از اولین زن روزنامه‌نگار ایرانی چه می‌دانید؟
صاحبه امتیاز و مدیر مسؤوله
این روزها تعداد روزنامه‌نگاران زن بسیار زیاد است. حضور زنان در پست‌های مدیریتی هم تعجب كسی را برنمی‌انگیزد، اما در دوره قاجار ماجرا خیلی فرق داشته. این‌كه زنی در آن دوران روزنامه منتشر كند یا مدارس دخترانه تاسیس كند، اصلا كار رایجی نبوده. مریم عمید، ملقب به مزین‌السلطنه از زنان متفاوت آن دوران بود. كسی كه همه هم و غمش بالابردن فرهنگ زنان جامعه‌اش بود.
نازیلا ناظمی / روزنامه نگار
مریم عمید سمنانی معروف به مزین‌السلطنه دختر میرسید رضی سمنانی رئیس‌الاطباء سمنانی (پزشك معروف قشون در زمان ناصرالدین شاه) بود. مریم تحصیلات ابتدایی و علوم دینی را در منزل و تحت نظارت پدرش فراگرفت و پس از آن با موافقت پدر، ادامه تحصیلاتش را نزد استادان مختلف ادامه داد و حتی زبان فرانسه و فن عكاسی را آموخت. با این همه او نیز براساس سنت و عرف جامعه در 16 سالگی با یكی از شاهزادگان قاجاری به نام عمادالسلطنه (سالور) ازدواج كرد. این ازدواج كه تنها به پیروی از خواست بزرگان و نه از روی میل مریم بود، بیش از یك سال دوام نیاورد و در نتیجه آن دو به‌دلیل نداشتن توافق‌اخلاقی از یكدیگر جدا شدند.
مریم پس از این جدایی هفت سال خود را وقف فعالیت‌های علمی و فرهنگی کرد، اما پس از آن با قوام الحكماء كه مردی روشنفكر و مترقی بود، ازدواج كرد. قوام الحكماء در مدت زندگی مشترك با مریم، همواره مشوق و یار و مددكار همسرش در پیشبرد اهداف او بود. دوران خوش این زندگی سرشار از تفاهم چند سال بیشتر دوام نیاورد و قوام الحكماء درگذشت و خانم مزین‌السلطنه با دو فرزند تنها ماند.
درباره روزنامه نگاری
مزین‌السلطنه سال 1331 هجری مطابق با 1292 شمسی با انتشار روزنامه‌ای به نام شكوفه در تهران و همچنین تاسیس مدرسه دخترانه‌ای به نام دارالعلوم و الصنایع مزینیه آشكارا وارد دنیای فعالیت‌های مردانه شده، تمام سعی و تلاش خود را برای بالا بردن‌شان و مرتبه زنان به كار گرفت. روزنامه شكوفه در واقع اولین نشریه‌ای بود كه توسط یكی از بانوان ایرانی منتشر می‌شد. این روزنامه با چاپ سنگی و تصاویر و كاریكاتورهای انتقادی و اجتماعی هر دو هفته یك بار به دست خوانندگان میرسید. در یكی از شماره‌های روزنامه در صفحه اول آمده بود:
«صاحبه امتیاز و مدیر مسؤوله مزین‌السلطنه صبیه مرحوم آقا میرزا سید رضی رئیس الاطباء. روزنامه‌ایست، اخلاقی، ادبی، حفظ الصحه اطفال، خانه‌داری، بچه‌داری، مسلك مستقیمش تربیت دوشیزگان و تصفیه اخلاق زنان راجع به مدارس نسوان، عجالتاً ماهی دو نمره طبع می‌شود.»
درباره تاسیس مدرسه
با آن‌كه نشر و چاپ روزنامه، به ویژه برای بانوان، كاری سخت بود، اما خانم عمید، وقت بسیاری را هم صرف مدیریت مدرسه مزینیه می‌كرد. این مدرسه سال 1331 هجری تاسیس شد و شعار آن تشویق و ترغیب دختران و بانوان به درس خواندن بود و به همین دلیل از هر دو نفر شاگرد یك شاگرد با شهریه و یك نفر رایگان پذیرفته می‌شد. براساس نوشته روزنامه شكوفه، مدرسه مزینیه دارای دو شعبه بود كه شعبه اول در سال 1332 قمری افتتاح شد و دارای 79 شاگرد (40 نفر با شهریه و 39 نفر رایگان) بود. در این شعبه مدرسه، به دختران، فارسی، فرانسه، عربی، تاریخ، جغرافیا، هندسه و فنون دستی آموزش داده می‌شد. شعبه دوم این مدرسه، در واقع یك نوع هنرستان یا دارالصنایع بود كه هنرهایی مانند قالیبافی، جوراب‌بافی، زردوزی، توربافی، خیاطی و سایر فنون و هنرهای دستی آن زمان را به دختران آموزش می‌دادند. برخی معلمان و آموزگاران این مدرسه تحصیلكردگان خارج از كشور بودند، مانند خانم خان‌زاده كه طراحی و نقاشی و خیاطی را در پاریس آموخته بود. همچنین عده‌ای از شاگردان اول و رتبه ممتاز مدرسه نیز پس از اخذ دیپلم در همان مدرسه به سمت آموزگار انتخاب می‌شدند. از جمله سایر معلمان مدرسه باید از بانو عزت، بانو حرمت صفاء‌الملك، ذكیه خانم حائری، خانم زین‌العابدین رهنما، رقیه خانم و كوچك خانم حائری نام برد.
مریم عمید در تاریخ ایران به عنوان اولین روزنامه‌نگار زن ایران شناخته می‌شود. مزین‌السلطنه با انتشار اولین نشریه ایرانی ویژه بانوان نقش بسیار مهمی در ترویج بیداری زنان و آگاه كردن آنان به مسائل اجتماعی ایفا كرد. مبارزه با خرافات رایج آن زمان در میان زنان و تقبیح آداب و رسوم و عقاید عقب افتاده متداول در جامعه از دیگر اقدامات مفید و قابل توجه خانم عمید در روزنامه شكوفه بود.
مزین‌السطنه پس از عمری تلاش برای روشنگری زنان و آگاهی بخشیدن به آنان و تاثیرگذاری در جامعه بسته و خاموش آن دوران، در شوال 1337 هجری/ شهریور 1298 شمسی زمانی كه عازم مشهد بود، برای دیدار با خویشاوندانش در سمنان توقف كرد و در همین جا براثر سكته قلبی چشم از جهان فروبست.
مریم پس از این جدایی هفت سال خود را وقف فعالیت‌های علمی و فرهنگی کرد، اما پس از آن با قوام الحكماء كه مردی روشنفكر و مترقی بود، ازدواج كرد. قوام الحكماء در مدت زندگی مشترك با مریم، همواره مشوق و یار و مددكار همسرش در پیشبرد اهداف او بود. دوران خوش این زندگی سرشار از تفاهم چند سال بیشتر دوام نیاورد و قوام الحكماء درگذشت و خانم مزین‌السلطنه با دو فرزند تنها ماند.
درباره روزنامه نگاری
مزین‌السلطنه سال 1331 هجری مطابق با 1292 شمسی با انتشار روزنامه‌ای به نام شكوفه در تهران و همچنین تاسیس مدرسه دخترانه‌ای به نام دارالعلوم و الصنایع مزینیه آشكارا وارد دنیای فعالیت‌های مردانه شده، تمام سعی و تلاش خود را برای بالا بردن‌شان و مرتبه زنان به كار گرفت. روزنامه شكوفه در واقع اولین نشریه‌ای بود كه توسط یكی از بانوان ایرانی منتشر می‌شد. این روزنامه با چاپ سنگی و تصاویر و كاریكاتورهای انتقادی و اجتماعی هر دو هفته یك بار به دست خوانندگان میرسید. در یكی از شماره‌های روزنامه در صفحه اول آمده بود:
«صاحبه امتیاز و مدیر مسؤوله مزین‌السلطنه صبیه مرحوم آقا میرزا سید رضی رئیس الاطباء. روزنامه‌ایست، اخلاقی، ادبی، حفظ الصحه اطفال، خانه‌داری، بچه‌داری، مسلك مستقیمش تربیت دوشیزگان و تصفیه اخلاق زنان راجع به مدارس نسوان، عجالتاً ماهی دو نمره طبع می‌شود.»
درباره تاسیس مدرسه
با آن‌كه نشر و چاپ روزنامه، به ویژه برای بانوان، كاری سخت بود، اما خانم عمید، وقت بسیاری را هم صرف مدیریت مدرسه مزینیه می‌كرد. این مدرسه سال 1331 هجری تاسیس شد و شعار آن تشویق و ترغیب دختران و بانوان به درس خواندن بود و به همین دلیل از هر دو نفر شاگرد یك شاگرد با شهریه و یك نفر رایگان پذیرفته می‌شد. براساس نوشته روزنامه شكوفه، مدرسه مزینیه دارای دو شعبه بود كه شعبه اول در سال 1332 قمری افتتاح شد و دارای 79 شاگرد (40 نفر با شهریه و 39 نفر رایگان) بود. در این شعبه مدرسه، به دختران، فارسی، فرانسه، عربی، تاریخ، جغرافیا، هندسه و فنون دستی آموزش داده می‌شد. شعبه دوم این مدرسه، در واقع یك نوع هنرستان یا دارالصنایع بود كه هنرهایی مانند قالیبافی، جوراب‌بافی، زردوزی، توربافی، خیاطی و سایر فنون و هنرهای دستی آن زمان را به دختران آموزش می‌دادند. برخی معلمان و آموزگاران این مدرسه تحصیلكردگان خارج از كشور بودند، مانند خانم خان‌زاده كه طراحی و نقاشی و خیاطی را در پاریس آموخته بود. همچنین عده‌ای از شاگردان اول و رتبه ممتاز مدرسه نیز پس از اخذ دیپلم در همان مدرسه به سمت آموزگار انتخاب می‌شدند. از جمله سایر معلمان مدرسه باید از بانو عزت، بانو حرمت صفاء‌الملك، ذكیه خانم حائری، خانم زین‌العابدین رهنما، رقیه خانم و كوچك خانم حائری نام برد.
مریم عمید در تاریخ ایران به عنوان اولین روزنامه‌نگار زن ایران شناخته می‌شود. مزین‌السلطنه با انتشار اولین نشریه ایرانی ویژه بانوان نقش بسیار مهمی در ترویج بیداری زنان و آگاه كردن آنان به مسائل اجتماعی ایفا كرد. مبارزه با خرافات رایج آن زمان در میان زنان و تقبیح آداب و رسوم و عقاید عقب افتاده متداول در جامعه از دیگر اقدامات مفید و قابل توجه خانم عمید در روزنامه شكوفه بود.
مزین‌السطنه پس از عمری تلاش برای روشنگری زنان و آگاهی بخشیدن به آنان و تاثیرگذاری در جامعه بسته و خاموش آن دوران، در شوال 1337 هجری/ شهریور 1298 شمسی زمانی كه عازم مشهد بود، برای دیدار با خویشاوندانش در سمنان توقف كرد و در همین جا براثر سكته قلبی چشم از جهان فروبست.