مروری بر «مجلس حر بن یزید ریاحی» سروده علی معلم دامغانی
سلامی شاعرانه به «قبله غمناك»
یونس فردوس
حر بن یزید ریاحی از شخصیت‌هایی است كه در واقعه عاشورای 61 نماینده گروهی از جامعه است كه در دستگاه سیدالشهدا(ع) نقش‌آفرینی كرده و برگی از تاریخ این رویداد مهم تاریخ را به نام خود زده است. شخصیتی كه سرنوشت جذابی دارد و حضورش در برابر كاروان امام حسین پیش از محرم و بستن راه بر ایشان تا همراهی و شهادت در ركاب ایشان داستانی پر فراز و فرود است كه هر خواننده‌ای را به خود می‌خواند تا تصویری از خود را در این داستان جست‌وجو كند.
سلام ای سبط سالار امین خاك تا افلاك
سلام ای خاندانت لایق لولاك
سلام ای پاك، پور پاك
سلام ای قبله غمناك
علی معلم دامغانی كه شعرش در میان همنسلانش ویژگی‌های متمایزكننده دارد در یك نیمایی بلند با همان ویژگی‌های زبانی ماجرای حر را روایت كرده است. شعری سراسر حماسه و شور كه هر خواننده‌ای را مبهوت و مجذوب خود می‌كند. شعری كه خواننده گاهی از خود می‌پرسد كه مشغول خواندن یك شعر نو است یا برشی از شاهنامه فردوسی را می‌خواند؟ زیر زبان كهن در كنار قالب متفاوت آن سبب شده شاهد اثری متفاوت باشیم. شعری كه در سال 88 سروده شده و طی این سال‌ها از سوی یكه‌شناسان مورد توجه قرار گرفته است. معلم با وجود این‌كه اشعارش را باید برای مخاطبان خاصی دسته‌بندی كرد در این نیمایی همه را دعوت به شعر كرده است. شعری متفاوت كه خواننده را در معرض یك شعر آیینی متمایز از غالب شعرهای آیینی قرار می‌دهد.
من و این مایه خودبینی؟!
- خدایا دور-
بد كردم
چرا وقتی سخن از راه رجعت كرد،
چرا وقتی به جد آهنگ هجرت كرد
رد كردم؟!
واگویه‌های حر در این نیمایی مطابق با فطرت هر انسانی است و خواننده در لحظه لحظه شعر خود را به تماشا می‌نشیند و معلم در واقع تلنگرهای شاعرانه‌ای به خواننده‌اش زده است. شعری كه برای اولین مرتبه در حضور رهبر انقلاب خوانده شد و پس از آن به بهانه‌های مختلف درباره آن سخن گفته شد. معلم با وجود این‌كه در این شعر با قالبی نو سخن گفته اما به هیچ‌روی دنبال درشت‌گویی و پیچیده‌سرایی نبوده، بلكه می‌خواسته واگویه‌های خود و عرض ارادت شاعرانه‌اش را به گوش خواننده برساند.
مرا مامور كردستند
پس معذوركردستند
و چشمان دلم را كور كردستند
و محروم از جمال نور كردستند...
شاعر در این روایت منظوم از اتفاقات منتهی به روز عاشورا سخن می‌گوید و حر را در برابر خویش قرار داده و خواننده اتفاقات را در روایتی پرشور با زبانی فاخر می‌خواند.
در بخشی از مقدمه این كتاب آماده: «این منظومه، كه لحنی حماسی - عاشقانه دارد، با فرازهای برجسته‌اش، می‌تواند مدخل پرسش‌های جدی‌تری باشد در ماجرای این مرد ریاحی، كه تاریخ عاشورا، جز نقل چند روز از احوال او را در اختیار ما قرار نداده است. این منظومه، پوسته زیبا و منقشی دارد كه در حد خود، مانند دیگر سروده‌های علی معلم، بسی جذب كننده و پی‌آور است، اما فرازهای بسیار برجسته آن، در عین زیبایی، گاه تا حدی عمیق است كه بداعت و نوآوری آن را در داستانی كه به تكرار شنیده‌ایم، چند برابر می‌كند.»
زبان مهم‌ترین و برجسته‌ترین عنصر در این منظومه بلند است كه علی معلم دامغانی از آن برای رساندن پیامش استفاده كرده و خواننده را در كنار این‌كه در برابر یك رویداد تاریخی قرار می‌دهد و با تجربه‌ای متفاوت از زبان‌آوری و بدایع زبانی روبه‌رو می‌كند. شعری كه هر خواننده‌ای را متحیر كرده و ارتباط عاطفی مخاطب را با اصل رویداد محكم و استوار می‌كند.
«مجلس حر بن یزید ریاحی» در واقع قسمتی از منظومه مفصلی از معلم دامغانی است كه او بر مبنای زیارت وارث آن را سروده و دارای جنبه‌های مختلفی اعم از عشق و حماسه است. این كتاب در دو فصل تدوین شده كه فصل اول آن به مقدمه با تشریح و توضیح به قلم محمدرضا تقی‌دخت اختصاص یافته و فصل دوم كتاب، منظومه را شامل می‌شود.
سلام ای سبط سالار امین خاك تا افلاك
سلام ای خاندانت لایق لولاك
سلام ای پاك، پور پاك
سلام ای قبله غمناك
علی معلم دامغانی كه شعرش در میان همنسلانش ویژگی‌های متمایزكننده دارد در یك نیمایی بلند با همان ویژگی‌های زبانی ماجرای حر را روایت كرده است. شعری سراسر حماسه و شور كه هر خواننده‌ای را مبهوت و مجذوب خود می‌كند. شعری كه خواننده گاهی از خود می‌پرسد كه مشغول خواندن یك شعر نو است یا برشی از شاهنامه فردوسی را می‌خواند؟ زیر زبان كهن در كنار قالب متفاوت آن سبب شده شاهد اثری متفاوت باشیم. شعری كه در سال 88 سروده شده و طی این سال‌ها از سوی یكه‌شناسان مورد توجه قرار گرفته است. معلم با وجود این‌كه اشعارش را باید برای مخاطبان خاصی دسته‌بندی كرد در این نیمایی همه را دعوت به شعر كرده است. شعری متفاوت كه خواننده را در معرض یك شعر آیینی متمایز از غالب شعرهای آیینی قرار می‌دهد.
من و این مایه خودبینی؟!
- خدایا دور-
بد كردم
چرا وقتی سخن از راه رجعت كرد،
چرا وقتی به جد آهنگ هجرت كرد
رد كردم؟!
واگویه‌های حر در این نیمایی مطابق با فطرت هر انسانی است و خواننده در لحظه لحظه شعر خود را به تماشا می‌نشیند و معلم در واقع تلنگرهای شاعرانه‌ای به خواننده‌اش زده است. شعری كه برای اولین مرتبه در حضور رهبر انقلاب خوانده شد و پس از آن به بهانه‌های مختلف درباره آن سخن گفته شد. معلم با وجود این‌كه در این شعر با قالبی نو سخن گفته اما به هیچ‌روی دنبال درشت‌گویی و پیچیده‌سرایی نبوده، بلكه می‌خواسته واگویه‌های خود و عرض ارادت شاعرانه‌اش را به گوش خواننده برساند.
مرا مامور كردستند
پس معذوركردستند
و چشمان دلم را كور كردستند
و محروم از جمال نور كردستند...
شاعر در این روایت منظوم از اتفاقات منتهی به روز عاشورا سخن می‌گوید و حر را در برابر خویش قرار داده و خواننده اتفاقات را در روایتی پرشور با زبانی فاخر می‌خواند.
در بخشی از مقدمه این كتاب آماده: «این منظومه، كه لحنی حماسی - عاشقانه دارد، با فرازهای برجسته‌اش، می‌تواند مدخل پرسش‌های جدی‌تری باشد در ماجرای این مرد ریاحی، كه تاریخ عاشورا، جز نقل چند روز از احوال او را در اختیار ما قرار نداده است. این منظومه، پوسته زیبا و منقشی دارد كه در حد خود، مانند دیگر سروده‌های علی معلم، بسی جذب كننده و پی‌آور است، اما فرازهای بسیار برجسته آن، در عین زیبایی، گاه تا حدی عمیق است كه بداعت و نوآوری آن را در داستانی كه به تكرار شنیده‌ایم، چند برابر می‌كند.»
زبان مهم‌ترین و برجسته‌ترین عنصر در این منظومه بلند است كه علی معلم دامغانی از آن برای رساندن پیامش استفاده كرده و خواننده را در كنار این‌كه در برابر یك رویداد تاریخی قرار می‌دهد و با تجربه‌ای متفاوت از زبان‌آوری و بدایع زبانی روبه‌رو می‌كند. شعری كه هر خواننده‌ای را متحیر كرده و ارتباط عاطفی مخاطب را با اصل رویداد محكم و استوار می‌كند.
«مجلس حر بن یزید ریاحی» در واقع قسمتی از منظومه مفصلی از معلم دامغانی است كه او بر مبنای زیارت وارث آن را سروده و دارای جنبه‌های مختلفی اعم از عشق و حماسه است. این كتاب در دو فصل تدوین شده كه فصل اول آن به مقدمه با تشریح و توضیح به قلم محمدرضا تقی‌دخت اختصاص یافته و فصل دوم كتاب، منظومه را شامل می‌شود.