ماجرای انتقال آب دریای خزر به سمنان از چه قرار است؟
مادر کشی!
«انتقال آب دریای خزر به سمنان تصویب شد» این خبری بود كه در بهمن 97 از سوی نماینده مردم سمنان عنوان شد. خبری كه با واكنش‌های بسیاری همراه بود و با وجود مخالفت برخی از نمایندگان مجلس در نهایت این ردیف بودجه به تصویب رسید.
فرزانه باقری / خبرنگار
مخالفان این قانون كه بسیاری از آنها نمایندگان شمالی كشور بودند، معترض آنند كه چرا عیسی كلانتری، رئیس سازمان محیط‌زیست كشور و حسن روحانی، رئیس‌جمهور با این طرح موافقند و حتی این مخالفت‌ها به جایی رسید كه صحن مجلس به هم بخورد. اما علت مخالفت‌ها به چه موضوعی برمی‌گردد؟ محیط‌زیست. بسیاری از مخالفان بر این باورند چنین اتفاقی ضربه سنگینی به محیط‌زیست كشور وارد خواهد كرد، اما بارها این نكته از سوی موافقان طرح اعلام شد كه این طرح تاییدیه ماده 215 را با خود به همراه دارد. مخالفان، موضوع انتقال آب خزر به سمنان را یك عمل كاملا غیر كارشناسی شده دانسته و امری ناممكن عنوان می‌كنند كه در نهایت موجب می‌شود میلیاردها تومان بودجه نیز از بین برود.
دریای خزر و جنگل‌های هیركانی
در معرض نابودی
از یك‌سو از بین رفتن اكوسیستم دریای خزر به دلیل انتقال آب از این دریاچه‌ای كه دور تا دور آن بسته است و به آب‌های آزاد راه ندارد و از سوی دیگر عبور انتقال آب خزر به فلات مركزی، عبور از جنگل‌های هیركانی و آسیب به این محیط بكر با عمری كه میلیون‌ها سال می‌رسد، مهم‌ترین نگرانی‌ا‌ی است كه بسیاری از فعالان محیط‌زیست از آن رنج برده و این كار را فاجعه‌ای می‌دانند كه در نهایت آسیب به دریا و جنگل وارد خواهد كرد. هر چند گفته شده لوله‌های انتقال آب با رعایت نكات زیست‌محیطی صورت می‌گیرد یا از زیر‌زمین یا از كنار خط راه‌آهن عبور می‌كند با این وجود، این صحبت‌ها ذره‌ای از نگرانی فعالان محیط‌زیست را كم نكرده است.
مقرون به‌صرفه نبودن نیز نكته دیگری است كه بسیاری از فعالان محیط‌زیست به آن اشاره كرده و بر این باورند چون سطح آب خزر از آب‌های آزاد پایین‌تر است به همین دلیل جز پمپاژ آب، راه دیگری برای انتقال وجود نخواهد داشت. به همین دلیل با هیچ تحلیل و محاسبه‌ای نمی‌توان این فرآیند را یك عملیات مقرون به صرفه و منطقی توصیف كرد.
آن‌طور كه در رسانه‌های مختلف نیز منتشر شده، هزینه این طرح 9200 میلیارد تومان برآورد شده و قرار است سالانه 200 میلیون متر مكعب آب را از دریای خزر و استان مازندران برای صنایع و آب آشامیدنی شهرهای گرمسار، دامغان، شاهرود و سمنان به این استان منتقل كند.
آیا دریای خزر باید در انتظار سرنوشتی شوم باشد؟
منابع طبیعی كه از جمله مخالفان این طرح است، علت مخالفت خود را به دلیل از بین رفتن جنگل‌ها بیان كرده و انتقال برق برای پمپاژ برق در جنگل، عبور لوله‌های انتقال آب، وجود پساب‌هایی كه بعد از شیرین كردن آب شور دریا به وجود می‌آید را یك فاجعه زیست‌محیطی دانسته كه شاید جبران چنین خسارتی ناممكن باشد. همان‌طور كه رودخانه زاینده‌رود در اصفهان، رودخانه كارون در اهواز، دریاچه ارومیه و... نمونه‌هایی هستند كه به دلیل انجام فعالیت‌هایی غیركارشناسی به بحران رسیدند.
زنجیره انسانی كه از سوی مردم به‌ویژه شهروندان استان‌های شمالی مانند مازندران و ساری صورت گرفته شده این روزها موضوعی است كه در رسانه‌ها و فضای مجازی مطرح شده است. شركت‌كنندگان در این زنجیره انسانی پلاكاردهایی در دست می‌گیرند كه معمولا روی آنها نوشته شده است «نه به انتقال آب خزر»، «نه به انتقال منابع آب شمال»، «خلیج گرگان رو به خشكی است؛ آن را دریابید» آنها به دلیل تجربه‌ای كه انتقال آب زاینده رود به استان‌های همجوار داشته و در نهایت به خشكی آن رسیده و مردم اصفهان با زاینده‌رودی خشك مواجه هستند، این اقدام را اقدامی اشتباه دانسته كه عاقبت آن را چندان خوشایند نمی‌دانند.
برای كم‌آبی استان‌های مركزی باید به فكر چاره‌ای بهتر بود
سمنان و بسیاری از استان‌های مركزی كشور از كمبود آب رنج می‌برد و این قصه امروز و دیروز نیست و حتی بحث انتقال آب از دریای خزر به فلات مركزی كشور و سمنان ده‌ها سال می‌شود مطرح شده و با موافقان و مخالفانی همراه بوده. برای همین هم مسؤولان به دنبال راهكارهای گوناگونی هستند تا بتوانند با كمك این راهكارها معضل كم‌آبی را حل كنند. كم‌آبی كه به دلیل افزایش جمعیت، مصرف بی‌رویه در مصارف كشاورزی، صنعتی و... به وجود آمده و حالا با معضل مهاجرت شهروندان این استان‌ها به استان‌های بزرگ‌تر مانند تهران روبه‌رو هستیم.
اما به چه قیمتی؟ كارشناسان محیط‌زیست راهكارهایی را كه مسؤولان به عنوان راهكار برطرف كردن كم‌آبی در شهرهای مركزی پیش‌رو می‌گذارند، حكایت كسی می‌دانند كه می‌خواهد ابرو را درست كند، اما چشم را كور می‌كند. آنها به این نكته اشاره می‌كنند برای آن‌كه بتوان مشكل كم‌آبی را حل كرد، نباید دریا و جنگل را كه سرمایه ملی كشور است از میان برد به امید آن‌كه با هزینه‌های هنگفت، آب را با لوله‌های عظیم‌الجثه جا‌به‌جا كرد و در نهایت آب شور را به آب شیرین بدل كرد كه خود مستلزم هزینه و زمان بسیار است.
این كشمكش‌ها بین سازمان محیط‌زیست، منابع طبیعی، وزارت نیرو، فعالان محیط‌زیست و... وجود دارد و با وجود مخالفت مركز پژوهش‌های مجلس، مركز بررسی‌های استراتژیك ریاست‌جمهوری، اداره كل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مازندران، متخصصان حوزه‌های مختلف و نمایندگان استان‌های شمالی، دولت هنوز هیچ توضیح دقیقی درباره تبعات زیست‌محیطی این انتقال و راهكارهایش برای مقابله با آن ارائه نداده است.
* نام مستندی در مورد انتقال آب
که توسط کمیل سوهانی ساخته شده است
دریای خزر و جنگل‌های هیركانی
در معرض نابودی
از یك‌سو از بین رفتن اكوسیستم دریای خزر به دلیل انتقال آب از این دریاچه‌ای كه دور تا دور آن بسته است و به آب‌های آزاد راه ندارد و از سوی دیگر عبور انتقال آب خزر به فلات مركزی، عبور از جنگل‌های هیركانی و آسیب به این محیط بكر با عمری كه میلیون‌ها سال می‌رسد، مهم‌ترین نگرانی‌ا‌ی است كه بسیاری از فعالان محیط‌زیست از آن رنج برده و این كار را فاجعه‌ای می‌دانند كه در نهایت آسیب به دریا و جنگل وارد خواهد كرد. هر چند گفته شده لوله‌های انتقال آب با رعایت نكات زیست‌محیطی صورت می‌گیرد یا از زیر‌زمین یا از كنار خط راه‌آهن عبور می‌كند با این وجود، این صحبت‌ها ذره‌ای از نگرانی فعالان محیط‌زیست را كم نكرده است.
مقرون به‌صرفه نبودن نیز نكته دیگری است كه بسیاری از فعالان محیط‌زیست به آن اشاره كرده و بر این باورند چون سطح آب خزر از آب‌های آزاد پایین‌تر است به همین دلیل جز پمپاژ آب، راه دیگری برای انتقال وجود نخواهد داشت. به همین دلیل با هیچ تحلیل و محاسبه‌ای نمی‌توان این فرآیند را یك عملیات مقرون به صرفه و منطقی توصیف كرد.
آن‌طور كه در رسانه‌های مختلف نیز منتشر شده، هزینه این طرح 9200 میلیارد تومان برآورد شده و قرار است سالانه 200 میلیون متر مكعب آب را از دریای خزر و استان مازندران برای صنایع و آب آشامیدنی شهرهای گرمسار، دامغان، شاهرود و سمنان به این استان منتقل كند.
آیا دریای خزر باید در انتظار سرنوشتی شوم باشد؟
منابع طبیعی كه از جمله مخالفان این طرح است، علت مخالفت خود را به دلیل از بین رفتن جنگل‌ها بیان كرده و انتقال برق برای پمپاژ برق در جنگل، عبور لوله‌های انتقال آب، وجود پساب‌هایی كه بعد از شیرین كردن آب شور دریا به وجود می‌آید را یك فاجعه زیست‌محیطی دانسته كه شاید جبران چنین خسارتی ناممكن باشد. همان‌طور كه رودخانه زاینده‌رود در اصفهان، رودخانه كارون در اهواز، دریاچه ارومیه و... نمونه‌هایی هستند كه به دلیل انجام فعالیت‌هایی غیركارشناسی به بحران رسیدند.
زنجیره انسانی كه از سوی مردم به‌ویژه شهروندان استان‌های شمالی مانند مازندران و ساری صورت گرفته شده این روزها موضوعی است كه در رسانه‌ها و فضای مجازی مطرح شده است. شركت‌كنندگان در این زنجیره انسانی پلاكاردهایی در دست می‌گیرند كه معمولا روی آنها نوشته شده است «نه به انتقال آب خزر»، «نه به انتقال منابع آب شمال»، «خلیج گرگان رو به خشكی است؛ آن را دریابید» آنها به دلیل تجربه‌ای كه انتقال آب زاینده رود به استان‌های همجوار داشته و در نهایت به خشكی آن رسیده و مردم اصفهان با زاینده‌رودی خشك مواجه هستند، این اقدام را اقدامی اشتباه دانسته كه عاقبت آن را چندان خوشایند نمی‌دانند.
برای كم‌آبی استان‌های مركزی باید به فكر چاره‌ای بهتر بود
سمنان و بسیاری از استان‌های مركزی كشور از كمبود آب رنج می‌برد و این قصه امروز و دیروز نیست و حتی بحث انتقال آب از دریای خزر به فلات مركزی كشور و سمنان ده‌ها سال می‌شود مطرح شده و با موافقان و مخالفانی همراه بوده. برای همین هم مسؤولان به دنبال راهكارهای گوناگونی هستند تا بتوانند با كمك این راهكارها معضل كم‌آبی را حل كنند. كم‌آبی كه به دلیل افزایش جمعیت، مصرف بی‌رویه در مصارف كشاورزی، صنعتی و... به وجود آمده و حالا با معضل مهاجرت شهروندان این استان‌ها به استان‌های بزرگ‌تر مانند تهران روبه‌رو هستیم.
اما به چه قیمتی؟ كارشناسان محیط‌زیست راهكارهایی را كه مسؤولان به عنوان راهكار برطرف كردن كم‌آبی در شهرهای مركزی پیش‌رو می‌گذارند، حكایت كسی می‌دانند كه می‌خواهد ابرو را درست كند، اما چشم را كور می‌كند. آنها به این نكته اشاره می‌كنند برای آن‌كه بتوان مشكل كم‌آبی را حل كرد، نباید دریا و جنگل را كه سرمایه ملی كشور است از میان برد به امید آن‌كه با هزینه‌های هنگفت، آب را با لوله‌های عظیم‌الجثه جا‌به‌جا كرد و در نهایت آب شور را به آب شیرین بدل كرد كه خود مستلزم هزینه و زمان بسیار است.
این كشمكش‌ها بین سازمان محیط‌زیست، منابع طبیعی، وزارت نیرو، فعالان محیط‌زیست و... وجود دارد و با وجود مخالفت مركز پژوهش‌های مجلس، مركز بررسی‌های استراتژیك ریاست‌جمهوری، اداره كل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مازندران، متخصصان حوزه‌های مختلف و نمایندگان استان‌های شمالی، دولت هنوز هیچ توضیح دقیقی درباره تبعات زیست‌محیطی این انتقال و راهكارهایش برای مقابله با آن ارائه نداده است.
* نام مستندی در مورد انتقال آب
که توسط کمیل سوهانی ساخته شده است