تحلیل برنامه تلویزیونی «بی‌كرایه» كه این شب‌ها از شبكه نسیم روی آنتن می‌رود
بی‌كرایه به سمت مقصد
تصور كنید هر روز به جای تحمل فشار جمعیت در اتوبوس‌های شهری و بی‌آرتی و مترو، با تاكسی به محل كار یا دانشگاه یا هر جای دیگری كه كار دارید، بروید؛ آن هم رایگان! تصور لذت‌بخشی كه اگر واقعی شود، كمتر كسی است كه به استقبال
آن نرود. از آنجا كه بخشی از كاركرد سینما و تلویزیون
آن است كه ما را به تماشای آرزوهایی بنشاند كه خیلی از وقت‌ها برای محقق شدن آنها بخت با ما یار نیست، پس نباید
از دیدن تاكسی «بی‌كرایه»ای كه ما را تا مقصد ببرد و در عین حالا شانس بردن جایزه را هم به ما بدهد، خیلی تعجب
كنیم.
این در واقع سوژه محوری برنامه تلویزیونی بی‌كرایه شبكه نسیم است كه این شب‌ها با اجرای محمد نادری روی آنتن این شبكه می‌رود. برنامه‌ای که در همین ابتدای شروعش مخاطبان زیادی با آن همراه شدند اما ظرفیت بیشتری دارد.
احسان سالمی / روزنامه‌نگار
مسابقه جذاب غیراستودیویی با جزئیات
بزرگ‌ترین حسن بی‌كرایه در همان ایده اولیه آن نهفته است. یعنی برگزاری یك مسابقه تلویزیونی «غیراستودیویی» كه می‌تواند آفت‌های تكراری‌شدن مسابقه‌های استدیویی را كم كند. محمد نادری در هر قسمت از این برنامه كه معمولا زمان پخش آن بین 20 تا 30 دقیقه است، پذیرای حداقل دو مهمان مختلف می‌شود كه گاهی به شكل تك نفره و گاهی به شكل گروهی وارد مسابقه می‌شوند و مقصد خود را به راننده كه همان محمد نادری باشد، اعلام می‌كنند.
تاكسی به سمت مقصد اعلام شده از سوی مسافران حركت می‌كند و نادری در خلال حركت سوالاتی را از مخاطبانش می‌پرسد. چالش‌های مخاطبان برای پیدا‌كردن جواب درست كه با نمایش نماهای نزدیك از واكنش چهره شركت‌كنندگان همراه می‌شود هم تا میزان زیادی بر افزایش هیجان مسابقه و طبعا جذابیت آن افزوده است. حتی گاهی شادی‌های پرانرژی برخی شركت‌كنندگان بعد از اعلام پاسخ درست به سوالات هم در لابه‌لای تصاویر گنجانده شده كه جنبه سرگرم‌كنندگی مسابقه را افزایش داده است.
این بار به جای مجری، بازیگر می‌‌خواهیم!
یكی از اصلی‌ترین ایرادات به خیلی از برنامه‌های تلویزیونی این است كه چرا به جای مجری از بازیگران سینما و تلویزیون برای اجرای برنامه استفاده می‌كنند. ایرادی كه از حق نگذریم در خیلی از موارد درست است و معمولا هم تهیه‌كنندگان برنامه‌های تلویزیونی صرف به‌واسطه شهرت و محبوبیت آن هنرپیشه سراغ او می‌روند و در عمل به وضوح می‌توان ضعف آنها در اجرا را دید.
اما بی‌كرایه یكی از معدود مواردی است كه اتفاقا باید
به جای مجری، از یك بازیگر برای اجرای آن استفاده می‌شد. این بار به جای قدرت اجرا، به هنر بازیگری نیاز بود و به همین خاطر هم بود كه بازیگران برای اجرای این برنامه در اولویت قرار داشتند؛ مخصوصا این‌كه محمد نادری با سابقه سال‌ها بازی در عرصه تئاتر تسلط خوبی اجرای مسابقه‌ای این‌چنینی كه بیشتر شبیه یك نوع نمایش است، دارد.
فرصتی كه می‌شد بهتر از آن استفاده كرد
در بی‌كرایه مسافرانی كه سوار تاكسی می‌شوند، از زمان سوار شدن به تاكسی تا زمان پیاده شدن از آن، به سوالاتی پاسخ می‌دهند كه به ترتیب از آسان به سمت سخت حركت می‌كند.
شركت‌كنندگان به ازای پاسخ به هر سوال 25 هزار تومان جایزه می‌گیرند و طبعا هر چه‌قدر تعداد پاسخ‌های درست آنها بیشتر باشد، جایزه بیشتری را به هنگام پیاده شدن از این تاكسی دریافت خواهند كرد. البته شاید یكی از ایرادات وارد به برنامه را بتوان در همین سوالات هم دید. با توجه به این‌كه این مسابقه بر مبنای چرخیدن تاكسی در سطح خیابان‌های تهران طراحی شده، شاید بهتر بود به جای سوالات اطلاعات عمومی در ارتباطات با موضوعات مختلف، بیشتر سوالاتی در ارتباط با مسائل شهری، فرهنگ شهرنشینی، فرهنگ استفاده از وسایل نقلیه عمومی و حتی سوالات مربوط به قوانین رانندگی پرسیده می‌شد تا از این فرصت برای فرهنگسازی در زمینه مسائل و معضلات شهری از جمله احترام به قوانین راهنمایی‌و رانندگی استفاده می‌شد. حتی می‌شد بخش‌های نمایشی هم درباره حضور این تاکسی در سطح شهر و یا عبورش از مناطق پرترافیك و شلوغ شهر برای آن در نظر گرفت تا فضای كلی مسابقه بیشتر به واقعیت
نزدیك می‌شد.
در حسرت نمای باز !
در بخش ابتدایی همین یادداشت نوشتیم كه یكی از نقاط قوت بی‌كرایه استفاده از نماهای بسته شركت‌كنندگان برای انتقال چالش‌ها و نگرانی‌های آنها در مواجهه با سوالات است كه به شكل طبیعی باعث افزایش هیجان مسابقه برای بیننده می‌شود؛ اما استفاده از این موضوع نباید مانع از این می‌شد كه سازندگان این مسابقه از نماهای لانگ‌شات بیرون از ماشین نیز استفاده كنند. نماهای كه می‌توانست برخی از جذابیت‌های بصری شهر تهران را به مخاطبانش ارائه كند تا هم تصویر ارائه‌‌‌شده در قاب تلویزیون متنوع‌تر و خوش رنگ‌ولعاب‌تر شود و هم تمركز بیش از اندازه در نمایش نماهای داخل ماشین بی‌كرایه باعث ایجاد نوعی حس تكرار در میان
مخاطبش شود.
فرهنگسازی زیرپوستی
اما بی‌كرایه برای نگارنده این مطلب، اگر هیچ‌كدام از نكات مثبتی كه پیش از گفته شد را نداشت و فقط همین یك نكته را كه در ادامه به بررسی آن خواهیم پرداخت را داشت (كه دارد)، ارزش اضافه شدن به فهرست بهترین برنامه‌های حال حاضر تلویزیون را داشت.
مساله توجه به زبان فارسی به عنوان یكی از مهم‌ترین مسائلی كه رسانه ملی باید به آن توجه كند، به خوبی در بی‌كرایه مورد توجه قرار گرفته؛ آن هم به شكلی غیركلیشه‌ای و مخاطب‌پسند. هر جا كه شركت‌كنندگان برنامه از واژه‌ای انگلیسی استفاده می‌كنند، معادل فارسی آن واژه به شكل زیرنویسی گرافیكی در پایین صفحه درج می‌شود تا هم دایره لغات مخاطبانش را افزایش دهد و هم در زمینه استفاده از زبان فارسی كه میراث مشترك همه ما مردم ایران زمین است، فرهنگسازی كند.
بزرگ‌ترین حسن بی‌كرایه در همان ایده اولیه آن نهفته است. یعنی برگزاری یك مسابقه تلویزیونی «غیراستودیویی» كه می‌تواند آفت‌های تكراری‌شدن مسابقه‌های استدیویی را كم كند. محمد نادری در هر قسمت از این برنامه كه معمولا زمان پخش آن بین 20 تا 30 دقیقه است، پذیرای حداقل دو مهمان مختلف می‌شود كه گاهی به شكل تك نفره و گاهی به شكل گروهی وارد مسابقه می‌شوند و مقصد خود را به راننده كه همان محمد نادری باشد، اعلام می‌كنند.
تاكسی به سمت مقصد اعلام شده از سوی مسافران حركت می‌كند و نادری در خلال حركت سوالاتی را از مخاطبانش می‌پرسد. چالش‌های مخاطبان برای پیدا‌كردن جواب درست كه با نمایش نماهای نزدیك از واكنش چهره شركت‌كنندگان همراه می‌شود هم تا میزان زیادی بر افزایش هیجان مسابقه و طبعا جذابیت آن افزوده است. حتی گاهی شادی‌های پرانرژی برخی شركت‌كنندگان بعد از اعلام پاسخ درست به سوالات هم در لابه‌لای تصاویر گنجانده شده كه جنبه سرگرم‌كنندگی مسابقه را افزایش داده است.
این بار به جای مجری، بازیگر می‌‌خواهیم!
یكی از اصلی‌ترین ایرادات به خیلی از برنامه‌های تلویزیونی این است كه چرا به جای مجری از بازیگران سینما و تلویزیون برای اجرای برنامه استفاده می‌كنند. ایرادی كه از حق نگذریم در خیلی از موارد درست است و معمولا هم تهیه‌كنندگان برنامه‌های تلویزیونی صرف به‌واسطه شهرت و محبوبیت آن هنرپیشه سراغ او می‌روند و در عمل به وضوح می‌توان ضعف آنها در اجرا را دید.
اما بی‌كرایه یكی از معدود مواردی است كه اتفاقا باید
به جای مجری، از یك بازیگر برای اجرای آن استفاده می‌شد. این بار به جای قدرت اجرا، به هنر بازیگری نیاز بود و به همین خاطر هم بود كه بازیگران برای اجرای این برنامه در اولویت قرار داشتند؛ مخصوصا این‌كه محمد نادری با سابقه سال‌ها بازی در عرصه تئاتر تسلط خوبی اجرای مسابقه‌ای این‌چنینی كه بیشتر شبیه یك نوع نمایش است، دارد.
فرصتی كه می‌شد بهتر از آن استفاده كرد
در بی‌كرایه مسافرانی كه سوار تاكسی می‌شوند، از زمان سوار شدن به تاكسی تا زمان پیاده شدن از آن، به سوالاتی پاسخ می‌دهند كه به ترتیب از آسان به سمت سخت حركت می‌كند.
شركت‌كنندگان به ازای پاسخ به هر سوال 25 هزار تومان جایزه می‌گیرند و طبعا هر چه‌قدر تعداد پاسخ‌های درست آنها بیشتر باشد، جایزه بیشتری را به هنگام پیاده شدن از این تاكسی دریافت خواهند كرد. البته شاید یكی از ایرادات وارد به برنامه را بتوان در همین سوالات هم دید. با توجه به این‌كه این مسابقه بر مبنای چرخیدن تاكسی در سطح خیابان‌های تهران طراحی شده، شاید بهتر بود به جای سوالات اطلاعات عمومی در ارتباطات با موضوعات مختلف، بیشتر سوالاتی در ارتباط با مسائل شهری، فرهنگ شهرنشینی، فرهنگ استفاده از وسایل نقلیه عمومی و حتی سوالات مربوط به قوانین رانندگی پرسیده می‌شد تا از این فرصت برای فرهنگسازی در زمینه مسائل و معضلات شهری از جمله احترام به قوانین راهنمایی‌و رانندگی استفاده می‌شد. حتی می‌شد بخش‌های نمایشی هم درباره حضور این تاکسی در سطح شهر و یا عبورش از مناطق پرترافیك و شلوغ شهر برای آن در نظر گرفت تا فضای كلی مسابقه بیشتر به واقعیت
نزدیك می‌شد.
در حسرت نمای باز !
در بخش ابتدایی همین یادداشت نوشتیم كه یكی از نقاط قوت بی‌كرایه استفاده از نماهای بسته شركت‌كنندگان برای انتقال چالش‌ها و نگرانی‌های آنها در مواجهه با سوالات است كه به شكل طبیعی باعث افزایش هیجان مسابقه برای بیننده می‌شود؛ اما استفاده از این موضوع نباید مانع از این می‌شد كه سازندگان این مسابقه از نماهای لانگ‌شات بیرون از ماشین نیز استفاده كنند. نماهای كه می‌توانست برخی از جذابیت‌های بصری شهر تهران را به مخاطبانش ارائه كند تا هم تصویر ارائه‌‌‌شده در قاب تلویزیون متنوع‌تر و خوش رنگ‌ولعاب‌تر شود و هم تمركز بیش از اندازه در نمایش نماهای داخل ماشین بی‌كرایه باعث ایجاد نوعی حس تكرار در میان
مخاطبش شود.
فرهنگسازی زیرپوستی
اما بی‌كرایه برای نگارنده این مطلب، اگر هیچ‌كدام از نكات مثبتی كه پیش از گفته شد را نداشت و فقط همین یك نكته را كه در ادامه به بررسی آن خواهیم پرداخت را داشت (كه دارد)، ارزش اضافه شدن به فهرست بهترین برنامه‌های حال حاضر تلویزیون را داشت.
مساله توجه به زبان فارسی به عنوان یكی از مهم‌ترین مسائلی كه رسانه ملی باید به آن توجه كند، به خوبی در بی‌كرایه مورد توجه قرار گرفته؛ آن هم به شكلی غیركلیشه‌ای و مخاطب‌پسند. هر جا كه شركت‌كنندگان برنامه از واژه‌ای انگلیسی استفاده می‌كنند، معادل فارسی آن واژه به شكل زیرنویسی گرافیكی در پایین صفحه درج می‌شود تا هم دایره لغات مخاطبانش را افزایش دهد و هم در زمینه استفاده از زبان فارسی كه میراث مشترك همه ما مردم ایران زمین است، فرهنگسازی كند.