اولیه برای پیدا كردن آب و غذای بیشتر راه افتاده‌اند به سفر. نه كوله‌پشتی پر و پیمانی داشته‌اند و نه می‌دانستند جاده چیست، اما چه سفرهای درازی رفته‌اند. به كوه و درخت و حیوان‌ها غلبه كرده‌اند و مسیر را پیش رفته‌اند. گفتم مسیر، جاده هم همین مسیر است دیگر. حالا اگر از وسط كوه‌ها راه درنیاورند و مسیر رفتنت را مشخص نكنند چیزی به هم می‌خورد؟ بله. خیلی چیزها...
زینب مرتضایی‌فرد
باور كنید جاده‌ها همیشه در زندگی ما انسان‌ها نقش مهمی داشته‌اند. برشیوه فكر و عملكردمان تاثیر گذاشته‌اند. به ما یاد داده‌اند می‌شود از یك‌مسیر و یك راه عبور كنی و به جای دیگری بروی. اصلا مبدا و مقصد را همین جاده‌ها مشخص كرده‌اند. وقتی چند شهر یا روستا را به هم وصل می‌كنند، وقتی تمام جهان با بزرگی‌اش را به هم می‌دوزند، معلوم است چه جایگاه مهمی دارند دیگر... مردم چند شهر و روستا، چند كشور و اصلا مردم جهان از همین راه‌ها می‌گذرند و با هم آشنا می‌شوند، زندگی را هم تماشا می‌كنند و می‌روند.
جاده ها، بی‌راهزن
آدم‌ها در همین جاده‌ها در نبود ماشین و موسیقی‌هایی كه در آن می‌شنویم، چقدر فكر كرده‌اند، چقدر راه رفته‌اند و با راهزنان روبه‌رو شده‌اند. بارها مال باخته‌اند تا به مقصد برسند، گاه در همین راه‌ها مانده و مرده‌اند. چارپایشان از دست رفته. اصلا چه اتفاق‌ها كه در همین مسیرهای سفری نیفتاده. اتفاق‌هایی كه حالا دیگر رخ نمی‌دهد.
سفر در یك پلك به هم زدن
ما تمام آرزوهای انسان‌های قبل از خودمان را به‌عنوان پدیده‌ای عادی داریم. چشم می‌بندیم و بازمی‌كنیم، می‌بینیم رسیده‌ایم. حالا نه با این سرعت اما تصورش را بكنید كه مثلا ناصرخسرو برای سفر حج چند ماه در راه بوده و ما چند ساعته می‌رسیم كنار خانه خدا.
حالا عمرمان كمتر در كوه و در و دشت و بیابان می‌گذرد. با امنیت خاطر بیشتری سفر می‌كنیم. می‌رویم سفر و برمی‌گردیم. اما كمتر جهان را می‌بینیم. باور كنید كلی كوه و بیابان و آسمان به خودمان بدهكاریم. این جاده‌های جدید با همه خوبی‌شان خیلی چیزها را از ما گرفته‌اند.
عبور از كنار جهان
مثلا ما دیگر ذره‌ذره رفتن را حس نمی‌كنیم. جاده دیگر احاطه‌مان نمی‌كند. دلمان می‌خواهد زود برسیم، زود به مقصد و دوباره زود به مبدا. هوا، زمین و زیرزمین همه چیز را آسان‌تر كرده است، اما در این آسان‌تر شدن به قول بزرگی ما دیگر زائر نیستیم، گردشگریم. ما به زیارت نمی‌رویم. ما جهان را تماشا نمی‌كنیم، ما از كنار جهان رد می‌شویم. بعضی‌هایمان با سرعت بسیار و بعضی آرام‌تر.
بعضی‌هایمان هم آن‌قدر كه تند و سریع كه طبیعت و محیط اطراف را هم به تباهی بكشیم، زباله‌هایمان را جایی میان طبیعت رها كنیم و برویم، چون عجله داریم، می‌خواهیم فقط برویم و مهم نیست در جاده از ما چه باقی می‌ماند.
جاده نباشد چه می‌شود؟
حالا كم نگفتیم از این‌كه جاده‌ها و امكانات امروز جهان كلی جای تماشا را گرفته‌اند و نمی‌گذارند در بیابان و مسیر راه برویم و به جهان فكر كنیم، اما ماجرا ابعاد زیادی دارد و باید باور كنیم جاده‌ها خیلی مهم هستند. وقتی رضا امیرخانی در كتاب «جانستان كابلستان» ـ كه سفرنامه افغانستان است ـ از این می‌گوید كه قبایل مختلف این كشور هنوز با هم ارتباط و درك مشتركی ندارند، چون راه‌ها به درستی شكل نگرفته‌اند، آدم می‌رود توی فكر و هی بررسی می‌كند كه واقعا جاده‌ها چه اهمیت پیچیده‌ای دارند. حالا می‌خواهد جاده ابریشم باشد در چند قرن پیش یا همین جاده‌های معمولی امروزی كه ما را از یك شهر می‌برند به شهر دیگر. حتی اگر زائر بودن یادمان برود و صرفا گردشگر باشیم، حتی اگر با سرعت و بی‌محابا از جاده‌ها رد شویم، كلی جریمه شویم و هی به فكر رسیدن به مقصد باشیم اما باز هم جاده‌ها رگ‌های حیاتی سفرند و سفرها جهان‌های تازه ما انسان‌ها.
جاده ها، بی‌راهزن
آدم‌ها در همین جاده‌ها در نبود ماشین و موسیقی‌هایی كه در آن می‌شنویم، چقدر فكر كرده‌اند، چقدر راه رفته‌اند و با راهزنان روبه‌رو شده‌اند. بارها مال باخته‌اند تا به مقصد برسند، گاه در همین راه‌ها مانده و مرده‌اند. چارپایشان از دست رفته. اصلا چه اتفاق‌ها كه در همین مسیرهای سفری نیفتاده. اتفاق‌هایی كه حالا دیگر رخ نمی‌دهد.
سفر در یك پلك به هم زدن
ما تمام آرزوهای انسان‌های قبل از خودمان را به‌عنوان پدیده‌ای عادی داریم. چشم می‌بندیم و بازمی‌كنیم، می‌بینیم رسیده‌ایم. حالا نه با این سرعت اما تصورش را بكنید كه مثلا ناصرخسرو برای سفر حج چند ماه در راه بوده و ما چند ساعته می‌رسیم كنار خانه خدا.
حالا عمرمان كمتر در كوه و در و دشت و بیابان می‌گذرد. با امنیت خاطر بیشتری سفر می‌كنیم. می‌رویم سفر و برمی‌گردیم. اما كمتر جهان را می‌بینیم. باور كنید كلی كوه و بیابان و آسمان به خودمان بدهكاریم. این جاده‌های جدید با همه خوبی‌شان خیلی چیزها را از ما گرفته‌اند.
عبور از كنار جهان
مثلا ما دیگر ذره‌ذره رفتن را حس نمی‌كنیم. جاده دیگر احاطه‌مان نمی‌كند. دلمان می‌خواهد زود برسیم، زود به مقصد و دوباره زود به مبدا. هوا، زمین و زیرزمین همه چیز را آسان‌تر كرده است، اما در این آسان‌تر شدن به قول بزرگی ما دیگر زائر نیستیم، گردشگریم. ما به زیارت نمی‌رویم. ما جهان را تماشا نمی‌كنیم، ما از كنار جهان رد می‌شویم. بعضی‌هایمان با سرعت بسیار و بعضی آرام‌تر.
بعضی‌هایمان هم آن‌قدر كه تند و سریع كه طبیعت و محیط اطراف را هم به تباهی بكشیم، زباله‌هایمان را جایی میان طبیعت رها كنیم و برویم، چون عجله داریم، می‌خواهیم فقط برویم و مهم نیست در جاده از ما چه باقی می‌ماند.
جاده نباشد چه می‌شود؟
حالا كم نگفتیم از این‌كه جاده‌ها و امكانات امروز جهان كلی جای تماشا را گرفته‌اند و نمی‌گذارند در بیابان و مسیر راه برویم و به جهان فكر كنیم، اما ماجرا ابعاد زیادی دارد و باید باور كنیم جاده‌ها خیلی مهم هستند. وقتی رضا امیرخانی در كتاب «جانستان كابلستان» ـ كه سفرنامه افغانستان است ـ از این می‌گوید كه قبایل مختلف این كشور هنوز با هم ارتباط و درك مشتركی ندارند، چون راه‌ها به درستی شكل نگرفته‌اند، آدم می‌رود توی فكر و هی بررسی می‌كند كه واقعا جاده‌ها چه اهمیت پیچیده‌ای دارند. حالا می‌خواهد جاده ابریشم باشد در چند قرن پیش یا همین جاده‌های معمولی امروزی كه ما را از یك شهر می‌برند به شهر دیگر. حتی اگر زائر بودن یادمان برود و صرفا گردشگر باشیم، حتی اگر با سرعت و بی‌محابا از جاده‌ها رد شویم، كلی جریمه شویم و هی به فكر رسیدن به مقصد باشیم اما باز هم جاده‌ها رگ‌های حیاتی سفرند و سفرها جهان‌های تازه ما انسان‌ها.