نگاهی به كتاب «امیر كوستوریتسا»
چیزی شبیه اتفاقات كمدی فیلم‌ها
شاید از هیچ فیلمسازی مثل امیر كوستوریتسا در فرودگاه یك كشور خارجی شبیه یك پادشاه یا رئیس‌جمهور استقبال رسمی نكرده باشند! اما مطالعه كتاب «امیر كوستوریتسا» كه به‌تازگی از سوی انتشارات علمی و فرهنگی و در تیراژ هزار نسخه منتشر شده، پرده از این موضوع كمیك برمی‌دارد. این اتفاق واقعی هم دقیقا شبیه اتفاقات كمدی و خنده‌آوری است كه در فیلم‌های این فیلمساز مسلمان سارایوویی رخ می‌دهد. با این حال، گرچه فیلم‌های این هنرمند اهل اروپای شرقی لحن و بیانی كمدی و شوخ دارند، اما به طرح موضوعاتی اساسی درباره زندگی در یوگسلاوی سابق می‌پردازد.
دینا ایوردانووا، نویسنده كتاب به این نكته اشاره می‌كند كه فیلم‌های کوستوریستا بینندگانش را به دو گروه موافق و مخالف تقسیم كرده كه هر دو گروه در موضعگیری در برابر فیلمساز، به یك اندازه پرخاشگر و سازش‌ناپذیرند. تنها نقطه اشتراك دو گروه درباره كوستوریتسا این است كه احساساتشان به این كارگردان كاملا جدی است. نویسنده در 270 صفحه كتابش، در كنار معرفی فیلمساز و ساخته‌هایش تلاش سختی می‌كند تا نقطه‌نظرات این دو گروه را مورد بحث و بررسی و نقد قرار دهد.
امیر كوستوریتسا در بین دوستداران سینما در ایران چهره‌ای كاملا شناخته شده است. اكثر فیلم‌های او در دوره‌های مختلف جشنواره فجر به نمایش درآمده و تماشاگران سینما و اهالی كتابخوان با شیوه و سبك كاری‌اش آشنایی دارند. همین نكته، مطالعه كتاب دینا ایوردانووا را راحت‌تر می‌كند. كتاب كه مزین به عكس‌هایی از فیلمساز و فیلم‌هایش است، توسط حافظ روحانی ترجمه شده و در چهار فصل به بررسی زندگی و فعالیت‌های سینمایی كوستوریتسا می‌پردازد. مقدمه مترجم، پیش‌گفتار و موخره هم از اضافات كتاب هستند. ایوردانووا كتابش را برای انستیتوی فیلم بریتانیا آماده كرده است.
او كه استاد رشته مطالعات سینمایی در دانشگاه سنت اندروی اسكاتلند و متخصص سینمای اروپای شرقی و منطقه بالكان است، سعی كرده با دیدگاهی علمی؛ تناقضات و پیچیدگی‌های سینمایی كوستوریتسا را تشریح، تفسیر و قابل درك كند. كتاب سال 2002 در انگلستان منتشر شد و مترجم بر این باور است كه با وجود فاصله 14 ساله بین انتشار كتاب اصلی و ترجمه آن، متن كتاب هنوز تازه و قابل استفاده است. واقعیت این است كه كتاب دوران اوج كاری فیلمساز در دو دهه 80 و 90 میلادی را مورد بررسی قرار می‌دهد و بعد از آن، كوستوریتسا نتوانست به دوران اوج كاری‌اش برگردد.
در میان فیلمسازان متعددی كه در منطقه بالكان به كار و فعالیت پرداختند، نمی‌توان فیلمساز دیگری را به جز كوستوریتسا پیدا كرد كه مورد توجه علاقه‌مندان سینما در سطح بین‌المللی باشد. هیچ فیلمساز دیگری را هم نمی‌توان نام برد كه به اندازه او در جهان شهرت و محبوبیت داشته باشد. در ایران هم بین انبوه كتاب‌های سینمایی كه
هر روز منتشر می‌شود، كمتر كتابی را می‌توان پیدا كرد كه به سینمای منطقه بالكان و فیلمسازان آن (و از جمله كوستوریتسا) پرداخته باشد. از این رو، مطالعه كتاب امیر كوستوریتسا می‌تواند برای خوانندگانش جذابیت‌های زیادی داشته باشد و آنها را با جنبه‌های پنهان این سینمای پررمز و راز آشنا كند. كتاب با قیمت 17 هزار تومان روی پیشخوان كتابفروشی‌ها موجود است.