درباره نمایش «شكم» كه در تالار قشقایی روی صحنه رفت
از آن خودسازی هستی و جهان
نمایش «شكم» از حیث اصالت هنری، اثری قابل اعتناست؛ به این معنی كه تا اندازه بسیاری مولفه‌هایی منحصر به خود را می‌پروراند. متن نمایش گرچه قرابت‌هایی با تئاتر آبزورد از خود بروز می‌دهد، اما به‌واسطه جزئی‌نگری در مضمون به همین اندازه از مؤلفه‌های این نحله فكری فاصله می‌گیرد. درست است كه در اینجا هم تعلیق درام با مفهوم در انتظار كسی یا چیزی بودن گره می‌خورد، اما نجات‌دهنده در اینجا خود یكی از گرفتارشدگان در نظمی است كه امید چندانی به رهایی از آن نمی‌توان متصور بود. به جز این، شخصیت‌های نمایش شكم، خلاف انفعالی كه به طور معمول در فضای تئاتر آبزورد موج می‌زند، فعال و پویا نشان می‌دهند؛ نپذیرفتن استدلال‌های پدر و تقابل فرزندان و مادر با این شرایط، تصویری از پویایی آنهاست كه برخلاف پدر در جست‌وجوی گریزگاهی از این وضع هستند. پدر خانواده به دنبال سهمیه‌بندی سیستماتیك مواد غذایی توسط نظم حاكم، راه چاره برای بقا را در محاسبات سختگیرانه‌ای می‌داند كه در حقیقت سهم‌بندی مضاعفی را بر خانواده خود تحمیل می‌كند. به‌زعم او این تنها راهی است كه می‌توان از این شرایط دشوار گذر كرد و تحت نظم سركوبگر حاكم كه از بیرون بر اوضاع تسلط دارد، پدر نیز خواهان اطاعت بی‌چون و چرای خانواده از این نظم است. نمایش همان اندازه كه ناكجاآبادی به نظر می‌آید، با ارجاع‌هایی مشخص به مختصات زیست ایرانی هم گره می‌خورد كه نوع روابط در میان افراد خانواده مشخص‌ترین جلوه‌های آن است. مؤلفه‌های دیگری كه نمایش شكم به نوعی از آن خودسازی می‌كند در ساختار نمایش جلوه گر می‌شوند. ایده درخشان استفاده از نور پروژكتور برای ترسیم فضای صحنه، راهبرد مناسبی در القای محدودیت‌های این خانواده نوعی است. به جز این، در نبود هرگونه اسباب صحنه یا تنوع بصری در فضا همین بازی‌های نور است كه در همراهی با ضرباهنگ درام پویایی بیشتری به سیر وقایع می‌بخشد. ارجاع‌های متعدد درام به موقعیت‌های اجتماعی و تاریخی معاصر جهان گرچه بیشتر در خدمت فضاسازی و روایت است، اما نظرگاه‌های انتقادی خود در ارتباط با هستی و جهان را هم به همین طریق شكل می‌دهد. لباس‌های متحد‌الشكل شخصیت‌های نمایش می‌تواند ارجاعی به نظم اشتراكی جوامع سوسیالیستی باشد كه البته در همراهی با دیگر تظاهرات نظام‌های اشتراكی همچون كنترل مصارف شهروندان، این تصور قوت بیشتری می‌گیرد. نمایش شكم اما فارغ از همه ارجاعاتی كه به جهان بیرون از خودش می‌دهد، تا اندازه زیادی تلاش دارد شخصیت مستقل خود را شكل دهد و بیش از آن‌كه مخاطب را به نشانی‌هایی خارج از متن سوق دهد، بر شكل‌دادن جهان اختصاصی اثر تمركز داشته باشد.