آمارها چه می‌گویند؟
برای پاسخ دادن به ابهامات درباره تورم گرانی بنزین، به بررسی شاخص‌های تورم در سال‌هایی می‌پردازیم که قیمت بنزین افزایش یافته است.
سال 86 (آغاز سهمیه‌بندی بنزین): در تیرماه این سال بنزین برای اولین بار سهمیه‌بندی شد و قیمت بنزین سهمیه‌ای از ۸۰ تومان به صد تومان رسید و نرخ آزاد نیز به ۴۰۰ تومان جهش کرد. 96 درصد مصرف بنزین در سال 86 به صورت بنزین سهمیه‌ای بود.
نرخ تورم در این سال به 4/18 درصد رسید که نسبت به سال قبلش، 5/6 درصد بیشتر بود. بر اساس گزارش بانک مرکزی، دلیل اصلی افزایش تورم، «ارزش اجاری مسکن شخصی» بود. همچنین بین گروه‌های اصلی نیز خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها بیشترین نقش را بازی کرده‌اند و نقش گروه «حمل‌ونقل» که بیشترین اثر را از رشد قیمت سوخت می‌پذیرد، ناچیز بوده است.
سال 89 (آغاز اجرای هدفمندی یارانه‌ها): در آذرماه آن سال، بنزین سهمیه‌ای که پیش از آن صد تومان بود با ۳۰۰درصد افزایش به ۴۰۰ تومان رسید. بنزین آزاد نیز از ۴۰۰به ۷۰۰ تومان صعود کرد.
در سال ۸۹، طبق گزارش بانک مرکزی تورم مصرف‌کننده به 4/12 درصد رسید. این عدد نسبت به سال ۸۸ حدود 6/1درصد رشد کرده بود. بانک مرکزی در تحلیل رشد تورم در سال ۸۹، «ارزش اجاری مسکن شخصی» را به‌عنوان عامل اول معرفی و رشد شاخص بهای «گوشت گوسفند یا بز تازه با استخوان» را عامل دوم شناسایی کرد.
البته با توجه به این‌که در ماه‌های پایانی سال ۸۹، اصلاح قیمت بنزین عملی شد، می‌توانست اثر تورمی در سال ۹۰ تخلیه شود. در این سال آمارهای بانک مرکزی از رشد قابل‌توجه تورم خبر می‌دهند. تورم مصرفی در سال ۹۰ به 5/21 درصد رسید؛ اما آیا رشد تورم صرفا برخاسته از افزایش قیمت بنزین بوده است؟ در سال ۹۰، تحریک انتظارات تورمی صرفا از کانال افزایش قیمت بنزین نبود، بلکه رشد نرخ ارز به‌عنوان لنگر اصلی سیاست پولی ایران، در این سال نقش اصلی را در تهییج انتظارات تورمی بازی کرده است. نرخ ارز در سال ۹۰ حدود ۷۴ درصد نسبت به سال ۸۹ جهش پیدا کرده بود. تحلیل بانک مرکزی از تغییرات تورم در این سال نیز نشان می‌دهد که عامل اصلی تورم، پدیده‌ای جز بنزین بوده است. در سال ۹۰، «ارزش اجاری مسکن شخصی» از بالاترین سهم در تورم کل به میزان 10.3درصد برخوردار بود. پس از آن شاخص بهای «بنزین» با 8/5 درصد سهم از رشد شاخص کل، دومین نقش را داشت.
سال ۹۳ (اجرای گام دوم هدفمندی یارانه‌ها): در سال ۹۳ نرخ بنزین سهمیه‌ای به ۷۰۰ تومان و نرخ بنزین آزاد به هزار تومان رسید؛ یعنی یک تغییر ۷۵ درصدی و ۴۲ درصدی.
بانک مرکزی تورم مصرف‌کننده در سال ۹۳ را 6/15 درصد اعلام کرد. در این سال نرخ تورم روند کاهشی را نسبت به سال قبلش ثبت کرد یعنی رشد قیمت بنزین نتوانست در این سال مانع کاهش تورم شود. بانک مرکزی در تحلیل تغییرات تورم در این سال آورده است: «تثبیت نرخ ارز، کنترل نقدینگی و تعدیل انتظارات تورمی در سال ۱۳۹۳ موجب شد تا روند نزولی این نرخ ادامه یافته و از 5/32درصد در فروردین‌ماه به 6/15درصد در پایان سال برسد».
سال 94 (تک‌نرخی کردن بنزین): در این سال، سهمیه‌بندی بنزین حذف شد و قیمت بنزین تک‌نرخی معادل هزار تومان بسته شد. در نتیجه در این سال برای بنزین سهمیه‌ای معادل ۴۲ درصد رشد قیمت رخ داد. البته با توجه به این‌که قیمت بنزین آزاد تغییری نکرده بود، به شکل میانگین رشد قیمت بنزین حدود ۲۵ درصد بود.
داده‌های بانک مرکزی نشان می‌دهد که در این سال، تورم عدد 9/11 درصدی را ثبت کرده است که معادل 7/3درصد نسبت به سال 93 کاهش یافته است. در این سال بیشترین تورم متعلق به گروه‌های «بهداشت و درمان»، «تحصیل» و «رستوران و هتل» بوده است.
در مجموع، بررسی تجربیات بالا نشان می‌دهد که در دوره‌هایی که دولت در وضعیت باثبات اقتصادی افزایش قیمت بنزین را انجام داده، تورم افزایش چندانی نداشته و حتی بعضا شاهد کاهش تورم هستیم؛ اما در دوره‌ای مثل سال ۹۰ که همراه با نوسان ارزی و اعمال تحریم‌ها بوده، شاهد افزایش تورم هستیم که بخشی از آن ناشی از افزایش قیمت بنزین بوده است.