روایت اختصاصی احسان عبدی‌پور، كارگردان سینما از عزاداری با سنج و دمام
شکوه عزای بوشهری‌ها
عزاداری محرم در بوشهر چند كاركرد دارد و به جز كاركرد مذهبی كه اولین و اصلی‌ترین جنبه آن است، كاركرد فرهنگی خیلی عمیقی هم دارد. عزاداری محرم شكل زندگی و موسیقی و اصولا فرهنگ زندگی مردم بوشهر را تحت‌الشعاع قرار داده است. اگر در جنوب، هرمزگان تم اصلی هنری‌اش موسیقی باشد و در چند دهه گذشته خروجی ملودیك و موسیقایی زیادی داشته باشد، در موسیقی مذهبی، اما بوشهر در رده بالاتری نسبت به جاهای دیگر قرار می‌گیرد. البته این موسیقی نزدیكی و قرابت فراوانی هم با خوزستان دارد و این دو خیلی از هم وام گرفته‌اند و به هم شبیه هستند. اما فكر می‌كنم در حوزه خوزستان هم كسانی كه فرهنگ موسیقی محرم و نوحه را پیگیری می‌كنند، به این معترف باشند كه منبع اصلی اینها بیشتر بوشهر بوده است.
این مراسم‌ها در بوشهر همچنان از رونق قابل توجهی برخوردار است و ما در بوشهر توریست محرم داریم و این مسأله بسیار مهمی است. وقتی یك رویداد توریست دارد، با این‌كه یك مكان یا یك وسیله توریست داشته باشد، متفاوت است. ما یك بار می‌رویم كه یك قلعه یا پل را در شهری ببینیم، ولی رویداد این خاصیت را دارد كه اگر برایت خوشایند باشد، دوست داری بارها و بارها در آن شركت كنی. چون مشمول زمان است و هر بار تغییراتی در خودش دارد، در حالی كه آن قلعه یا پل تا ابد به همین شكل باقی می‌ماند. بوشهر از این جنبه ورودی گردشگر دارد و این به‌خوبی نشان می‌دهد كه مراسم عزاداری محرم در بوشهر نه تنها برای مردم رو به افول نیست و هر سال پرشور اجرا می‌شود، بلكه در بیرون هم تصویر خوبی از خودش ساخته است.
عزاداری بوشهر روی یك ساختار و چارچوب از آیین‌های سنتی غنی سوار است. یك كودك بوشهری از چهار سالگی دوست دارد دمام به او بدهند تا بنوازد. یا دلش می‌خواهد زودتر بزرگ شود تا در صف سینه یا به قول مردم بومی بُر سینه جای بهتری داشته باشد. وقتی این آیین اینقدر پویاست و سلسله‌مراتب دارد و تو می‌توانی در آن ارتقا پیدا كنی، می‌توانی صاحب درجات و مدارج بالاتری در برگزاری مراسم شوی. این خیلی هوشمندانه است و مثالی كه درباره بچه‌ها زدم، درباره خودم هم صدق می‌كند. اولین‌باری كه سنج را به من دادند، حتی نمی‌توانستم درست آن را نگه دارم و كس دیگری برایم نگه داشت. اما این لحظه را هرگز فراموش نمی‌كنم، تا زانوی آدم‌ها بودم و آن پایین داشتم سنج می‌زدم. تقریبا همه بوشهری‌ها هر جایی كه زندگی كنند، سعی می‌كنند تاسوعا و عاشورا در بوشهر باشند. من هم هركاری داشته باشم، تحت هر شرایطی از چند روز زودتر بلیت بوشهر را می‌گیرم.
نكته پایانی این‌كه مراسم عزاداری در بوشهر همان قدر كه برای مردان باشكوه است، در بخش زنانه هم بسیار پرشور برگزار می‌شود و متنوع است. دو بخش مردانه و زنانه كه از شب پنجم و ششم شروع به عزاداری می‌كنند، شب عاشورا در سینه‌زنی مردانه به هم می‌رسند. یعنی زن‌ها از مجلس زنانه راه می‌افتند و خنچه عقد روی سر می‌گذارند، حجله حضرت قاسم درست می‌كنند، علم و كتل دست می‌گیرند و می‌آیند در جایی كه مردان سینه می‌زنند و به آن «برهه» می‌گوییم. به جز دهه اول محرم، در روزهای پایانی ماه صفر هم عزاداری در بوشهر بسیار باشكوه است و به خیابان كشیده می‌شود. بر خلاف شهرهای دیگر كه خیلی بیرونی رفتار می‌كنند، در بوشهر محله‌ها مركز ثقل رویدادها هستند و كنار هر حسینیه‌ای یك فضای باز برای سینه زدن وجود دارد. به‌جز روز عاشورا و ۲۸ صفر كه عزاداری بیرونی‌تر است و دسته‌های عزاداری مسجدها، حسینیه‌ها و محلات راه می‌افتند و در خیابان به هم می‌پیوندند.
این مراسم‌ها در بوشهر همچنان از رونق قابل توجهی برخوردار است و ما در بوشهر توریست محرم داریم و این مسأله بسیار مهمی است. وقتی یك رویداد توریست دارد، با این‌كه یك مكان یا یك وسیله توریست داشته باشد، متفاوت است. ما یك بار می‌رویم كه یك قلعه یا پل را در شهری ببینیم، ولی رویداد این خاصیت را دارد كه اگر برایت خوشایند باشد، دوست داری بارها و بارها در آن شركت كنی. چون مشمول زمان است و هر بار تغییراتی در خودش دارد، در حالی كه آن قلعه یا پل تا ابد به همین شكل باقی می‌ماند. بوشهر از این جنبه ورودی گردشگر دارد و این به‌خوبی نشان می‌دهد كه مراسم عزاداری محرم در بوشهر نه تنها برای مردم رو به افول نیست و هر سال پرشور اجرا می‌شود، بلكه در بیرون هم تصویر خوبی از خودش ساخته است.
عزاداری بوشهر روی یك ساختار و چارچوب از آیین‌های سنتی غنی سوار است. یك كودك بوشهری از چهار سالگی دوست دارد دمام به او بدهند تا بنوازد. یا دلش می‌خواهد زودتر بزرگ شود تا در صف سینه یا به قول مردم بومی بُر سینه جای بهتری داشته باشد. وقتی این آیین اینقدر پویاست و سلسله‌مراتب دارد و تو می‌توانی در آن ارتقا پیدا كنی، می‌توانی صاحب درجات و مدارج بالاتری در برگزاری مراسم شوی. این خیلی هوشمندانه است و مثالی كه درباره بچه‌ها زدم، درباره خودم هم صدق می‌كند. اولین‌باری كه سنج را به من دادند، حتی نمی‌توانستم درست آن را نگه دارم و كس دیگری برایم نگه داشت. اما این لحظه را هرگز فراموش نمی‌كنم، تا زانوی آدم‌ها بودم و آن پایین داشتم سنج می‌زدم. تقریبا همه بوشهری‌ها هر جایی كه زندگی كنند، سعی می‌كنند تاسوعا و عاشورا در بوشهر باشند. من هم هركاری داشته باشم، تحت هر شرایطی از چند روز زودتر بلیت بوشهر را می‌گیرم.
نكته پایانی این‌كه مراسم عزاداری در بوشهر همان قدر كه برای مردان باشكوه است، در بخش زنانه هم بسیار پرشور برگزار می‌شود و متنوع است. دو بخش مردانه و زنانه كه از شب پنجم و ششم شروع به عزاداری می‌كنند، شب عاشورا در سینه‌زنی مردانه به هم می‌رسند. یعنی زن‌ها از مجلس زنانه راه می‌افتند و خنچه عقد روی سر می‌گذارند، حجله حضرت قاسم درست می‌كنند، علم و كتل دست می‌گیرند و می‌آیند در جایی كه مردان سینه می‌زنند و به آن «برهه» می‌گوییم. به جز دهه اول محرم، در روزهای پایانی ماه صفر هم عزاداری در بوشهر بسیار باشكوه است و به خیابان كشیده می‌شود. بر خلاف شهرهای دیگر كه خیلی بیرونی رفتار می‌كنند، در بوشهر محله‌ها مركز ثقل رویدادها هستند و كنار هر حسینیه‌ای یك فضای باز برای سینه زدن وجود دارد. به‌جز روز عاشورا و ۲۸ صفر كه عزاداری بیرونی‌تر است و دسته‌های عزاداری مسجدها، حسینیه‌ها و محلات راه می‌افتند و در خیابان به هم می‌پیوندند.