روزنوشت‌های یك شاعر از همراهی با كاروان صلح در سوریه
به وقت شام
علیرضا قزوه برای ما دهه شصتی‌ها، اولین بار با شعرهایش در كتاب درسی شناخته شد؛ قزوه شاعر «از نخلستان تا خیابان» در كنار شعرها، چند سالی می‌شود كه دستی بر آتش نثرنویسی نیز برده است. قزوه چند سال پیش همراه با كاروانی از هنرمندان و چهره‌های شاخص فرهنگی و چند شخصیت غیرایرانی در قالب یك كاروان صلح راهی مناطق جنگزده سوریه می‌شود و حاصل این سفر، مجموعه یادداشت‌هایی است كه او در كتابی با عنوان «باكاروان شام» راهی بازار نشر كرده است.
قزوه نثرنویس دقیقا همانند قزوه شاعر است! به همان صراحت و به همان تیزبینی و البته كمی هم حس شوخ‌طبعی و بی‌خیالی. او در «با كاروان شام» از خرابی‌های جنگ در سوریه هم گفته ولی بیشتر سعی كرده تا به جای دیدن این ظاهر زشت كمی هم درباره لایحه‌های زیرین فرهنگ و جامعه سوریه بنویسد. همچنان كه سعی كرده همین نگاه را در ارتباط با همسفرانش به‌ویژه آنها كه ایرانی نیستند نیز داشته باشد؛ آنجا كه درباره چند كشیش مسیحی و ویژگی‌های جالب توجه آنها نوشته یا جایی دیگر كه درباره پدر جولیان آسانژ افشاگر معروف اسناد ویكی‌لیكس، دست به قلم شده؛ هر بار سعی كرده تا ذره‌بین به دست بگیرد و كمی بر روحیات و ویژگی‌های روحی و اخلاقی آنها متمركز شود.
با كاروان شام كه حاصل هشتمین سفر قزوه طی سال‌های متمادی به سوریه است پر شده از مقایسه‌های او بین سوریه پیش از آغاز جنگ با جریانات تكفیری و سوریه پس از این ماجراها؛ یك رفت و برگشت جالب كه مخاطب با روزگار پیشین این سرزمین و دورانی كه هنوز خراب نشده بود، آشنا می‌كند؛ خاطرات خوش سرزمین شام و روزهایی كه شام از دست حكومت امویان و دست پرورده‌های مدرن آنها كه همان تكفیری‌ها باشند، راحت بود.
احسان سالمی
خانواده شهدا فراتر از مرزها و ملیت‌ها
زخم خورده‌های یك دشمن
قزوه در بخشی از سفرنامه خود با شرح مواجهه‌اش با چند خانواده شهید سوری نشان می‌دهد كه چرا مفهوم شهادت فراتر از مرزها و ملیت‌هاست: «خارجی‌ها و داخلی‌ها با هم به زیارت مزار شهدای لاذقیه می‌رویم. قبرستانی در بیرون شهر و در محیطی آرام. قبرها بدون سنگ قبر و بدون عكس‌های بزرگ و تشریفات رایجی‌ست كه در ایران خودمان داشته‌ایم و دیده‌ایم. زنی با تمام خویش می‌گرید و ما در كنار چند پسربچه و دختربچه خرد و نوجوان ایستاده‌ایم. انگار زن منتظر كسی‌ست كه بیاید و سر بر شانه‌اش بگذارد. از همراهان ما خانم رجایی خود را به كنار زن می‌رساند و ناگهان هر دو بی‌صدا در درون می‌شكنند. حس می‌كنم كه این كودكان و زنان شهید همان خانواده بزرگ شهیدان‌اند و انگار نه انگار كه ملیت ما و آنها فرق می‌كند. ما هر دو زخم‌خورده یك دشمن هستیم. تعداد بچه‌های شهدا كم نیستند. یاد ماشینك‌ها و عروسك‌هایی می‌افتیم كه با خود از ایران آورده‌ایم. با عجله سراغ ماشینك‌هایی می‌رویم كه اهدایی مردم ایران است و با پول‌های شخصی بعضی از خیرین خریداری شده است. كمی بعد لبخندی بر گوشه لبان بچه‌های شهید می‌نشیند. آنها برای ما دست تكان می‌دهند و چرخ ماشینك‌هایشان را می‌چرخانند. خدا كند كه چرخ روزگارشان هم بچرخد.»
اشتیاق زیارت عمّار یاسر و اویس قرنی صحابی بزرگ پیامبر(ص)
مظلومان حمص...
شیعیان سوریه همچون سایر گروه‌های دیگر مردم این كشور در حملات تكفیری‌ها آسیب دیدند؛ اما شرح گوشه‌ای از مظلومیت آنها در یكی از چهار شهر بزرگ این كشور، دردناك است: «ما تا ساعاتی دیگر از حمص می‌رویم. در بخش قدیمی شهر هنوز معارضان و مهاجمان هستند. هرلحظه ممكن است در كنار تو گلوله‌ای به زمین بخورد یا ماشینی منفجر شود. حمص را چهارمین شهر بزرگ سوریه بعد از دمشق و حلب و لاذقیه می‌دانند. در جایی خوانده بودم كه مزار خالد بن ولید ـ سردار صدر اسلام ـ در همین شهر و در محله خالدیه است. نمی‌دانم چرا احساس و شوقی برای زیارت بعضی آدم‌ها ندارم. شاید اگر به جای شهر حمص در شهر رقّه بودم و اوضاع شهر از این هم بدتر بود، اشتیاق زیارت عمّار یاسر و اویس قرنی مرا به آن مزارات می‌كشاند. یكی از روحانیون شیعه حمص به كنارم می‌آید و می‌گوید: «در این درگیری، بیش از همه شیعیان آسیب دیدند. شیعیان را مظلومانه كشتند و آواره كردند.» نامش شیخ علی است و از همین شهر است. می‌گوید: «ما برای حركت از خانه نیز مشكل داریم و هر روز معلوم نیست بتوانیم به محل كار و دیدارهایمان برسیم. آنها هر روز با تك‌تیراندازهایشان یا قلب ما را نشانه می‌گیرند یا سر ما را!»
اشك‌های برنده صلح نوبل برای حضرت زینب(س)
دیدن كربلا وسط زینبیه!
اما بدون شك نقطه عطف سفر قزوه و همراهانش به سوریه، زیارت حرم نورانی عمه سادات حضرت زینب كبری(س) است. او درباره این زیارت می‌نویسد: «می‌رویم زیارت سیده زینب(س). در مسیر راه چند بار می‌پیچند به مسیرهای فرعی و یحتمل دارند رعایت امنیت راه را می‌كنند. علاوه بر ما مسیحی‌ها هم هستند. بچه‌های ما هر كدام یك جوری اشك در چشمانشان جمع شده و پراكنده و جدا از هم وارد حرم می‌شوند. از قرار معلوم، خانم مگوایر [یكی از همراهان مسیحی این كاروان كه برگزیده جایزه صلح نوبل بوده است] هم سؤالاتی راجع به حضرت زینب(س) پرسیده و از خانم‌های ایرانی خواسته برایش سرگذشت حضرت زینب(س) را بگویند. شنیدم كه بعد از شنیدن ماجرا چند قطره اشك هم ریخته است. به دلم برات شده كه حضرت زینب(س) یكایك اینها را طلبیده. آدم‌هایی كه با قبول خطر از آن سوی دنیا آمده‌اند اینجا كه صلح را برقرار كنند. هیچ‌وقت این حرم را این‌قدر خلوت ندیده‌ام. زیارت‌نامه‌ای كه تركش خورده، دیوارهایی را كه جای تركش و گلوله دارد و جوان‌هایی را كه با دست و پا و سر زخمی برای عرض ارادت به حضرت زینب(س) به آنجا آمده‌اند. اینها را ما در زینبیه دیدیم. هیچ‌وقت زینبیه را این‌قدر زخمی و كربلا را این‌قدر نزدیك ندیده بودم.»
اطلاعات فوری
عنوان: با كاروان شام
نویسنده: علیرضا قزوه
ناشر: سوره مهر
تعداد صفحات: 135
قیمت: 12هزار تومان
پیش‌بینی زمان مطالعه: 3 تا 5 روز
زخم خورده‌های یك دشمن
قزوه در بخشی از سفرنامه خود با شرح مواجهه‌اش با چند خانواده شهید سوری نشان می‌دهد كه چرا مفهوم شهادت فراتر از مرزها و ملیت‌هاست: «خارجی‌ها و داخلی‌ها با هم به زیارت مزار شهدای لاذقیه می‌رویم. قبرستانی در بیرون شهر و در محیطی آرام. قبرها بدون سنگ قبر و بدون عكس‌های بزرگ و تشریفات رایجی‌ست كه در ایران خودمان داشته‌ایم و دیده‌ایم. زنی با تمام خویش می‌گرید و ما در كنار چند پسربچه و دختربچه خرد و نوجوان ایستاده‌ایم. انگار زن منتظر كسی‌ست كه بیاید و سر بر شانه‌اش بگذارد. از همراهان ما خانم رجایی خود را به كنار زن می‌رساند و ناگهان هر دو بی‌صدا در درون می‌شكنند. حس می‌كنم كه این كودكان و زنان شهید همان خانواده بزرگ شهیدان‌اند و انگار نه انگار كه ملیت ما و آنها فرق می‌كند. ما هر دو زخم‌خورده یك دشمن هستیم. تعداد بچه‌های شهدا كم نیستند. یاد ماشینك‌ها و عروسك‌هایی می‌افتیم كه با خود از ایران آورده‌ایم. با عجله سراغ ماشینك‌هایی می‌رویم كه اهدایی مردم ایران است و با پول‌های شخصی بعضی از خیرین خریداری شده است. كمی بعد لبخندی بر گوشه لبان بچه‌های شهید می‌نشیند. آنها برای ما دست تكان می‌دهند و چرخ ماشینك‌هایشان را می‌چرخانند. خدا كند كه چرخ روزگارشان هم بچرخد.»
اشتیاق زیارت عمّار یاسر و اویس قرنی صحابی بزرگ پیامبر(ص)
مظلومان حمص...
شیعیان سوریه همچون سایر گروه‌های دیگر مردم این كشور در حملات تكفیری‌ها آسیب دیدند؛ اما شرح گوشه‌ای از مظلومیت آنها در یكی از چهار شهر بزرگ این كشور، دردناك است: «ما تا ساعاتی دیگر از حمص می‌رویم. در بخش قدیمی شهر هنوز معارضان و مهاجمان هستند. هرلحظه ممكن است در كنار تو گلوله‌ای به زمین بخورد یا ماشینی منفجر شود. حمص را چهارمین شهر بزرگ سوریه بعد از دمشق و حلب و لاذقیه می‌دانند. در جایی خوانده بودم كه مزار خالد بن ولید ـ سردار صدر اسلام ـ در همین شهر و در محله خالدیه است. نمی‌دانم چرا احساس و شوقی برای زیارت بعضی آدم‌ها ندارم. شاید اگر به جای شهر حمص در شهر رقّه بودم و اوضاع شهر از این هم بدتر بود، اشتیاق زیارت عمّار یاسر و اویس قرنی مرا به آن مزارات می‌كشاند. یكی از روحانیون شیعه حمص به كنارم می‌آید و می‌گوید: «در این درگیری، بیش از همه شیعیان آسیب دیدند. شیعیان را مظلومانه كشتند و آواره كردند.» نامش شیخ علی است و از همین شهر است. می‌گوید: «ما برای حركت از خانه نیز مشكل داریم و هر روز معلوم نیست بتوانیم به محل كار و دیدارهایمان برسیم. آنها هر روز با تك‌تیراندازهایشان یا قلب ما را نشانه می‌گیرند یا سر ما را!»
اشك‌های برنده صلح نوبل برای حضرت زینب(س)
دیدن كربلا وسط زینبیه!
اما بدون شك نقطه عطف سفر قزوه و همراهانش به سوریه، زیارت حرم نورانی عمه سادات حضرت زینب كبری(س) است. او درباره این زیارت می‌نویسد: «می‌رویم زیارت سیده زینب(س). در مسیر راه چند بار می‌پیچند به مسیرهای فرعی و یحتمل دارند رعایت امنیت راه را می‌كنند. علاوه بر ما مسیحی‌ها هم هستند. بچه‌های ما هر كدام یك جوری اشك در چشمانشان جمع شده و پراكنده و جدا از هم وارد حرم می‌شوند. از قرار معلوم، خانم مگوایر [یكی از همراهان مسیحی این كاروان كه برگزیده جایزه صلح نوبل بوده است] هم سؤالاتی راجع به حضرت زینب(س) پرسیده و از خانم‌های ایرانی خواسته برایش سرگذشت حضرت زینب(س) را بگویند. شنیدم كه بعد از شنیدن ماجرا چند قطره اشك هم ریخته است. به دلم برات شده كه حضرت زینب(س) یكایك اینها را طلبیده. آدم‌هایی كه با قبول خطر از آن سوی دنیا آمده‌اند اینجا كه صلح را برقرار كنند. هیچ‌وقت این حرم را این‌قدر خلوت ندیده‌ام. زیارت‌نامه‌ای كه تركش خورده، دیوارهایی را كه جای تركش و گلوله دارد و جوان‌هایی را كه با دست و پا و سر زخمی برای عرض ارادت به حضرت زینب(س) به آنجا آمده‌اند. اینها را ما در زینبیه دیدیم. هیچ‌وقت زینبیه را این‌قدر زخمی و كربلا را این‌قدر نزدیك ندیده بودم.»
اطلاعات فوری
عنوان: با كاروان شام
نویسنده: علیرضا قزوه
ناشر: سوره مهر
تعداد صفحات: 135
قیمت: 12هزار تومان
پیش‌بینی زمان مطالعه: 3 تا 5 روز